Το παλιό και το καινούργιο

  • Του ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ, Η ΑΥΓΗ: 13/12/2009

Το μυθιστόρημα του σημαντικού πεζογράφου Θωμά Ψύρρα: «Μαράν Αθά» («Ο Κύριος έρχεται»), ανεβάζει ο Δήμος Αβδελιώδης διασκευασμένο για τη σκηνή από τον ίδιο, στο «Θέατρο Μεταξουργείο». Ένας γέροντας μοναχός αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο μετά από χρόνια βασανιστικής σιωπής το θεολογικό του «αμάρτημα»: να αναμίξει τον ένυλο, ένσαρκο έρωτά του για μια γυναίκα, μέλος ενός οργιαστικού Διονυσιακού «θιάσου» γυναικών που είχε λάβει εντολή από τον Δεσπότη του να «κατασκοπεύσει», με τον «έρωτά» του για έναν αμείλικτο άσαρκο και άυλο πατέρα -Θεό που δεν συγχωρεί και που του επιβάλλει στο τέλος τη φρικτή τιμωρία του ευνουχισμού, μια άλλη σταύρωση δηλαδή.

Το βιβλίο του Ψύρρα, με αφομοιωμένες επιρροές από τον Βιζυηνό και ιδίως τον Κόντογλου (βλ. π.χ. το συγγενικό: «Ο Θεός Κόνανος και το μοναστήρι του το λεγόμενον Καταβύθισις»), διαθέτει επίσης πέραν του πυκνά υφασμένου λόγου το σπουδαίο προσόν ότι δεν αρκείται στην ψυχαναλυτική προσέγγιση του θέματος, κάτι που θα μπορούσε να είναι και από μόνο του ενδιαφέρον, αλλά συνθέτει δημιουργικά μια αρχετυπική και τρομερή ιστορία πάθους δοκιμασίας «αμαρτίας» και τιμωρίας, αναπλάθοντας με σύγχρονα υλικά τον μύθο του Πενθέα. Κατορθώνει έτσι να φθάσει στο ύψος μιας τραγικής παραβολής: της πείνας της σάρκας και της αντίπαλής της, πείνας της ψυχής, με το σχίσιμο στα δύο τους όντος που έχει επιβάλει δογματικά και παρά φύση ένας παράλογος, μισαλλόδοξος, μεταλλαγμένος θρησκευτικός δυισμός, χωρίζοντας το ένα κομμάτι του κόσμου από το άλλο, τον άνθρωπο από τη φύση, την ιδέα από την ύλη, τον άνδρα από τη γυναίκα. Με μοιραία συνέπεια τη διαιώνιση του θανάτου.

Αυτό το ιδιοφυές, ασυνήθιστο στα πνευματικά μας πράγματα μυθιστόρημα του Ψύρρα διαθέτει πρόσωπα που υπερβαίνουν κατά πολύ το ανθρώπινο μέγεθος, ανοίγεται σε κάθετους αβυσσαλέους χώρους ψυχής και αντιστέκεται πεισματικά στη σκηνική του απόδοση αν επιχειρήσεις να το δώσεις με συμβατικά σκηνικά μέσα. Είναι για όλους τους πιο πάνω λόγους πραγματικός άθλος και κατόρθωμα η παράσταση που σκηνοθέτησε σε διασκευή δική ο Δήμος Αβδελιώδης, στο θέατρο Μεταξουργείο.

Η σκηνοθεσία του Αβδελιώδη παραιτείται εξ αρχής γενναία από κάθε ιδέα να «ξετυλίξει» το αφηγηματικό νήμα ευθύγραμμα, συμβατικά, σε χρόνο που να εκθέτει στη σκηνή τα συμβάντα στη φυσική σειρά τους, όπως έγιναν. Πυκνώνει αντίθετα τον χρόνο γύρω από το κεντρικό γεγονός που συμβαίνει σε μια άχρονη χρονική στιγμή και μας εισάγει στον αέναο κύκλο της επανάληψης ή στον ολικό χρόνο ενός διαρκούς μυθικού κάποτε. Γνωρίζοντας το μυστικό του θεάτρου του μύθου, ότι η αληθινή ιστορία κείται πάντα πέραν της πραγματικής, βυθίζεται στον πυρήνα και βρίσκει τη νερομάνα. Οδηγεί τη Γιασεμή Κηλαηδόνη σε μια μη αναπαραστική εσωτερική υποκριτική συμβόλων και η νέα ηθοποιός ανταποκρίνεται σε αυτό υποδειγματικά. Στηρίζει σωματικά κυριολεκτικά την παράσταση με τους αρμούς του σώματός της, με τα γόνατα, με τους αγκώνες, με τον αιχμηρό ένυλο λόγο και τις έλλογες ηχηρές σιωπές της, παίζοντας όλους τους ρόλους δοσμένη σε αυτό που κάνει. Μια έξοχη ποιοτική παρουσία.

***

Στο θέατρο «Αργώ» δόθηκε σε μια περιορισμένη σειρά παραστάσεων από τη νεαρή σκηνοθέτιδα Σμαράγδα Χατζιδάκη μια πειραματική δουλειά επάνω στο «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» του Σαίξπηρ σε δραματουργική επεξεργασία της ίδιας επικεντρωμένη στη σκηνή των θεατρίνων. Η Χατζηδάκη δείχνει μια συνθετική ικανότητα όχι συνηθισμένη, τόσο στον τρόπο που επεξεργάζεται δραματουργικά το κείμενο με σεβασμό στο πνεύμα του Σαίξπηρ, όσο και στο καθαρά σκηνοθετικό κομμάτι που αποπνέει ωριμότητα και σοβαρότητα. Με τα ωραία κοστούμια της Ελένης Δουνδουλάκη, με τους φωτισμούς και τη μουσική επιμέλεια της σκηνοθέτιδας και με την καλή προσπάθεια των νεαρών ηθοποιών που στελεχώνουν την ομάδα (Εύη Σταματίου, Πάνος Λοϊζίδης, Χρυσοβαλάντης Κωστόπουλος), το μήνυμα βγαίνει.

***

Στο «Επί Κολωνώ» επισημαίνω μια άκρως γοητευτική παράσταση, που μαθαίνω ότι έχει ήδη περιοδεύσει με επιτυχία στο εξωτερικό, κατάλληλη για παιδιά και για μεγάλους, που δίνει ζωή σε γεμάτους νόημα και ανθρωπιά πανέμορφους μύθους της Λατινικής Αμερικής, από την πολυεθνική νεανική ομάδα Ωκύπους η οποία έχει και την ευθύνη της συλλογικής σκηνοθεσίας. Με χιούμορ και τρυφερότητα, με πολύ ωραία τραγούδια, με σκηνικά και κοστούμια φωτεινά και χαρίεντα της Αθηνάς Στούρνα. Η θεατρική απόδοση των κειμένων είναι της Ιλιάνας Παζαρζή, ενώ τους ρόλους αποδίδουν εξαιρετικά οι: Λούης Γκόμεζμπεκ, Μαριάνα Κούτουλα – Βρσάλοβιτς που επίσης τραγουδά θαυμάσια και Ιλιάνα Παζαρζή.

***

Κλείνω το σημείωμα με αναφορά σε μια ακόμη κεφάτη νεανική παράσταση με έντονο σωματικό στοιχείο, στο «Νεοκλασικό κτήριο του Κόμη» στα Πατήσια, όπου δίνεται τις Κυριακές ανάμεσα στους θαμώνες μια παράσταση – περμόρμανς με στοιχεία καμπαρέ, άφθονο τραγούδι μουσική και χορό, μιμική και σάτιρα της αθηναϊκής καθημερινότητας. Τα εύστοχα κείμενα είναι της Νίκης Λειβαδάρη και της Αναστασίας Γκολέμα, ενώ παίζουν οι μπριόζες Νίκη Λειβαδάρη και Δανάη Βογιατζή.