Η «Τέταρτη διάσταση» του ποιητή [Γιάννη Ρίτσου]

«Η ΣΟΝΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΝΟΦΩΤΟΣ» ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟΥ / ΡΟΥΛΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ
  • Του ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ, Η ΑΥΓΗ: 21/06/2009
  • Αφιέρωμα του Φεστιβάλ Αθηνών στον Γιάννη Ρίτσο, με τρεις μονολόγους από την «Τέταρτη διάσταση». Αυτό το έργο ανήκει, πιστεύω, στα υψηλότερα επιτεύγματα, όχι μόνο του Ρίτσου, αλλά της ευρύτερης γενιάς του ’30, που διατύπωσε το γνωστό μας «αίτημα της ελληνικότητας».

Η «Τέταρτη διάσταση» επιχειρεί ένα είδος διαλόγου ανάμεσα στις δύο όψεις του νεοελληνικού προσώπου, τη μια προσηλωμένη αποκλειστικά στο ένδοξο αρχαιοελληνικό παρελθόν, την άλλη καθηλωμένη στο «ελληνοχριστιανικό» και «ορθόδοξο» βίωμα.

Ξεκινώντας από τη θέση ότι ο νεοελληνικός πολιτισμός είναι ένα παλίμψηστο, καθώς έχουμε διατηρήσει μέσα μας ακέραιο το κομμάτι της αρχαίας λαϊκής «κάτω» θρησκείας, των χθόνιων θεών, του Διόνυσου και του Άδη, ακόμη κι αν «σπάσαμε τα αγάλματα» των Ουράνιων, ο Ρίτσος «χτίζει» την ποιητική του ακριβώς πάνω σε αυτή την αρχή. Αναζητώντας τον χαμένο κρίκο ανάμεσα στο παλιό και το νέο, στο πρόσκαιrho;ο και το αιώνιο, τη μνήμη και στη λήθη, στο πεπερασμένο και το άπειρο, επινοεί μια λύση πρωτότυπη: υψώνει το απέριττο ελληνικό φυσικό τοπίο στη σφαίρα ενός μυστικού κάλλους και μιας ανέφικτης, απρόσιτης από τις αισθήσεις αρμονίας των δύο επιπέδων του κόσμου, ελευθερίας και ανάγκης. Μιας «νηπιακής», με καθαρή καρδιά και φώτιση «ενότητας των πάντων», ουρανού και γης, που είναι η εσχάτη δικαιοσύνη του απόντος Διός. Η οποία δεν αποξενώνει τον άνθρωπο απ’ τη φύση, αντίθετα, τον «φυσιώνει», αφήνοντάς του ελεύθερη τη συνείδηση μπροστά στο «μέγα τίποτε», που είναι το παν. Κάτι που μόνο ο Σολωμός είχε κατορθώσει να κάνει πριν από εκείνον, στους «Ελεύθερους πολιορκημένους». Απαντώντας έτσι ο Ρίτσος, έμπρακτα, «ποιητικά», στους νεο-μεταφυσικούς του ιστορικού κ.λπ. δυισμού, που λυμάνθηκαν για εκατόν πενήντα χρόνια το γίγνεσθαί μας, οδηγώντας τα πράγματα στο σημερινό τους αδιέξοδο.

Το «Όταν έρχεται ο ξένος», σε σκηνοθεσία του Βίκτωρα Αρδίττη, με τον Ακύλα Καραζήση, με τον σκηνοθέτη στον «δεύτερο» ρόλο, με φωτισμούς ασπρόμαυρους του Σάκη Μπιρμπίλη, σκηνικά – κοστούμια του Αντώνη Δαγκλίδη, μουσικές επιλογές του Δημήτρη Καμαρωτού. Αυτός ο παρηγορητικός, παρακλητικός της ύπαρξης μονόλογος, που ο Μίνως Βολανάκης κάποτε μου είχε πει ότι θα ήθελε ν’ ανεβάσει ως τριλογία με τον «Αγαμέμνονα» και τον «Ορέστη» του Ρίτσου, στη θέση των «Ευμενίδων», δόθηκε εδώ σε μια ατμόσφαιρα που έφερνε σε απελπισμένο, απαρηγόρητο πίνακα της εξπρεσιονιστικής σχολής. Με ηθοποιούς που οι κινήσεις και οι ατάκες τους θύμιζαν εμβριθείς χαρτοπαίκτες να ανταλλάσσουν φύλλα της τράπουλας. Γιατί, παιδιά;

Η «Φαίδρα», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη, επιμέλεια κίνησης της Λίας Τσολάκη, με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στον ομώνυμο ρόλο, σκηνικά – κοστούμια της Εύας Νάθενα, μουσική επιμέλεια του σκηνοθέτη, με τη συμμετοχή του Άρη Παπαδημητρίου.

Ο σκηνοθέτης φορτώνει υπερβολικά το κείμενο με άχρηστα στολίσματα, «κάδρα», πλάνα, γυμνά, ντουζιέρες, σιδερώστρες, ρούχα κι άλλα ρούχα, φορτίζει τις εντάσεις μέχρι υστερίας και γενικά προσπαθεί να επιβάλει ένα «εγώ» σκηνοθετικό σ’ ένα κείμενο που διαθέτει απ’ τη φύση του το χάρισμα της αυτοσκηνοθεσίας. Φτάνει να το ακουλουθήσεις. Αν το βιάσεις, «τσινάει». Με μια εξαίρετη όμως Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, που επιβάλλει απ’ την αρχή ώς το τέλος τη δική της παρουσία, επικεντρωμένη στο κείμενο, τονίζοντας μία – μία τις λέξεις κόντρα στο «αφασικό» ρεύμα που ταλανίζει το θέατρο σήμερα, και σημαίνοντας με το σώμα σημασίες.

Η «Σονάτα του Σεληνόφωτος», σε σκηνοθεσία – ερμηνεία της Ρούλας Πατεράκη, επιμέλεια κίνησης της Μπέττυς Δραμισιώτη, σκηνικά – κοστούμια του Άγγελου Μέντη, φωτισμούς του Αλέκου Γιάνναρη, σύμβουλο μουσικής τον Δημήτρη Καμαρωτό.

Η Ρούλα Πατεράκη, λιτή και απέριττη, με σπαρακτική αμεσότητα, ντύνει τον λόγο του ποιητή στο πένθος μιας αχειροποίητης χαρμολύπης, χωρίς τίποτα να λείπει, χωρίς τίποτα να πλεονάζει. Μπράβο της, και την ευχαριστούμε από βάθους καρδιάς.

Πριν κλείσω αυτό το σημείωμα θέλω να αναφερθώ σε μια άρτια, ωραία και πετυχημένη, εκτός φεστιβάλ, εκδήλωση για τον Ρίτσο, εκείνη του τμήματος Πολιτισμού του Συνασπισμού, στο Μουσείο Μπενάκη στις 12 Μαΐου. Με κομμάτια, επίσης, της «Τέταρτης διάστασης» δοσμένα από δόκιμους ηθοποιούς, οι οποίοι έχουν ήδη υποδυθεί στο θέατρο τους ομώνυμους ρόλους, σε παρουσίαση του Γιώργου Κιμούλη, σκηνοθετική επιμέλεια του Γιώργου Γεωγλερή. Με τους: Ροδίτη, Ειρ. Ιγγλέση, Πιττακή, Χατζησάββα, Κερασία Σαμαρά, Κ. Κωνσταντόπουλο, Αϊβαλή, Ν. Ψαρρά, Δημ. Παπαδόπουλο, Σταμούλη, Γαληνέα, Κοταμανίδου, Γεωγλερή, Κάλμπαρη, Πρωτόπαππα, Κ. Σαρατσοπούλου. Τραγούδι ο Κ. Θωμαΐδης, στο πιάνο ο Θ. Οικονόμου. Τα θεατρικά συμπλήρωναν έξοχα εικαστικά «ταμπλώ» με έργα σπουδαία ζωγραφικής, που συγκέντρωσε, επιμελήθηκε και οργάνωσε ο ακούραστος Γιώργος Κιμούλης.

Advertisements