Από τη Ρωσία με αγάπη

  • ΚΡΙΤΙΚΗ: Θέατρο ανήλικων θεατών «Ο τυχερός στρατιώτης» Μικρή Πόρτα
  • Της ΜΑΡΙΑΣ-ΛΟΥΙΖΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 28 Μαρτίου 2011

 

Ενα λαϊκό ρωσικό παραμύθι, που ενέπνευσε πολλούς δημιουργούς -ανάμεσά τους τον Στραβίνσκι-, επέλεξαν και διασκεύασαν για τη «Μικρή Πόρτα» η Ξένια Καλογεροπούλου και ο Θωμάς Μοσχόπουλος.
Αννα Καλαϊτζίδου, Σωκράτης Πατσίκας, Αργύρης Ξάφης, Βαγγέλης Χατζηνικολάου, Κώστας Μπερικόπουλος και Αννα Μάσχα: υποστηρικτές και συνδημιουργοί στο εγχείρημα του Θ. Μοσχόπουλου
Μια πλούσια σε νοήματα παραβολή για τις δυνατότητες μα και τα όρια του ανθρώπου, τη γειτνίαση της δύναμης με το κακό και, τελικά, την ύβρη.
Ο φτωχός στρατιώτης με τη γενναιοδωρία και την καλή του τύχη κερδίζει τρία μαγικά αντικείμενα. Χρησιμοποιώντας τα, θα νικήσει κάποιους δαίμονες που θα τον στηρίξουν να αποκτήσει πλούτη, ισχυρό γάμο, πολιτική εξουσία και κυριαρχία πάνω στον ίδιο το θάνατο. Περνά έτσι οριστικά το κατώφλι της ύβρης.
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος εστιάζει την προσοχή του στο χειρισμό των σκοτεινών στοιχείων του παραμυθιού και στην προσέγγιση ενός θέματος λεπτού, ασυνήθιστου για το ελληνικό θέατρο για παιδιά, το θέμα του θανάτου, που ακόμα προκαλεί κάποια αμηχανία και μούδιασμα σε εκπαιδευτικούς και γονείς. «Διηγήσου μου αυτό που δεν διηγείται κανείς: το φόβο, την αγάπη, και το θάνατο… Γράψε, γράψε, εσύ που ξέρεις να γράφεις, για τις στιγμές που ξυπνώ στη μέση της νύχτας και βρίσκομαι μόνος μέσα στο σκοτάδι και στη σιωπή». Ετσι περιγράφει ο συγγραφέας Ουαζντί Μουαουάντ την ανάγκη των παιδιών να ακούσουν ιστορίες για το ανείπωτο.
Ο καλότυχος στρατιώτης θα συνειδητοποιήσει πως νικώντας το θάνατο σπέρνει γύρω του τη δυστυχία. Οι άνθρωποι «πολύ, πολύ παππούδες» πια, εύχονται να ξεκουραστούν, να πεθάνουν. Μπορείς και να αγαπήσεις το θάνατο, μιας και είναι αναγκαίος στη ζωή.
Υποστηρικτές του Μοσχόπουλου και συν-δημιουργοί στο εγχείρημα: οι ηθοποιοί και μόνιμοι συνεργάτες του για χρόνια στο «Αμόρε». Η ομαδική συμμετοχή τους έχει και συμβολικό χαρακτήρα, καθώς δίνει στο θέατρο για παιδιά όλη την αίγλη που θα μπορούσε να έχει στη συνείδηση των καλλιτεχνών. Μαζί συνθέτουν μια φόρμα νεωτεριστική, αφηγηματική και συνάμα παιχνιδιάρικη, με ρωγμές και διαλείμματα στην ιστορία. Συνδυάζουν έτσι με ταχυδακτυλουργική μαεστρία τη σκοτεινιά του παραμυθιού με την ελαφρότητα της διήγησης, σε μια σβέλτη, συνεπή παράσταση με συνεχείς εκπλήξεις, που απευθύνεται σε κοινό κάθε ηλικίας.
Η αναπαράσταση περιορίζεται. Κατ’ αρχάς, ο στρατιώτης είναι μια απρόσωπη κούκλα ανθρώπινου αναστήματος, ένα συρμάτινο ανδρείκελο, κάτι ανάμεσα σε σκελετό και γεωμετρική φιγούρα του Μπαουχάουζ. Φωνή και κίνηση δανείζεται από τους ηθοποιούς/μαριονετίστες. Αυτοί συνθέτουν μια μουσική, πολυφωνική αφήγηση, πολύ ζωντανή. Κάθε ηθοποιός δίνει διαφορετικό τόνο, πλάθοντας το δικό του χαρακτήρα σε μια άριστα εκτελεσμένη, επιμερισμένη αφήγηση.
Τη λογική της γεωμετρίας υπηρετεί και το σκηνικό με τους χρωματιστούς όγκους, τις κορδέλες και το πλαίσιο. Μας μεταφέρουν υπαινικτικά σε όλους τους χώρους του παραμυθιού, σε παλάτια, πανδοχεία και ποτάμια. Σε αντίστιξη, τα γκόθικ μαύρα ρούχα και το λευκό μακιγιάζ προετοιμάζουν από την αρχή το παιδί για τη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας.
Μέσα από την ελλειπτική εικονοποίηση και τη χορική αφήγηση, το παιδί γίνεται συν-δημιουργός. Εξάλλου χρησιμοποιεί ανάλογους τρόπους και στα δικά του παιχνίδια. Με φαντασία και νόηση συμπληρώνει τα κενά και βρίσκει το νήμα της ιστορίας.
Τέτοιου είδους αισθητική προϋποθέτει εμπιστοσύνη στην ικανότητα του ανήλικου θεατή. Τον εξοικειώνει με πιο σύγχρονες μορφές τέχνης. Ενώ, όμως, η ανοιχτή φόρμα δίνει το δικαίωμα στο παιδί να αντιληφθεί το παραμύθι με δικό του τρόπο, ο ενιαίος κωμικός, αφηγηματικός τόνος, ακόμη και στο τέλος της παράστασης, όταν ο στρατιώτης οδηγείται στη συνειδητοποίηση, αφήνει κάπως παραπάνω στο ημίφως ένα από τα κεντρικά θέματα του έργου: την αλαζονεία της εξουσίας και την ύβρη. Λείπουν, ίσως, κάποιες πιο βαριές και αργές νότες. Αυτός είναι και ο μοναδικός, ίσως, αντίλογος σε μια πρωτότυπη αισθητική πρόταση, που επιβεβαιώνει πως το θέατρο για παιδιά μπορεί να είναι πρωτοπόρο. *
Advertisements

Τα παιδιά ψηφίζουν παγωτά ή ισότητα

  • ΚΡΙΤΙΚΗ: θέατρο ανήλικων θεατών
  • «Μια φάρμα για τα ζώα», ομάδα «Αστροναύτες», θεάτρου «Φούρνος»
  • Της ΜΑΡΙΑΣ-ΛΟΥΙΖΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 21 Φεβρουαρίου 2011

Στην παιδική σκηνή του θεάτρου Φούρνος, που εδώ και κάποια χρόνια διατηρεί εναλλασσόμενο ρεπερτόριο με παραστάσεις κυρίως αλληλοδιαδραστικού θεάτρου, με παράλληλη χρήση κούκλας και πολυμέσων, η θεατρική ομάδα «Αστροναύτες» παρουσιάζει διασκευασμένη για παιδιά (4-9 ετών), για τρίτη συνεχή χρονιά, την αριστουργηματική σάτιρα του Τζορτζ Οργουελ «Φάρμα των ζώων».

Η ιστορία, μέσα από τον κόσμο των ζώων, περιγράφει γλαφυρά τους κινδύνους του απολυταρχισμού, την προδοσία του ιδεαλισμού.

Τα ζώα, αφού εκδιώξουν το μεγαλοτσιφλικά κύριο Τζόουνς, που τα κακομεταχειριζόταν με σκοπό το κέρδος, επιχειρούν να μετατρέψουν το τσιφλίκι σε μια δημοκρατική φάρμα παίρνοντας τη ζωή τους και τον καρπό του μόχθου τους στα χέρια τους. Η κάστα των γουρουνιών, που θα καταφέρει να πάρει την ηγεσία της φάρμας, καταχράται, όμως, με τη σειρά της την εξουσία της, δείχνοντας ένα πρόσωπο ακόμη πιο δεσποτικό και ανάλγητο.

Αυτό το πολιτικό «παραμύθι» αποτέλεσε το υλικό από το οποίο εμπνεύστηκε η ομάδα «Αστροναύτες» την τρίτη της παραγωγή, δουλεύοντας πάντα συλλογικά, με τους τρόπους του devised theatre, και χωρίς σκηνοθέτη, επιβεβαιώνοντας πως ο χώρος του παιδικού θεάτρου είναι πρόσφορος για πειραματισμούς.

Εφτιαξαν μια δυναμική σύνθεση, όπου οι τρεις συνδημιουργοί-ηθοποιοί (Μπάμπης Παυλίδης, Ντίνος Ποντικόπουλος, Αγγελική Τόμπρου) άλλοτε υποδύονται ρόλους, άλλοτε αφηγούνται, άλλοτε χειρίζονται ωραίες γαντόκουκλες (Α. Σαντοριναίου) με συνοδεία ζωντανής μουσικής (Μάριος Κωστάκης).

Πάνω σε χρωματιστούς κύβους, απλό μα λειτουργικό σκηνικό (αν και η αισθητική του δεν είναι το πιο ελκυστικό κομμάτι της συγκεκριμένης δουλειάς), στήνουν μια παράσταση πολύ έξυπνη, ευφάνταστη και άμεση. Διερευνούν, ήδη από τα πρώτα λεπτά, νέους τρόπους επαφής με τα παιδιά. Διανθίζουν την οργουελική παραβολή με πολλά χιουμοριστικά στοιχεία και αναφορές στην επικαιρότητα.

Από την άλλη, αφαιρούν τα πιο σκληρά και πικρά μέρη του μύθου. Παρεμβάλλουν χαριτωμένα ιντερμέδια στη ροή της ιστορίας με πρωταγωνιστή ένα σκύλο, για να εφησυχάζουν τα παιδιά. Δίνουν στο έργο μια αισιόδοξη έκβαση, όπου το δίκαιο αποκαθίσταται, αλλάζοντας το τέλος του οργουελικού μύθου. Προστατεύουν έτσι την ευαισθησία του παιδιού, ίσως μάλιστα με υπερβάλλοντα τρόπο.

Ενα πολύ πετυχημένο εύρημα είναι η διενέργεια εκλογών, όπου τα παιδιά ψηφίζουν λέγοντας τη γνώμη τους για το ποιος θα έπρεπε να εκλεγεί: το γουρούνι, ο Ναπολέων, που υπόσχεται αφειδώς παγωτά, ή ο γαϊδουράκος που «έχει ένα όνειρο», σαν άλλος Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, και προτείνει ισότητα;

Αν τα παιδιά ψηφίσουν τον Ναπολέοντα, θα βρεθούν αντιμέτωπα με τις συνέπειες και την ευθύνη της επιλογής τους, καθώς αυτός μετατρέπεται σε τύραννο, και αντικαθίσταται από μια ομοιόμορφη, μα ογκώδη και ολόπαχη κούκλα.

Η ομάδα «Αστροναύτες» φροντίζει τη δουλειά της και την εξελίσσει. Πέρυσι, η παράσταση είχε ένα καταιγιστικό ρυθμό που κούραζε, ενώ φέτος κυλά πιο μαλακά. Παρ’ όλα αυτά, ο ρυθμός εξακολουθεί να είναι μία από τις αδυναμίες της παράστασης, ίσως γιατί κινείται με μεγαλύτερη ορμή στο πρώτο μέρος, ενώ το δεύτερο δεν κορυφώνει με κατάλληλο τρόπο.

* Κάθε Σάββατο στις 5 μ.μ., κάθε Τετάρτη στις 5.15 μ.μ.