Φιλόδοξη, «δύσκολη» Στέλλα. Ενα πειραματικό θεατρικό εγχείρημα βασισμένο στην ταινία του Μ. Κακογιάννη

Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 8/9/2013

  • Στέλλα travel: η γη της απαγγελίας
    σκην.: Γιάννης Σκουρλέτης
    θέατρο: Bijoux de kant

Η άλλη Στέλλα, όχι εκείνη η παλιά γνωστή κινηματογραφική σαντέζα του Μιχάλη Κακογιάννη με τη Μελίνα Μερκούρη, αλλά η «Στέλλα travel: η γη της απαγγελίας», όπως βαφτίστηκε τώρα η σύγχρονη θεατρική της εκδοχή, παίχθηκε στις αρχές του καλοκαιριού και μάλιστα σ’ ένα ιδιαίτερα εκκεντρικό μέρος –στα Δημοτικά Σφαγεία στον Ταύρο. Ηταν μία, όπως αναμενόταν, άλλωστε, από τέτοια ομάδα, καλοστεκούμενη, αν και όχι ιδιαίτερα επιτυχημένη παράσταση ενός από τα πλέον προβληματισμένα θεατρικά μας συγκροτήματα (διάβασα να τους χαρακτηρίζουν -και εύστοχα- ως την πιο «ανήσυχη» σύγχρονη ομάδα που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια): το bijoux de kant.

Επειδή η παράσταση θα επαναληφθεί την ερχόμενη εβδομάδα -συγκεκριμένα στις 19 Σεπτεμβρίου στο Ιδρυμα Κακογιάννη- γράφω τώρα για ένα πειραματικό εγχείρημα, το οποίο πάντως δεν συνιστώ διόλου ενθέρμως σ’ ένα «κανονικό» θεατρόφιλο κοινό. Τo είπαμε, άλλωστε, κι απ’ την αρχή. Ηταν μεν μια φιλόδοξη πλην, φευ, μακρόσυρτη, βαρετή για το γούστο μου δουλειά. Για «ειδικούς ανθρώπους» ναι. Για όσους αρέσκονται στα «δύσκολα». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Advertisements

Λαϊκισμός και ευτελές γούστο… Ανάξια οιουδήποτε σοβαρού λόγου η κατά Χατζάκη «Ειρήνη» του Αριστοφάνη

  • Του Σπυρου Παγιατακη, Η Καθημερινή, 11/8/2013
  • ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ Ειρήνη, σκηνοθ.: Σωτήρης Χατζάκης, θέατρο: ΚΘΒΕ

Τov Αντώνη Σαμαρά τoν έχω άχτι. Τον έχω άχτι γιατί είναι αυτός -ουσιαστικά- ο κύριος υπεύθυνος για μία από τις εξευτελιστικότερες παραστάσεις που παίχθηκαν ποτέ στην Επίδαυρο. Αναφέρομαι στην -κατά Χατζάκη- «Ειρήνη» του Αριστοφάνη. Τον έχω άχτι γιατί ήταν αυτός που -ως υπουργός Πολιτισμού τότε- διόρισε πριν από λίγα χρόνια τον μικρομεσαίο Σωτήρη Χατζάκη καλλιτεχνικό διευθυντή στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Oπως επίσης ήταν αυτός που τον αναβάθμισε πρόσφατα στην πρώτη ελληνική κρατική σκηνή, στο Εθνικό Θέατρο.

Ετυχε να δω και να χαρώ την αριστοφανική κωμωδία σε μία από τις ευτυχέστερες παρουσιάσεις της κάποιες δεκαετίες πίσω. Την είχε σκηνοθετήσει στο Ντόιτσες Τεάτερ του Aνατολικού ακόμα Βερολίνου ο Ελβετός Μπενό Μπεσόν. Θυμάμαι πως στην πρεμιέρα η παράσταση είχε χειροκροτηθεί από ένα όρθιο κοινό για τρία τέταρτα της ώρας. Εμεινε στο ρεπερτόριο του θεάτρου για περισσότερο από μία δεκαετία. Το άξιζε και με το παραπάνω. Τη θυμάμαι απέξω σκηνή-σκηνή. Προφανώς απέκτησα τότε ένα θαυμαστικό εφηβικό τραύμα. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Πειρασμός από άλλες εποχές. Μια ευχάριστη παράσταση, χωρίς μεγάλες αξιώσεις αλλά με πολύ καλές ερμηνείες

 

Του Σπυρου Παγιατακη, Η Καθημερινή, 28/7/2013

  • ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Ο Πειρασμός, σκηνοθ.: Ενκε Φεζολλάρι,
    θέατρο: ΚΘΒΕ

Την ίδια χρονιά που εμφανίστηκε «Ο Πειρασμός» (1910)) -μεγάλη επιτυχία  της Κυβέλης- εξαφανίστηκαν κι οι διαβόητοι «Λιμοκοντόροι». Γιατί έτσι λέγανε τότε τα χάρτινα μονόδραχμα και δίδραχμα, τα οποία έζησαν μια ολόκληρη 25ετία κι αποσύρθηκαν εκείνη ακριβώς τη χρονιά. Ηταν -και τότε- μια εποχή που δεν ήταν διόλου καλή για την Ελλάδα μετά από έναν καταστροφικό πόλεμο, το 1897, με την Τουρκία και μ’ έναν διεθνή οικονομικό έλεγχο (πάλι!) από ένα «κουιντέτο» -Ιταλία, Ρωσία, Αγγλία, Γερμανία, Γαλλία- εγγυητριών δυνάμεων. Κυριαρχούσαν βέβαια κι ένα σωρό άλλα προβλήματα – το Σταφιδικό, το Μακεδονικό, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, το Γλωσσικό κ.τ.λ. κ.τ.λ. Κι όσο για τα ήθη, τα πράγματα ήταν ασφαλώς πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι τα ξέρουμε τώρα.

Το πολυπαιγμένο έργο του Γρ. Ξενόπουλου μέσα στα τελευταία εκατό χρόνια, ο τελευταίος σκηνοθέτης του στο ΚΘΒΕ στη Θεσσαλονίκη -ο Ενκε Φεζολλάρι- το περιγράφει ως «πειρασμό της σάρκας και δοκιμασία των συζυγικών σχέσεων». Δεν είναι ακριβώς αυτό. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Μια παράσταση που αμφισβητεί

Πέντε νεαροί ηθοποιοί χορεύουν, τραγουδούν και στέλνουν πολιτικά μηνύματα

Του Σπυρου Παγιατακη, Η Καθημερινή, 25/11/2012

Αγρια αγόρια 2
σκην.: Σάκης Παπακωνσταντίνου
Θέατρο του Νέου Κόσμου

Κι εγώ που νόμιζα πως τ’ Αγρια αγόρια είχαν πια γεράσει! Λάθος μου. Ζούνε και βασιλεύουνε. Και δεν εννοώ τα The Wild Boys των Duran Duran από το 1984, ούτε το ομώνυμο μυθιστόρημα. Τα «Αγρια αγόρια 2» (πέρυσι υπήρξαν και κάποια «Αγρια αγόρια 1») τώρα πια είναι «Μια ομάδα ηθοποιών – ακτιβιστών, οι οποίοι χρησιμοποιούν το θέατρο για να στέλνουν τα πολιτικά μηνύματά τους εναντίον των πλουσίων, των μικροαστών, των σεμνότυφων και των ακροδεξιών». Ετσι τουλάχιστον αυτοπαρουσιάζονται στην παράσταση στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Βέβαια, εγώ προσωπικά τα θυμόμουν αλλιώτικα αυτά τα «The Wild Boys: A book of the Dead», έτσι όπως τα περιέγραφε στο μυθιστόρημά του ο κατεξοχήν πρωτοπόρος της γενιάς των Μπιτ, Ουίλιαμ Μπάροουζ, στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Το χθες ξαναζωντάνεψε δις…

  • Με την επιθεώρηση «Ελα απόψε στου… Μελά» και το θρυλικό «Μεγάλο μας τσίρκο»

Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 16/9/2012

Ελα απόψε στου… Μελά
επιλογή κειμένων – τραγουδιών: Ιάσων Τριανταφυλλίδης, σκηνοθ.: Γιάννης Καλατζόπουλος, θέατρο: ΚΘΒΕ

ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗΣ
Το μεγάλο μας τσίρκο
σκηνοθ.: Σωτήρης Χατζάκης, θέατρο: ΚΘΒΕ και Ακροπόλ

Αναφερόμενος στην αναβίωση της θρυλικής επιθεώρησης το «Μεγάλο μας Τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη που οδήγησε πριν από τρεισήμισι δεκαετίες την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο στο ΕΑΤ/ΕΣΑ, ο κριτικός και ιστορικός του θεάτρου μας Κώστας Γεωργουσόπουλος έγραφε τον περασμένο Αύγουστο: «Τίποτα δεν άλλαξε 39 χρόνια μετά». Κι αυτό συμβαίνει, λέει, εφόσον εμείς οι Ελληνες εξακολουθούμε να κάνουμε χιλιάδες χρόνια «τα ίδια λάθη, τις ίδιες προδοσίες ιδεών και αξιών, τις ίδιες στρεβλώσεις και τις ίδιες ταπεινώσεις υφιστάμεθα από εχθρούς και φίλους». Μπορεί να ’ναι κι έτσι. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Αφελής «Ηρακλής μαινόμενος»

  • Παράσταση βασισμένη σε ξεπερασμένα μοντέλα με ηθοποιούς σχεδόν ερασιτέχνες

Του Σπυρου Παγιατακη, Η Καθημερινή, 5/8/2012

  • ΕΥΡΙΠΙΔΗ Ηρακλής Μαινόμενος, σκην.: Πήτερ Μάινεκ – Ντεζιρέ Σάντσεζ. Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

Ενώ ο Ηρακλής βρίσκεται στον Αδη -για να φέρει στη γη τον τρικέφαλο σκύλο Κέρβερο σε μια εξυπηρέτηση για τον ηγεμόνα του Αργους Ευρυσθέα- ο θνητός του πατέρας ο Αμφιτρύων (ο Ηρακλής διαθέτει κι έναν αθάνατο γονιό, τον Δία) μένει πίσω στη Θήβα -που μαστίζεται από εμφύλιο πόλεμο- με τη γυναίκα του γιου του Μεγάρα και τα παιδιά του, τα οποία έχουν πλέον απελπιστεί για το αν θα γυρίσει ποτέ ο πατέρας τους από τον κάτω κόσμο. Στη Θήβα κυβερνά τώρα ο Λύκος, ο οποίος καταδικάζει σε θάνατο την οικογένεια του Ηρακλή. Ανέλπιστα ο Ηρακλής επιστρέφει και σκοτώνει τον Λύκο. Ομως με παρέμβαση της θεάς Ηρας, η οποία φθονεί τον Ηρακλή ως μπάσταρδο του Δία, καταλαμβάνει τον ημίθεο μανία και μέσα στην τρέλα του σκοτώνει την ίδια τη γυναίκα και τα παιδιά του. Αλλά τέλος καλό όλα καλά – τελικά συγχωρείται και πάει να ζήσει στην Αθήνα κοντά στον βασιλιά Θησέα.

Η τραγωδία γράφτηκε από τον Ευριπίδη στα 416 π.Χ. κι όταν πρωτοδιδάχθηκε στη γιορτή των μεγάλων Διονυσίων δεν κέρδισε κανένα βραβείο. Αλλά ούτε και σήμερα είναι από τις πλέον παιγμένες τραγωδίες του Ευριπίδη. Κι εδώ ξαναγεννιέται το διαρκές ερώτημα: Πώς πρέπει να κατανοούνται τα αρχαία κείμενα, έπειτα από τόσους και τόσους αιώνες που μας χωρίζουν; Και πώς πρέπει να παίζονται σήμερα; Εννοείται ότι απάντηση σαφής δεν υπάρχει. Ολοι κάνουν όπως τους φωτίσει ο Θεός. Ειδικά με τους κλασικούς μας, έχει μείνει θρυλικός ο μεγάλος καυγάς που αναπτύχθηκε μεταξύ του φιλόσοφου Φρίντριχ Νίτσε («Η Γέννηση της Τραγωδίας») και του σύγχρονού του ελληνιστή Ούλριχ Βιλάμοβιτς-Μέλεντορφ («Ευριπίδεια Ανάλεκτα» 1875). Βρίζονταν για πολλά χρόνια κατηγορώντας ο ένας τον άλλο για «φιλολογισμό» και «μελλοντικοφιλολογισμό».

  • Σκηνοθετική ανανέωση

Προσωπικά είμαι υπέρ της σκηνοθετικής ανανέωσης των κλασικών εφόσον υπάρχουν επιχειρήματα. Εδώ μια παρένθεση: Αν είσαστε φίλος του λυρικού θεάτρου και των αναδομημένων παραστάσεων, δείτε στις 6 Αυγούστου τη μοντέρνα εκδοχή του «Μαγεμένου Αυλού» του Μότσαρτ από το φετινό Φεστιβάλ Ζάλτσμπουργκ, που υπογράφει ο νέος Γερμανός σκηνοθέτης Γενς-Ντάνιελ Χέρτσογκ. Αυτό, εφόσον διαθέτετε τα απαιτούμενα για δορυφορικές μεταδόσεις. Είναι στο β΄ πρόγραμμα του ORF 2 στις 21.15. Δεν θα το μετανιώσετε.

Τώρα, ο καλός Θεός φώτισε τον Πήτερ Μάινεκ -καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και μεταφραστή κλασικών έργων- και τη σκηνοθέτιδα Ντεζιρέ Σάντσεζ να πρωτοτυπήσουν αντιπαραβάλλοντας την τρέλα του πολέμου με την τρέλα του Ηρακλή. Πώς το έκαναν; Κατήργησαν τον χορό των Θηβαίων γερόντων βάζοντας στη θέση του κινηματογραφημένα αποσπάσματα διηγήσεων Αμερικανών βετεράνων από πολέμους του Β΄ Παγκοσμίου, του Βιετνάμ, του Κόλπου, του Αφγανιστάν. Οι κανονικοί ηθοποιοί φορούσαν μάσκες -μάλλον κακόγουστα φιλοτεχνημένες από τον Ντέιβιντ Κνεζ- βασισμένες λέει σε μακροχρόνια έρευνα του σκηνοθέτη. Ηταν γενικά μια αφελής άποψη που στην εκτέλεσή της θύμιζε μια απλοϊκή «αμερικανιά». Σκηνοθετικά η διδασκαλία ήταν πάνω σε ξεπερασμένα μοντέλα και οι ηθοποιοί πολύ κοντά στον ερασιτεχνισμό των κολεγίων. Παίχθηκε για τρεις παραστάσεις στο Ιδρυμα Μ. Κακογιάννης, και ο επικεφαλής καθηγητής Πήτερ Μάινεκ, ο οποίος υποστηρίζει τη θεωρία ότι η σωστή χρήση της μάσκας μπορεί να οδηγήσει τον ηθοποιό σε εντονότερη εκφραστικότητα απ’ ό,τι το ανθρώπινο πρόσωπο και να προκαλέσει στον θεατή βαθύτερες συναισθηματικές αντιδράσεις, μίλησε για τις τεχνικές του σωματικού θεάτρου και την έρευνά του στις «γνωστικές σπουδές, τη νευροεπιστήμη και τη φιλοσοφία».

Οπως ανέφεραν οι δημιουργοί της ομάδας με την επωνυμία AQUILA, «αυτό το αρχαίο έργο μάς θέτει απέναντι σε σύγχρονες ανησυχίες αναδεικνύοντας την αιώνια δυναμική της ελληνικής τραγωδίας… Ο δικός μας στόχος στην παραγωγή του “Ηρακλή” έγκειται στην αξιοποίηση του έργου του Ευριπίδη ώστε να κάνουμε τους ανθρώπους να σκεφτούν το κόστος και τις ολέθριες επιπτώσεις του πολέμου αλλά και το καθήκον της φροντίδας που οφείλουμε στους ανθρώπους… Ως Αμερικανοί, είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι για τους πολέμους που διεξάγουμε αλλά και υπεύθυνοι για τους ανθρώπους που μάχονται σε αυτούς».

Ελληνική κομμούνα, μπερδεμένη

Ιδεολογικά ανύπαρκτη, με γενικόλογες προτροπές και ένα ομαδικό σούρτα φέρτα επί σκηνής

Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/7/2012

La Commune Greque, σκην.: Σάκης Παπακωνσταντίνου, θέατρο: Πειραιώς 260

«Γνώρισα τον μαρξισμό πολύ νέος -ακόμα στο  Γυμνάσιο- και σχεδόν αμέσως εγκολπώθηκα με ενθουσιασμό τις μαρξιστικές ιδέες. Ιδέες που τότε θεωρούνταν ότι τις “εκπροσωπούσε” και τις “ενσάρκωνε” το Κομμουνιστικό Κόμμα». Αναφερόμενος στο «Επαναστατικό Πρόβλημα Σήμερα» (1975) ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο σύγχρονος φιλόσοφος και ένα μυαλό που πάντα θαυμάζω, έγραψε πολύ σημαντικά πράγματα, τα οποία θεωρώ σωστό να σταχυολογήσω με την ευκαιρία της παράστασης με τίτλο «La Commune Greque» που παρουσιάστηκε για δύο μέρες στο Φεστιβάλ Αθηνών.    Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου