Ενα βράδυ που ΄βρεχε

http://clubs.pathfinder.gr/logo.php?club=michaelmarmarinos

«Ακρόπολις- Reconstruction», ένα θέαμα βασισμένο στο έργο του Στανίσλαβ Βισπιάνσκι και στην παράσταση του Γέρζι Γκροτόφσκι, σε σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού. Στο θέατρο Θησείον

ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ | Κυριακή 18 Απριλίου 2010

Advertisements

Ο Μαρμαρινός έξυσε παλιές γερμανικές πληγές

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 18 Ιουλίου 2009

  • Ελληνας σκηνοθέτης αφουγκράζεται την Ιστορία κάτω από το χαλί της ελευθερωμένης και μποέμιαν σικ, πλέον, πλατείας «Ρόζα Λούξεμπουργκ»· μεγεθύνει τους ψιθύρους και τους φόβους του έθνους, αγγίζει τις ευαίσθητες χορδές, αναμασά τις καλοχωνεμένες ενοχές του: Ωχ!

Μια ανοιχτή σκηνή στην πρόσοψη του θεάτρου κάτω από τον άστατο βερολινέζικο ουρανό

Μια ανοιχτή σκηνή στην πρόσοψη του θεάτρου κάτω από τον άστατο βερολινέζικο ουρανό

Προκάλεσε πράγματι έκπληξη η πρόταση με την οποία ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επέλεξε να εκπροσωπηθεί στο λίκνο του γερμανικού αποδομισμού, τη Φολκσμπίνε. Ανάμεσα σε μεγάλα ονόματα του διεθνούς θεάτρου, στο πλαίσιο του φεστιβάλ με θέμα το αρχαίο θέατρο που οργανώνει αυτό το καλοκαίρι η γερμανική σκηνή, ο Μαρμαρινός καταθέτει μια σύντομη, ωριαίας διάρκειας, όψη του αρχαίου στάσιμου. Στο τέλος της παράστασης, ανάμεσα στο κοινό υπάρχει η στυφή αίσθηση της ενόχλησης: ο φιλοξενούμενος τους εκθέτει όψεις της εθνικής φιλαρέσκειας, και μοιάζει να θεωρεί τους θεατές του απαίδευτους τουρίστες. Το χιούμορ, που περισσεύει στις αφίσες της Φολκσμπίνε, με τους χαμογελαστούς παραθεριστές του «Μάρκο Πόλο τουρς» στις ελληνικές παραλίες, κάτω από τον τίτλο «Hellas», βρίσκει, φαίνεται, εδώ τα όριά του.

Ταξίδεψα στο Βερολίνο για να δω την πρεμιέρα του Μαρμαρινού στο πρώην ανατολικό τμήμα του. Ανάμεσα σε δρόμους, που φέρουν τα ονόματα της Ιστορίας σαν κονκάρδες στο στήθος, κυκλοφορούν ανέμελα οι νεότεροι απόγονοι ενός πεπρωμένου που τους κάνει να νιώθουν άλλοτε θύτες και άλλοτε θύματα. Τώρα, βέβαια, τίποτα δεν θυμίζει στον επισκέπτη ότι κάποτε σε αυτή τη φιλάρεσκη γειτονιά το να σκέπτεσαι γενικώς σήμαινε να κινδυνεύεις.

  • Μινιατούρα αμφιθεάτρου

Στη «Ρόζα Λούξεμπουργκ πλατς» το κτίριο της Φολκσμπίνε εκπέμπει το γνωστό βαρύγδουπο κομπασμό, το στιλ όμως της διοργάνωσης ακολουθεί την όλη ανεμελιά της γειτονιάς. Τι άλλο από χιούμορ, άλλωστε, χρειάζεται για να χτίσεις κάτω από τον ιμπρεσιονιστικό ουρανό του Βερολίνου καλοκαιριάτικα μια ανοικτή σκηνή; Σαν μάσκα στο πρόσωπό της η πρόσοψη της Φολκσμπίνε φοράει ένα λυόμενο, ξύλινο θεατράκι, μια μινιατούρα αμφιθεάτρου. Εκεί φιλοδοξεί να ορισθεί ένας χώρος του αρχαίου λόγου, μια «Agora» όπως λένε οι Γερμανοί. Στο μάτια μου το όλον μοιάζει περισσότερο με παιχνίδι, φτιαγμένο με κέφι και μια γερή δόση ελαφρότητας. Γι’ αυτό και δεν με ξενίζει διόλου η επιγραφή που στο πίσω μέρος της ξύλινης κατασκευής κραυγάζει προς την πόλη: «Who let the dogs out?», ποιος αμόλησε έξω τα σκυλιά; Η φράση, μου εξήγησαν, υπονοεί και τους σκηνοθέτες του φεστιβάλ. Αστειάκια…

Εφοδιαζόμαστε λοιπόν με άνετα αφρολέξ και υπερπροστατευτικές κουβερτούλες και περιμένουμε την παρουσίαση του «Ein Chor Stasimon – Polemik» στην «Αγορά». Στη «σκηνή» (που εκπροσωπούν τα σκαλοπάτια του θεάτρου) εμφανίζονται καμιά εικοσαριά καθημερινοί άνθρωποι, φυσιογνωμίες όλες κοινές και απροσχημάτιστες. Ο Μαρμαρινός έχει διαλέξει τους ηθοποιούς του από το τεχνικό προσωπικό του θεάτρου και από τη νεανική θεατρική ομάδα «Ρ14».

Κι όμως δύσκολα θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι αυτοί οι άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους. Στέκονται πάλι μπροστά μας σαν τότε που «δεν γνώριζε τίποτα ο ένας για τον άλλον», απλοί περαστικοί μιας πλατείας, τυχαίοι επισκέπτες ενός μουσείου. Μπροστά τους, στη θέση της ορχήστρας, βρίσκεται μια πολιτεία αρχαίων κτιρίων φτιαγμένη σε κλίμακα από άμμο. Κάποια είναι εύκολο να τα ξεχωρίσεις: ο Παρθενώνας, η Στοά, πιο κάτω το Ωδείον… Από εκεί και πέρα την ξενάγηση αναλαμβάνει η ασιατικής καταγωγής Βερολινέζα Young-Shin Kim. Οι λέξεις της, καθώς παρουσιάζει την αμμουδερή «Αγορά», παραπέμπουν ολοένα και περισσότερο σε κοινές γλωσσικές καταβολές: «Κέντρο, έκκεντρο, εκκεντρικός! Πόλις, πολιτικός, πολιτική! Ρήτορας, ρητορεία, ρητορική!», αναφωνούν οι έκπληκτοι εκδρομείς του «Χορού», διαπιστώνοντας κοινές ρίζες. Σιγά σιγά αρχίζουν να ανακαλούν δικές τους αναλογίες («και ποια είναι η καλύτερη πλατεία;»). Υστερα, στον λόγο και στην ανθρωπολογία της «Αγοράς» υπεισέρχονται μνήμες και αργότερα, όπως είναι επόμενο, οι πληγές.

Στο τέλος κάτι δένει τα μέλη της ομάδας: τραγουδούν όλοι μαζί ένα παλιό σκοπό. Μια κοπέλα βρίσκει την ευκαιρία να εξιστορήσει τη δική της προσωπική ιστορία, κάποιος θάβει στην άμμο μια μπίρα και ένα νόμισμα, η ξεναγός αναζητεί απελπισμένα στην άμμο τον χαμένο τόπο της αρχαίας κληρονομιάς… Αυτό το στάσιμο είναι τελικά μια πολεμική ενάντια στον εαυτό και το παρελθόν, ενάντια στη μνήμη και στη λησμονιά τους.

  • Η πλατεία δεν είναι «Αγορά»

Μοιάζει φυσικό κάτι τόσο βερολινέζικο να ενοχλεί το βερολινέζικο κοινό. Ο Μαρμαρινός αγγίζει τον κρυφό φόβο των Γερμανών πως στην περίπτωσή τους το «μαζί» μυρίζει ολοκληρωτισμό. Διδάσκει ακόμη ότι η πλατεία δεν είναι κατ’ ανάγκην μια «Αγορά». Για να γίνει τέτοια, πρέπει πρώτα να καταληφθεί από πολίτες που γνωρίζουν βαθιά τον εαυτό τους και τον Αλλο. Που βλέπουν, συνομιλούν και συνυπάρχουν. Που αποφασίζουν από κοινού και για τα κοινά. Που τραγουδούν παλιά τραγούδια για όσα τους δένουν. Προς τα εκεί οδηγεί το «βέλος από νέον», το σκηνικό αντικείμενο που στέκει σαν οδοδείκτης πάνω από την «Αγορά». Η «Αγορά» του Μαρμαρινού είναι τελικά μια πλατεία που γλείφει τις πληγές και τραγουδά τους φόβους της.

Πριν από χρόνια είχαμε νιώσει προσβεβλημένοι όταν στην Επίδαυρο ένας γερμανοτραφής σκηνοθέτης, ο Ματίας Λάνγκχοφ, είχε εμβαπτίσει τις «Βάκχες» του στη νεοελληνική αφασία και κακογουστιά. Σήμερα ένας Ελληνας ενοχλεί τους Γερμανούς με το ζήτημα της δημοκρατικής τους συγκατάβασης. Στις αρνητικές κριτικές που διάβασα, οι Γερμανοί στάθηκαν αρνητικά στην υπερδιδακτική πρόθεση της παράστασης. Παραβλέπουν έτσι ότι στο τέλος της παράστασης, απέναντι από τα αμμώδη κτίρια της «Αγοράς», χτίζεται ένα άλλο μοντέλο από πλάκες γρανίτη: του Reichstag, ίσως; Μοιάζει αναλογικά τεράστιο, και η επιβολή του μεγαλώνει και άλλο όταν στην κορυφή του τοποθετείται ο μαρμάρινος σκύλος-φύλακας του κράτους. Στη μια όψη του γρανιτένιου ομοιώματος είναι γραμμένο το εξής: «Από τη Ρόζα Λούξεμπουργκ πλατς μέχρι την αρχαία Αγορά μεσολαβούν 1.800,18 χιλιόμετρα». Αυτά δεν είναι αστειάκια, πια, Mikael! *