«Το υπέροχό μου διαζύγιο» στο «Αγγέλων βήμα»

  • Διαπλέοντας τη μοναξιά
  • ΚΡΙΤΙΚΗ
  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 6 Απριλίου 2009

Η Σμαράγδα Σμυρναίου στην παράσταση «Το υπέροχό μου διαζύγιο» που παίζεται στο θέατρο  «Αγγέλων βήμα» σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη
  • Είναι, πράγματι, ανεξάντλητο το θέμα της ανθρώπινης μοναξιάς; Θα έλεγα, μόνο της ανθρώπινης; Αν είστε φιλόζωος θα έχετε συχνά συνταραχτεί από τη βίωση της μοναξιάς ενός σκύλου. Κάθε μοναξιά είναι η βίωση μιας απώλειας. Γι΄ αυτό, επειδή είναι άπειροι οι τρόποι και οι λόγοι που οδηγούν στην απώλεια αγαπημένων προσώπων ή πραγμάτων ή και του χρόνου, άπειροι είναι και οι τρόποι για να περιγραφεί η μοναξιά είτε στη λογοτεχνία είτε στο θέατρο, στο σινεμά, στον χορό κ.λπ. Η άγνωστή μας στην Ελλάδα ιρλανδικής καταγωγής συγγραφέας Τζέραλντιν Άρον καταπιάστηκε με τη μοναξιά της εγκαταλειμμένης, χωρισμένης, διαζευγμένης γυναίκας. Το έργο της Άρον εκ των πραγμάτων είναι μονόλογος, διότι ο μονόλογος για ένα θέμα μοναξιάς επιτείνει ώς τα άκρα το συναισθηματικό φορτίο των περιπτώσεων.
  • Η μονολογούσα γυναίκα, σ΄ αυτό το έργο που φέρει τον τίτλο «Το υπέροχό μου διαζύγιο», στην πιο κρίσιμη ηλικία της, γύρω στα πενήντα, έτσι ξαφνικά εγκαταλείπεται από έναν έτσι κι αλλιώς αδιάφορο σύζυγο, που ανακαλύπτει τον «σκοπό» της ζωής σε νεαρά τρυφερούδια. Με μια έφηβη κόρη η εγκαταλελειμμένη γυναίκα, ύστερα από την πρώτη ψυχρολουσία που την αφήνει άφωνη και αφού εγκαταλείπεται και από την κόρη που αποφασίζει να ζήσει αυτόνομη και ανεξάρτητη ζωή, προσπαθεί να περπατήσει στο κενό που δημιουργείται. Έχοντας ως μοναδική, ώς εκείνη τη στιγμή, ερωτική εμπειρία τον γάμο της και έχοντας αφεθεί στη ρουτίνα αλλά και τη ραστώνη της έγγαμης συνήθειας, νιώθει άοπλη μπροστά στη λεηλασία της μοναξιάς. Ακόμη και η ηλικιωμένη μητέρα της βρίσκει τρόπους να νιώθει κυριολεκτικά «ροκ». Ο μονόλογος που καταγράφει με έξοχο σπαρταριστό τρόπο τη μοναχική της πορεία και τις δοκιμές που εφευρίσκει για να αποφύγει την αυτοκαταστροφική λύση, διανύει χρόνο τριών ετών.
  • Έτσι, με απλές μεταβάσεις από τη μια κατάσταση στην άλλη, με μια μικρή σκηνική συσκότιση, απολαμβάνουμε (;) τις τακτικές και στρατηγικές της κινήσεις για να περάσει τη σκοτεινή σήραγγα που της έλαχε. Αλλάζοντας συνεχώς προσωπεία, αμφιέσεις, μεθόδους προσεγγίζει άλλοτε δειλά, άλλοτε αυθάδικα διάφορες εστίες που υπόσχονται σωτήριες καταφυγές. Διοχετεύοντας την κατάθλιψή της σε δραστηριότητες και άλλοτε κρυπτόμενη στο κλουβί της, αποτυγχάνει γιατί κουβαλάει τα μικροαστικά της σύνδρομα, τις ηθικές της προκαταλήψεις, τα ταμπού της και την αποτιτανωμένη της αξιοπρέπεια.
  • Ζει σε μια μεγαλούπολη και οι ευκαιρίες είναι άπειρες για διαφυγή, αλλά πάντα κάτι την κρατάει από το να αφεθεί χωρίς χαλινό στην απόλαυση ενός βίου χωρίς πλέον λογοδοσία. Βιώνει κατά τρόπο συγκλονιστικό τον τρόμο μπροστά στην ελευθερία, το πιο σύνηθες σύνδρομο του μέσου ανθρώπου.
  • Η Άρον γνωρίζει καλά τη γλώσσα του θεάτρου. Γλεντάει με το χιούμορ που ξεπηδάει μέσα από τις καταστάσεις που διέρχεται η ηρωίδα της. Γλεντάει με τα αδιέξοδά της που γνωρίζει να τα κλιμακώνει και να τα οδηγεί στον παροξυσμό. Χαίρεται με τις σιωπές τις γεμάτες αμηχανία ή έκπληξη ή ακόμη και ηθικό αιφνιδιασμό για τη μικροαστή νοικοκυρούλα. Ενδιαμέσως, επειδή η ηρωίδα της δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητη, αναλύει και τις εργατικές και κοινωνικές συνθήκες που έχει να αντιμετωπίσει, πράγμα που εντείνει τα αδιέξοδά της και πολλαπλασιάζει τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Η Άρον με μετρημένες δόσεις περνάει από την ιλαρότητα στο δράμα και από το υπαρξιακό φιάσκο στον τραγικό λήρο.
  • Το αξιοθαύμαστο σ΄ αυτό το λιτό κείμενο είναι πως δεν μας περιγράφονται άγνωστα πράγματα, κάπου κάποτε τα έχουμε βιώσει στο άμεσο περιβάλλον μας αλλά η συσσώρευσή τους, η ακολουθία τους, οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που προκαλούν μέσα στη μιάμιση ώρα που διαρκεί ο μονόλογος μας δονούν αλλά και μας καθαίρουν, διότι η συγγραφέας οδηγεί τα πράγματα σε μια λυτρωτική ισορροπία. Δεν δίνει βέβαια, ούτε συνταγή και οδηγό, συμβουλές βίου. Δεν είναι διδακτικό και πολιτικά ορθό το κείμενό της. Μια όψη και μια πιθανότητα λύσης προσφέρει, σαφώς όμως αισιόδοξη για να ξεπεράσει κανείς την αφόρητη μοναξιά που φέρνει η απώλεια της σιγουριάς, της βεβαιότητα και της συνήθειας. Στο έξοχο κτιριακό διαμαντάκι της οδού Σατωβριάνδου, όπου έχει στεγάσει τα όνειρά του ο Κοραής Δαμάτης και το «Αγγέλων βήμα» του, η κ. Μαργαρίτα Δαλαμάγκα- Καλογήρου μετέφρασε το κείμενο της Άρον με θεατρική γνώση της σκηνικής σαφήνειας και του ρυθμού της καθημερινότητας της ποίησης. Ο Παύλος Ιωάννου δημιούργησε έναν χώρο διαθεσιμότητας, εκκρεμότητας, ανασφάλειας και σχεδίασε μια σειρά από κοστούμια φυγής και πανικού.

ΙΝFΟ: «Το υπέροχό μου διαζύγιο» στο «Αγγέλων βήμα» (Σατωβριάνδου 36, Ομόνοια. Τηλ.  210-5242211-3).

Κεντήματα… οάσεις

  • Ήταν τέτοια η συμμετοχή του κοινού, ιδιαίτερα του θηλυκού γένους, ώστε στα αποσιωπητικά της κάποιες κυρίες συμπλήρωναν την πρόταση και συχνά σε ένα αυτοσχέδιο ιντεράκτιβ ρωτούσε το κοινό και κείνο απαντούσε δίνοντας λύση στα προβλήματά της. Όταν έχουμε μπαφιάσει από το τηλεοπτικό παίξιμο και το τάχα μου τάχα μου μιας θλιβερής υποκριτικής, κεντήματα σαν αυτά της Σμυρναίου είναι οάσεις στην ερημοποίηση και τη Σαχάρα μιας συγκεκριμένης εμπορευματοποιημένης θεατρικής πιάτσας.

Αστραπιαίες αλλαγές ψυχισμού

  • O Κοραής Δαμάτης είναι σκηνοθέτης που γνωρίζει να στήνει σκηνές πολυπρόσωπες και σκηνές χαμηλής θερμοκρασίας. Δίδαξε το κείμενο με έμφαση στα απροσδόκητα των καταστάσεων, στις αστραπιαίες αλλαγές ψυχισμού, στις γέφυρες που ενώνουν την αποτυχία, την απόπειρα και το ρίσκο. Έδωσε βάθος στο κείμενο και δραματοποίησε χωρίς υπερβολές αλλά με υπαρξιακές κενώσεις τις σιωπές του. Είχε ένα ώριμο, έξοχο τεχνικά και καλλιεργημένο φωνητικά όργανο με ψυχή. Η Σμαράγδα Σμυρναίου έχει πλέον κατακτήσει μια υποκριτική λιτότητα, μια αμεσότητα στην έκθεση ακόμη και των πλέον μύχιων συναισθημάτων που αφοπλίζει την τεχνική, ενώ η τεχνική ως υπόβαθρο οργιάζει. Εξάλλου, αυτό δεν είναι το μέγα κατόρθωμα των σημαντικών καλλιτεχνών, να φαίνεται ότι αυτοσχεδιάζουν, ότι χωρίς μόχθο οικοδομούν έναν χαρακτήρα, ενώ έχει προηγηθεί επώδυνη κύηση και επώδυνος τοκετός;
  • Η Σμαράγδα Σμυρναίου έπλασε έναν χαρακτήρα πολυσύνθετο με τα αναγκαία υλικά, χωρίς περιττολογίες και μαλάματα. Σπαρακτικό, γελοίο, αφελή, απελπισμένο, βουλιμικό και συνάμα υστερικό, ανοργασμικό και συνάμα ερωτικά διαθέσιμο, παιδί και έμπειρο ώριμο άτομο.