Παις τύχης ή ανάγκης;

Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 17 Σεπτεμβρίου 2012

Για έναν στοιχειωδώς εγγράμματο αναγνώστη των αρχαίων, έστω από μετάφραση τραγικών κειμένων, αλλά και για κάθε, έστω μέσω βιντιπαίντια, πληροφορημένο μαθητή λυκείου, ο Σοφοκλής υπήρξε ο θεολογικότερος από τους τρεις τραγικούς και ίσως ο συντηρητικότερος. Οι άλλοι δύο πέθαναν στην εξορία, ενώ ο ευπατρίδης Σοφοκλής αναπαυόταν στις δάφνες του αποδεχόμενος ακόμη και τις δημοκρατικές παρεκκλίσεις της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Εξάλλου, πιθανολογείται σοβαρά πως υπήρξε ένας από τους ηγέτες της πραξικοπηματικής μεταπολίτευσης του 411 π.Χ. Ο Σοφοκλής όχι μόνο πιστεύει, εξάλλου στα γεράματά του ήταν ιερέας οικογενειακής σέχτας θρησκευτικής, αλλά πιστεύει και στους αμφίσημους για τους άλλους τραγικούς και τους σοφιστές χρησμούς. Απόδειξη πως στα μεγάλα έργα του, από την «Αντιγόνη» έως τον «Κολωνό», δεν υπάρχει επιφάνεια θεού αλλά μόνο χρησμού, που κι αυτούς αμφισβητούν οι ήρωες, επαληθεύονται και τον κατατροπώνουν. Πριν από χρόνια, στο πάλαι ποτέ ένδοξο Φεστιβάλ Αθηνών, είχε έρθει στο Ηρώδειο ένας έξοχος γερμανικός θίασος που παρουσίασε έναν άκρως προτεσταντικό Οιδίποδα. Ο Χορός έβριζε κουνώντας το δάχτυλο στους θεούς, όπως τώρα καλή ώρα στον Οιδίποδα του Γκραουζίνις ο Χορός στο χορικό της παρόδου κοιτάει συνεχώς τον ουρανό ικετεύοντας και ο ουρανός, λες και είναι φίλος του Μπέργκμαν, απαντά με «Σιωπή». Εξάλλου η λέξη «σιωπή» τονίστηκε και προστέθηκε στη μετάφραση του Βολανάκη. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Σκυθρωπός Μολιέρος

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 10 Σεπτεμβρίου 2012
Τα πρωθύστερα της ανάπηρης γενικής παιδείας μας. Ο «Αμφιτρύων» του Πλαύτου παίχτηκε στο Εθνικό το 1977, ενώ χρόνια πριν είχε παιχτεί ο «Αμφιτρύων» του Μολιέρου. Δηλαδή πρώτα παίχτηκε η διασκευή και μετά το πρωτότυπο. Με τον «Αμφιτρύωνα» έχουμε ένα σπουδαίο φιλολογικό και θεατρικό παράδοξο. Από το πρωτότυπο του Πλαύτου ο Μολιέρος «τράβηξε» τη διασκευή του, από τον Μολιέρο βγήκε η διασκευή του Κλάιστ (που ανέβασε έξοχα το Αμόρε πριν από λίγα χρόνια) και από τους τρεις βγήκε η διασκευή του Ζιροντού «Αμφιτρύων 38»), και αυτό ανέβασε πριν από το πρωτότυπο το Εθνικό! Ο Πλαύτος δεν εφηύρε τον «μύθο», τον βρήκε κοινόχρηστο στον αρχαίο κόσμο, όπως το βρήκε και ο Οβίδιος στις «Μεταμορφώσεις» του. Εξάλλου η έννοια του διπλού, προτύπου και ειδώλου, έρχεται και με τον μύθο του και με τη διπλή «Ελένη» στο ποίημα του Αρχίλοχου που το δανείστηκε ο Αισχύλος στο χαμένο σατυρικό τέταρτο δράμα της «Ορέστειας», τον «Πρωτέα» (το μυθικό τέρας που μεταμορφωνόταν σε μύριες εκδοχές), και βέβαια τη διπλή «Ελένη» του Ευριπίδη. Από εκεί και πέρα το παιχνιδάκι των διπλών και των μεταμορφώσεων από τους «Μέναιχμους» του Πλαύτου έφτασε στον Σαίξπηρ και σ’ όλη την γκάμα των θεατρικών διδύμων έως τον «Δειλό και τον τολμηρό» που έπαιξε έξοχα ο Χορν. Ο εξαντλητικά μελετημένος πάντα Λευτέρης Βογιατζής φοβάμαι πως θέλησε να ξεπεράσει ό,τι κόμιζε ως ευκολία το παιχνίδι και την απόλαυση της κωμωδίας των συγχύσεων και των παρεξηγήσεων και έδωσε μια πιραντελική διάσταση στην κωμωδία του Μολιέρου. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Αστική ηθογραφία

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 13 Αυγούστου 2012

Εχω διαβάσει αγωγές διαζυγίων που είναι περιβόλια ύβρεων, υποτιμητικών χαρακτηρισμών, απαξιωτικών συμπεριφορών που επιστρατεύονται εκατέρωθεν για να αποδείξουν την οριστική διάλυση του δεσμού. Φίλοι δικηγόροι με έχουν διαβεβαιώσει πως υπάρχει κλιμακωτό τυπολόγιο εκφράσεων, που αντλείται από ειδικά ανθολόγια και αποτελούν ένα πασπαρτού που καθοδηγεί ακόμη και τη γραμματεία του δικηγορικού γραφείου να συντάξει την αγωγή. Και γνωρίζω πως ζευγάρια που διάβασαν την αγωγή αγανάκτησαν και συχνά προχώρησαν σε επανασυνδέσεις των σχέσεων, γιατί διαπίστωσαν πως οι τεχνητοί λόγοι που τους χώριζαν, δεν είχαν καμιά σχέση με τα δικά τους αίτια διαζυγίου. Στο θέατρο «Αθηνά», ένα ζεύγος στα πρόθυρα διαζυγίου καταφεύγει σε ένα ζεύγος δικηγόρων για τα καθέκαστα. Οι δύο πράξεις του έργου των Γ. Βάλαρη και Στ. Παπαδόπουλου είναι γραμμένες με ακρίβεια ντοκουμέντου που το υλικό του αντλείται από την τρέχουσα δικηγορική τακτική των αγωγών περί διαζυγίου: ύβρεις, υπερβολές και διογκώσεις απαξιωτικών συμπεριφορών, στρεβλή ερμηνεία καθημερινών και πάγιων εκδηλώσεων, εκβιασμοί, προσβολές των σεξουαλικών ικανοτήτων κ.τ.λ. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Τίποτα δεν άλλαξε, 39 χρόνια μετά

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 06 Αυγούστου 2012

Πριν από 39 ακριβώς χρόνια, στα δίσεκτα χρόνια της χούντας, στο θερινό θέατρο Αθήναιον, μαζί με άλλους στην πρεμιέρα του «Μεγάλου μας Τσίρκου» είδαμε και ακούσαμε πώς αντέδρασε η καταπιεσμένη λαϊκή συνείδηση στην τόλμη του Ιάκωβου Καμπανέλλη να μιλήσει για τα «οικεία κακά». Τα «οικεία κακά» που διεκτραγώδησε ο Καμπανέλλης βρήκαν την Καρέζη και τον Καζάκο στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και στα χέρια του ύπουλου, κρυψίνου, δολοπλόκου και προσεχώς τυράννου Ιωαννίδη. Είχα τότε χαιρετίσει, μετά την ατυχέστατη «Ασπασία», την επιστροφή του μεγάλου συγγραφέα και φίλου στον κριτικό θεατρικό ρεαλισμό αλλά κατανοούσα και τα χρονικά καυδιανά πλαίσια που τον ανάγκαζαν να παραδώσει και φλύαρα και «διδακτικά» και «ρητορικά» νούμερα. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Το τέλος του πάθους

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 09 Ιουλίου 2012

«Ο Αρχιμάστορας Σόλνες» ανήκει στην περίοδο όπου ο Ιψεν ώριμος πλέον γέρνει προς τον μοντέρνο τρόπο γραφής τής εποχής του, τον συμβολισμό. Οχι βέβαια πως έλειψε αυτή η οπτική και από τα παλαιότερα έργα του.

Τι συμβολίζει λοιπόν ο Πύργος του Σόλνες; Νομίζω, τον θάνατο του ρομαντισμού. Ο αυτοδημιούργητος Σόλνες, γνήσιο παιδί του αιώνα του που φεύγει, είναι υπόδειγμα του ρομαντικού δημιουργού. Ανθρωπος με οράματα, με τολμηρές ρήξεις, ματαιόδοξος, ερωτικός, εμπαθής και παθιασμένος. Είναι η εποχή όπου ο Γκαίτε παντρεύει την Ωραία Ελένη με μεσαιωνικό Ευφορίωνα, το κλασικό με το ρομαντικό στοιχείο, που οι αδελφοί Γκριμ καταγράφουν τα παραμύθια, ο Βάγκνερ ανακαλύπτει τις σκοτεινές μυθικές ρίζες της φυλής του και ο Ουγκώ αναζητά τη λαϊκότητα στους Αθίγγανους και τη φιλοσοφική λίθο των αλχημιστών. Ο Σόλνες έρχεται από αυτό τον κόσμο, αλλά υποχρεώνεται να προσγειωθεί στα κοινωνικά αιτήματα του ρεαλιστικού παρόντος, την εποχή όπου θριαμβεύουν οι νέες επιστήμες, η πολιτική οικονομία, η κοινωνιολογία, η ψυχιατρική, η γενετική, τα αναλυτικά μαθηματικά, η βιολογία. Ο Σόλνες προσγειώνεται στις ανάγκες του καιρού και τον ωφελιμισμό τους. Ωσπου εμφανίζεται μέσα στο καταθλιπτικό τοπίο του προτεσταντικού του οίκου ένα εφηβικό ζωάκι, μια κυριαρχούσα στο παρελθόν της ευρωπαϊκής ιστορίας ηγερία, ερωτικό, σαρκοβόρο, απαιτητικό, θρασύ, διεκδικητικό, σαν τη Γεωργία Σάνδη, σαν τα κορίτσια του Εντγκαρ Αλαν Πόε, σαν τις σουφραζέτες του πρώτου φεμινιστικού κινήματος. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Είδος μεικτό νόμιμο

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 02 Ιουλίου 2012

Η αστυνομική λογοτεχνία αλλά και οι παραλλαγές της σε όλη την γκάμα του θρίλερ αποτελεί πια όχι μόνο μια γενναία σε όγκο και ποιότητα κατηγορία και στην πεζογραφία αλλά και στην κινηματογραφική φιλολογία ή, καλύτερα, φιλμολογία! Και σίγουρα στο θέατρο. Το δικαστικό δράμα, το αστυνομικό, το θρίλερ και το μακάβριο έχουν ξεχωριστή θέση και στη θεατρική ιστορία. Η Αγκαθα Κρίστι συνεχίζει να είναι η μεγάλη και αξεπέραστη μαστόρισσα και στη θεατρική γραφή και ως πρωτότυπη συγγραφέας και ως διασκευασμένη από άλλους σκηνική ή φιλμική εμπνεύστρια. Ενα τέτοιο άκρως ενδιαφέρον έργο είδαμε στο «Στούντιο Κυψέλης», όπου φαίνεται θα συνεχίσει και την άλλη σεζόν τη θητεία του. Πάντως το παρακολουθήσαμε με γεμάτη αίθουσα. Πρόκειται για το έργο του αμερικανού συγγραφέα Ντέιβιντ Φόλεϊ «Βρώμικα κόλπα», που κάνει θεατρική καριέρα σε δεκάδες χώρες του πλανήτη. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Τίμια ανάγνωση ενός σπάνιου κειμένου

  • ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ
  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου
  • ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 03 Οκτωβρίου 2011
Φτάσαμε πια να διεκδικούμε το ελάχιστον μιας θεατρικής εμπειρίας. Οταν μας κατακλύζουν κρουνοί από επηρμένες ριπές εγωισμού, όταν ημιμαθείς σκηνοθέτες, καραμπινάτοι σκράπες, λυμεώνες του μεταμοντερνισμού βουτάνε και κατασπαράζουν συγγραφείς του θεάτρου και τους ευνουχίζουν, τους ακρωτηριάζουν, τους νοθεύουν, τους «διορθώνουν», τους αφιονίζουν και τους θανατώνουν σαδομαζοχιστικά.
Ετσι νιώθεις μια αγαλλίαση, όταν βλέπεις μια παράσταση που σέβεται το κείμενο, που το αρθρώνει σωστά, που υπερασπίζεται τις ιδέες του. Η Εταιρεία Τέχνης 5η Εποχή και ο σκηνοθέτης Θέμης Μουμουλίδης, σε εποχή δύσχρηστη, δυσοίωνη και καταραμένη, τόλμησε να ανεβάσει, και μάλιστα μέσα στις δυσχερείς συνθήκες των θερινών περιοδειών, τον «Αμλετ» του Σαίξπηρ.
Μια πρώτη λοιπόν διαπίστωση (είδα την παράσταση στο υπέροχο θέατρο των Βριλησσίων, μακριά από τη χλαλοή της κίνησης και των μεγαφώνων των μπαρ και των ψησταριών – κατάρα πολλών άλλων υπαίθριων θεατρικών χώρων): το αμφιθέατρο ήταν γεμάτο και σκέφτηκα πως ακούγοντας και βλέποντας μια παράσταση που δεν πρόδιδε τουλάχιστον τον Νουν του κειμένου είχε κατορθώσει να αποσπάσει αυτό τον κόσμο της περιφέρειας την ίδια ώρα από τις επαναλήψεις αηδών ελληνικών σίριαλ και από τις «δημοφιλείς» τουρκικές σειρές! Λίγο το θεωρείτε;

Ομως η παράσταση του Μουμουλίδη, ως γραμμή και ως άποψη, ήταν πολύ καλύτερη και τιμιότερη από τον «Αμλετ» του Εθνικού που σκηνοθέτησε πριν από λίγα χρόνια ο μακαρίτης Κακογιάννης, ανεξάρτητα από τα πρόσωπα της διανομής. Αναφέρομαι στο αποτέλεσμα.
Και εν πρώτοις δεν είχε ως ερμηνευόμενο ελληνικό κείμενο τη μετάφραση του μακαρίτη, που ήταν και άνευρη και άρρυθμη και θολή. Είχε τώρα ως στέρεο καμβά τη μετάφραση του αείμνηστου Γιώργου Χειμωνά, που όσο κι αν αποστασιοποιείται ιδεοληπτικά από το σαιξπηρικό πρωτότυπο είναι ένα θαυμάσιο εργαλείο ερμηνευτικής προβληματικής.
Κατά δεύτερο λόγο το κείμενο αυτό διαβάστηκε σωστά. Φαινόταν ο μόχθος της σχολαστικής εμμονής της διδασκαλίας πάνω στους ρυθμούς, στις παύσεις και στην έξαρση των νοημάτων. Το έργο έτσι άνθισε ως λόγος. Κανένας ηθοποιός δεν πρόδωσε την πρόθεση της σκηνοθεσίας. Πρέπει εδώ να αναφερθώ και στην αυτονόητη συμβολή της θεατρολόγου Παναγιώτας Πανταζή.
Τα κοστούμια της Τότας Πρίτσα, είχαν χρώμα εποχής χωρίς να έχουν εμμονές μόδας εποχής. Το σκηνικό, πρόσφορο για ύπαιθρο και θερινούς χώρους, είχε σεμνή και λειτουργική παρουσία.
Ο Αιμίλιος Χειλάκης (Αμλετ) έχει σπουδαία προσόντα, τα έβγαλε πέρα παλικαρίσια, όσο κι αν έλειψε συχνά ο συναισθηματικός όγκος του τερατώδους ρόλου.
Ο Λεωνίδας Κακούρης (Κλαύδιος) βρήκε τον στόχο στην περίφημη προσευχή της μεταμέλειας.
Η Μαρίνα Ψάλτη (Γερτρούδη) προσπάθησε να ισορροπήσει την ενοχή με την ασέλγεια του ρόλου και στο τέλος τη βρήκε. Η Ευγενία Δημητροπούλου (Οφηλία) έχει προσόντα για ποιητικό θέατρο αλλά είναι ακόμη άπειρη για να φτάσει ο ψυχισμός να κινήσει σώμα και λόγο.
Μια ευάγωγη ανάγνωση ενός σπάνιου κειμένου.