**«Μάουζερ» Θέατρο Αττις

  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 16 Μαΐου 2009

  • Η βαθιά πληγή κάθε επανάστασης

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Το «Μάουζερ» του Χάινερ Μίλερ, από μια άποψη, είναι η οδυνηρή διαπίστωση της παλιάς και βαθιάς πληγής κάθε Επανάστασης: της καταδίκης της να αναζητεί για σταθερό και για χαμένο κέντρο τον άνθρωπο. Σαν απόσπασμα κάποιας ραψωδίας από το χαμένο έπος για το ταξίδι στην Ουτοπία, το «Μάουζερ» ακούγεται σήμερα προφητικό και αποκαλυπτικό.

Ο Θοδωρος Τερζόπουλος δημιουργεί μια παράσταση που δανείζεται την πυκνότητα, το ύφος και το βάθος του συγγραφέα της

Ο Θοδωρος Τερζόπουλος δημιουργεί μια παράσταση που δανείζεται την πυκνότητα, το ύφος και το βάθος του συγγραφέα της

Ο Ανατολικογερμανός συγγραφέας συνθέτει το ορατόριό του με βάση το έργο του Μπρεχτ «Το Μέτρο» και με αφορμή ένα σημείο της Οκτωβριανής Επανάστασης, έξω από την πόλη Βίτεμπσκ, στην εποχή του εμφυλίου πολέμου μεταξύ Κόκκινων και Λευκών. Ενα δικαστήριο δικάζει εκεί δύο πρώην πιστούς εκτελεστές της: τον πρώτο, γιατί έδειξε έλεος σε μερικούς χωριάτες – τον δεύτερο, γιατί σταμάτησε να δείχνει το παραμικρό έλεος στα θύματά του, χάνοντας κάθε στοιχείο προσωπικής εμπλοκής στο μηχανισμό της δίκης και εκτέλεσης των εχθρών της Επανάστασης. Και στην πρώτη περίπτωση και στη δεύτερη τα επιχειρήματα δεν αλλάζουν ριζικά: θα έλεγε κανείς ότι τα ίδια επιχειρήματα που καταδικάζουν τον πρώτο, στέλνουν στο θάνατο και τον δεύτερο εκτελεστή. Σαν εκκρεμές που αδυνατεί να σταθεροποιηθεί κάπου στο κέντρο, καθώς διεγείρεται ολοένα από αίμα και ενοχή, η Επανάσταση χάνει την αίσθηση του μέτρου και του ανθρώπου: Γίνεται ένα τεράστιο γλωσσικό σύστημα, μια μηχανή λέξεων που καταναλώνει σάρκα για να παραγάγει Ιστορία.

Εκείνο ωστόσο που δίνει την ώθηση στο κείμενο του Μίλερ να ανέλθει σε οντολογικά επίπεδα είναι η σταθερή πεποίθηση ότι υπάρχει πίσω από το ανθρώπινο στοιχείο ένα ριζικό πεπρωμένο, μια σκοτεινή δύναμη, που δρα ανεξάρτητη από τις κοινωνικές ή πολιτικές συνθήκες της κάθε εποχής. Με το «Μάουζερ», ο Μίλερ κινείται στο χώρο της μεγάλης μεταφοράς, όπου η Ιστορία αποκτά το μέτρο, το ρυθμό και το ρίγος της ποίησης.

Ο Θόδωρος Τερζόπουλος έχει επενδύσει πολλά σε αυτή τη μεταφορά του παλιού δασκάλου και συνεργάτη του. Και πράγματι δημιουργεί μια παράσταση που δανείζεται την πυκνότητα, το ύφος και το βάθος του συγγραφέα της. Γιατί όχι και το αντίστροφο: Είναι η παράσταση στο Αττις που δίνει στο «Μάουζερ», νομίζω, εκτυφλωτική λάμψη και απαστράπτουσα διαύγεια. Μαζί βέβαια με την αίσθηση της τελετουργικής επανάκαμψης στον πρώτο λόγο.

Σε αυτή την παράσταση όμως, υπάρχει και κάτι ακόμη: ένα βασικό ερώτημα θεάτρου. Είναι αλήθεια πως από το αλληγορικό κείμενο του Μίλερ απουσιάζει το στοιχείο της προσωπικής κατάθεσης ή, καλύτερα, της κατάθεσης του προσώπου. Είναι το σημείο όπου ο Τερζόπουλος μοιάζει να διαλέγεται με το δάσκαλό του: εισάγει στην παράσταση τη δυναμική του βλέμματος, τη φρίκη της γειτνίασης, την ευθύνη της μαρτυρίας. Ανεβασμένοι στη σκηνή, σχεδόν αγγίζοντας τους ηθοποιούς, νιώθουμε ότι δικάζουμε και δικαζόμαστε υπό τα βλέμματα των πορτρέτων στις καρέκλες της πλατείας. Βλέπουμε σπαραγμένα κομμάτια μελλοθανάτων, το κεφάλι τους μόνο, ακούμε την ανάσα τους, συμμετέχουμε στην αγωνία τους. Συμμετέχουμε τελικά και εμείς σαν μέλη ενός Χορού ανάμεσα στους δυο Κορυφαίους: ο πρώτος, ο ίδιος ο σκηνοθέτης, κηρύσσει την εμπέδωση της αφήγησης από την τέχνη. Και απέναντί του, ο δεύτερος, η Μαρία Μπέικου, σημαίνει την επιστροφή της σε ενεστώτα χρόνο, την επιστροφή του θεάτρου στην πηγή και το μυστήριο της ζωής. Και αυτό, καθώς οι ηθοποιοί του Αττις μία ακόμη φορά ενδύονται το ρούχο της διαλεκτικής διάνοιας: Θανάσης Αλευράς, Στάθης Γράψας, Αντώνης Μυριαγκός, Αλέξανδρος Τούντας. *