Η «Οδύσσεια» του Robert Wilson ως κόμικ – όπερα.

Του Λέανδρου Πολενάκη, Η ΑΥΓΗ: 18/11/2012

Αφιέρωσα το σημείωμα της Κυριακής σε μια προσπάθεια ανάγνωσης της «Οδύσσειας» του Ομήρου πέρα από τα καθιερωμένα. Να μπορέσουμε δηλαδή να ξεφύγουμε από την κυρίαρχη εικόνα του Οδυσσέα σαν ενός πανέξυπνου και πολύστροφου ανθρώπου που ξεγλιστρά από όλες τις καταστάσεις και είναι τελικά ο κανείς. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η Οδύσσεια δεν είναι μόνο ένας ήρως, είναι και ένα κείμενο. Σημεία – κλειδιά του κειμένου είναι η άρνηση του Οδυσσέα να πιεί τον βοτάνι που θα τον έκανε αθάνατο, αλλά και ακόμη κάτι: η ανάδυση, στο τέλος, με τη συνδρομή της Αθηνάς μιας δημοκρατικής «πόλεως, σαν ένα προσχεδίασμα της δημοκρατικής Αθήνας που γεννιέται στο τέλος της «Ορέστειας» του Αισχύλου.

Στο τέλος της «Οδύσσειας» η Αθηνά, μετά τη μνηστηροφονία, και την στάσιν των πολιτών της Ιθάκης παρεμβαίνει δραστικά για να δώσει μια λύση. Αρκετοί σύγχρονοι συγγραφείς υποστηρίζουν μια άποψη σχεδόν κοινή, ότι βλέπουμε, σε αυτό, να αναδύεται στην αρχαιότητα για πρώτη φορά η πολιτική μέσα από τη ρήξη του συστήματος της ηρωϊκής ηθικής ή μέσα από μια ρωγμή των αξιών του ηρωϊκού παρελθόντος. Στο βιβλίο του «Ο γυρισμός του Οδυσσέα και ο νόστος της ποίησης στην Πολιτεία», ο Γιάγκος Ανδρεάδης βλέπει επίσης εδώ την ανάδυση του πολιτικού στοιχείου. Όχι όμως ως παράγοντα ρήξης, αλλά ως παράγοντα συμφιλίωσης των αντιθέτων. Ο συγγραφέας μας παραπέμπει με οξυδέρκεια στα όσα συμβαίνουν στην Αθήνα στο τέλος της Ορέστειας: «Η μετάβαση από τον οίκο στην πόλιν με την παρέμβαση της Αθηνάς στην Ιθάκη και στην Αθήνα, δεν γίνεται μέσα από μια καταστροφική ρήξη με το παρελθόν αλλά ομαλά, με τη σταδιακή αλληλοκάλυψη των επιπέδων λόγου που αντιστοιχούν σε κάθε φάση. Γίνεται με τρόπο κατ’ εξοχήνπολιτικό».

Αν αγνοήσουμε αυτή τη δυναμική της «Οδύσσειας», δηλαδή την ενσυνείδητη, αυτόβουλη άρνηση του Οδυσσέα να δεχτεί την αθανασία, μια απόφαση κοινωνικά και πολιτικά διαμεσολαβημένη όπως μας δείχνει η τελική σκηνή, τότε ο νόστος υποβιβάζεται σε νοσταλγία και η «Οδύσσεια» καταντά ένα απλό παραμυθάκι με χάρτινους «ήρωες» αντιμέτωπους με «τέρατα», και με καλό τέλος. Αυτό, σε γενικές γραμμές, συμβαίνει στην παράσταση του Robert Wilson (φωνητική διδασκαλία Μελίνας Παιονίδου). Μια παράσταση άρτια τεχνικά αλλά απονευρωμένη πολιτικά, καθώς έχει εξαλείψει από το κείμενο τα δυο πιο πάνω σημεία – κλειδιά, έχει εξορίσει από την οπτική της κάθε αναφορά σε θέματα ουσίας και σερβίρει ως αισθητική επιλογή το «απολιτίκ». Κυριαρχεί η εντυπωσιακή σκηνή του Κύκλωπα με τη χαρακτηριστική φωνή του Δημ. Πιατά, ενισχυμένη με ολίγο Ευριπίδη. Οι εικόνες του Ομήρου, όμως, αποτελούν ένα είδος οπτικού λόγου με αντίλογο. Τις ακούμε πρώτα και ύστερα τις «βλέπουμε» μέσα μας να «μιλάνε». Οι εικόνες του Wilson είναι μια ασωτία του σκηνοθετικού βλέμματος εις βάρος του εσωτερικού λόγου, χάρτινες πολύχρωμες φιγούρες που διαχέονται παντού, χωρίς εσωτερικό φωτισμό από τα κενά, τις παύσεις και τις έλλογες σιωπές τους.

Μια καλοσχεδιασμένη, καλλιγραφημένη, σοβαρή και αγέλαστη «κόμικ» – όπερα γεμάτη εφέ και ευρήματα αλλά στατική, με παγωμένο «καιρό». Παρά τα παιγνιώδη σκηνικά – κοστούμια και φωτισμούς. Ακίνητη, ακόμη και όταν παραπέμπει σε πολυκινητικές παραστάσεις αγγείων.

Στέκομαι πιο πολύ στις ανθρώπινες παρουσίες. Η Λυδία Κονιόρδου σε πέντε βασικούς ρόλους, μεταγγίζει απεσταγμένη την εμπειρία της από την τραγωδία, και ενσωματώνει «οπερετικά» αλλά γόνιμα τις εν δυνάμει κωμικές πλευρές τους. Η Μαρία Ναυπλιώτου διαθέτει ευαισθησία και γούστο, είναι και απλή, λιτή και ανθρώπινη σε τρεις κύριους ρόλους. Ο Νικήτας Τσακίρογλου ως «Όμηρος» αδικείται και αδικεί, αλλά ως «Τειρεσίας» «νικά» τα τέρατα… Ο Σταύρος Ζαλμάς στον κεντρικό ρόλο του πολύπτυχου Οδυσσέα, μόνον πολύπτυχα δεν αναπτύσσει τη μορφή του. Η ταλαντούχα Βίκυ Παπαδοπούλου δίνει τη «Ναυσικά» όπως της ζητήθηκε: ως θλιμμένη πριγκήπισσα ενός σύγχρονου μπαλέτου – παραμυθιού. Η «Αθηνά» της Ζέτας Δούκα μια αδόκιμη σκηνοθετική επιλογή. Ο «Αλκίνοος» του Αλέξανδρου Μυλωνά μια απερίσκεπτη σκηνοθετική επιλογή – μένω στα βασικά πρόσωπα λόγω περιορισμένου χώρου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: