Η διαθήκη του Πλάτωνα

Πολενάκης Λ., Η ΑΥΓΗ: 22/04/2012

Το παγκόσμιο αυτό έργο του Κρητικού Θεάτρου είναι ίσως ο μόνος κρίκος μιας χαμένης πνευματικής κληρονομιάς που μας συνδέει με τη ματαιωμένη μας Αναγέννηση. Αν η Ιστορία δεν το είχε θελήσει αλλιώς, αν η Αναγέννησή μας αυτή δεν είχε βίαια ανακοπεί με την κατάκτηση της Κρήτης, που ήταν το σημείο της όσμωσης Ανατολής και Δύσης, από τους Τούρκους, θα είχαμε συναντηθεί με τη Δυτική Αναγέννηση χωρίς την τραυματική εμπειρία τεσσάρων αιώνων δουλείας, χωρίς τους ποικίλους καταναγκασμούς που γέννησε αυτή, και μας κρατούν ως σήμερα δέσμιους.

(«Ερωφίλη» στο Εθνικό, σε σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη)

Και η Δυτική Αναγέννηση, όμως θα είχε, ίσως διαφορετική πορεία και εξέλιξη, αν είχε λάβει εγκαίρως το μήνυμα της «αγάπης για τη ζωή» και της «δύναμης του έρωτα να μεταμορφώνει», που υμνούνται ανεπιφύλακτα στα χορικά της μοναδικής δικής μας «Ερωφίλης». Το ουμανιστικό όραμα της Δύσης δεν θα είχε μείνει κολοβό, θα μετασχηματιζόταν στο δίδυμο πλάσμα δικαιοσύνη και αρετή. Δεν θα χωριζόταν η ομορφιά από την ηθική και δεν θα είχε επικρατήσει στον κόσμο ο σιδερόφρακτος κατακτητής που «εκπολιτίζει» διά πυρός και σιδήρου τους «κατώτερους» λαούς, με την τυφλή τεχνολογία της απεριόριστης ισχύος του. Δεν θα ήταν η απληστία του χρήματος και η μεταλλαγμένη θρησκευτική μισαλλοδοξία των μεν και των δε, οι κυρίαρχες σήμερα δυνάμεις στον πλανήτη.

Θέλω να πω με τα πιο πάνω, ότι η «Ερωφίλη» δεν είναι ένα «ποιητικό θέατρο». Είναι ένα ποιητικό γεγονός που έγινε θέατρο με μια διαδικασία αφαιρετική σχεδόν «φυσική», αποβάλλοντας τα περιττά ποιητικά «στολίδια» του. Μάλιστα, ένα καθαρά πολιτικό θέατρο: βλέπει, βαθιά στο μέλλον, το αδιέξοδο της «αφιλοσόφητης», δηλαδή φονικής, πολιτικής των καιρών μας. Είναι μια «υποδειγματική» πολιτική Τραγωδία με ρόλους και χορικά, εμπνευσμένη, ίσως ανάμεσα σε άλλα, και από την πολιτική διαθήκη του Πλάτωνα.

Η υπόθεση: «Ο Φιλόγονος άρπαξε με τη βία τον θρόνο της Αιγύπτου, αφού πρώτα σκότωσε τον αδελφό του, που ήταν ο νόμιμος βασιλιάς της χώρας. Στη συνέχεια νυμφεύτηκε τη χήρα του δολοφονημένου αδελφού του, και έκανε μαζί της μια κόρη, την Ερωφίλη. Στο παλάτι όπου έχει μεγαλώσει η κόρη του βασιλιά, έχει ανατραφεί και ένα αγόρι που ξεχωρίζει για την ανδρεία και την αρετή του, ο Πανάρετος. Ο έρωτας ενώνει τους δύο νέους, που όταν αρχίζει το έργο έχουν παντρευτεί κρυφά. Όταν ο Φιλόγονος αποφασίζει να παντρέψει την κόρη του με τον γιο κάποιου βασιλιά, στέλνει τον Πανάρετο ως μεσάζοντα για τα προξενιά της Ερωφίλης. Το ζευγάρι νιώθει τότε ότι ήρθε η ώρα της αποκάλυψης. Όταν πράγματι η κρυφή τους ένωση έρχεται στο φως, ο Φιλόγονος τιμωρεί τους δύο ερωτευμένους με τον πιο σκληρό τρόπο. Σκοτώνει τον Πανάρετο αφού πρώτα τον βασανίζει, και στη συνέχεια, υποκρινόμενος ότι αποδέχεται τον γάμο τους, προσφέρει στην ανυποψίαστη Ερωφίλη τα κομμένα μέλη του αγαπημένου της, ως γαμήλιο δώρο, μέσα σε ένα βαρέλι. Η Ερωφίλη, στη θέα του μακάβριου «δώρου» αυτοκτονεί. Ο κακούργος βασιλιάς βρίσκει τον θάνατο από τον χορό των κορασίδων και από την παραμάνα της Ερωφίλης, που εκδικούνται, έτσι τον θάνατο της αγαπημένης τους βασιλοπούλας».

Γραμμένη στον «εθνικό μας στίχο», δεκαπεντασύλλαβο, η «Ερωφίλη» (1600) μέχρι σήμερα διαβάστηκε και αποδόθηκε στη σκηνή σαν ένα «ποιητικό θέατρο» κάτω από το πρίσμα, τις περισσότερες φορές, μιας «φολκλορικής» αντίληψης για τη γλώσσα, μεσούντος και του «γλωσσικού πολέμου», ως ένα επιχείρημα της υπεροχής της «λαϊκής» χυμώδους λαλιάς, απέναντι στην τεχνητή, γραπτή γλώσσα των λογίων. Αυτό, όμως, δεν ισχύει επειδή το έργο του Χορτάτζη επιλέγει από ποικίλους κώδικες της ελληνικής για να συνθέσει έναν καινούργιο κώδικα δικό της! «Αντλεί στοιχεία τόσο από τον ιδιωματικό λόγο της υπαίθρου και της πόλης, το δημοτικό τραγούδι, τη γραπτή δημώδη που μόνο σποραδικά περιέχει κρητικά στοιχεία κ.λπ.» (Στυλιανός Αλεξίου). Επίσης, «έχει την δύναμιν, ό,τι αντλεί εξ αρχαιοτέρω φιλολογικών πηγών τόσον τεχνικώς να διασκευάζει, τα τυχόν δάνεια και τα προσωπικά του δημιουργήματα τόσον επιχαρίτως να συνυφαίνει, ώστε το έργον του αναντιρρήτως έχει αξιώσεις σχεδόν απολύτου πρωτοτυπίας» (Νίκος Α. Βέης). Και, προσθέτουμε, ο δεκαπεντασύλλαβος δεν είναι για τον ποιητή της ένα ποιητικό «στόλισμα», ούτε ένας αυτοσκοπός, είναι ένα μέσον.

Με αυτόν τον τρόπο, αν δεν απαλλαγούμε από τα δεσμά του «φολκλορισμού» (γερμανικής κυρίως προελεύσεως), η «Ερωφίλη» στη σκηνή, κινδυνεύει να γίνει, στην καλύτερη περίπτωση, αν όχι ένα μελόδραμα, τουλάχιστον ένα δραματικό ειδύλλιο.

Ο Δήμος Αβδελιώδης (διαμόρφωση κειμένου, διδασκαλία λόγου και κίνησης, όψις του ίδιου), στην παράσταση του «Εθνικού», τολμά να κάνει το ριψοκίνδυνο άλμα, βγαίνοντας από την πεπατημένη. Δίνει στην εξωτερική μορφή και στον δεκαπεντασύλλαβο ένα δευτερεύοντα, βοηθητικό ρόλο, επιχειρώντας και πετυχαίνοντας να αναδείξει το νοηματικό περιεχόμενο και την ιδεολογία του όλου έργου. Αποδίδει, «πλατωνικά» τη μουσική του νοήματος. Με την οιονεί συμφωνική μουσική του Βαγγέλη Γιαννάκη εκτελεσμένη ζωντανά (Άγγελος Τριανταφύλλου, Αλέξανδρος Αβδελιώδης, Γιάννης Πλαγιαννάκος), με τις όμορφες μάσκες της Μαρίας Πασσαλή, και με μία ισοκέφαλη, δεμένη, δουλεμένη ομάδα ηθοποιών, σε ύφος ενιαίο ενός «φυσικού» ποιητικού ρεαλισμού. Αποτελούμενη από τους: Βασίλη Καραμπούλα, Δάφνη Μαρκάκη, Έλενα Μαρσίδου, Ιωάννα Παππά, Άγγελο Τριανταφύλλου και Αμαλία Τσεκούρα. Μια παρτιτούρα λέξεων και σωμάτων.

Υπάρχουν πράγματα αυτονόητα, όμως η παράσταση του Αβδελιώδη στο «Εθνικό» δείχνει ότι ακόμη και το αυτονόητο πρέπει να το «δείξεις» θεατρικά για να υπάρχει!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: