Ελληνικό Φεστιβάλ, πρώτος απολογισμός θετικός

 

  • ΟΙ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ, ΟΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΓΕΓΟΝΟΤΟΣ
  • ΚΡΙΤΙΚΗ
  • Ελληνικό Φεστιβάλ

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 26 Αυγούστου 2011

Μπορεί πολλοί να διαφωνήσουν με την εντύπωση ότι το φετινό Ελληνικό Φεστιβάλ παρουσίασε κάμψη -κυρίως στον τομέα που αφορά τις ελληνικές παραγωγές-, δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι το γενικό επίπεδο παραμένει καλό, εξαιρετικό μάλιστα, αν αναλογισθεί κανείς το επίπεδο άλλων εθνικών μας εκδηλώσεων.

«Ηρακλής Μαινόμενος», σε σκηνοθεσία Μ. Μαρμαρινού. Σημαντικό και θετικό κρατούμενο της φετινής Επιδαύρου

«Ηρακλής Μαινόμενος», σε σκηνοθεσία Μ. Μαρμαρινού. Σημαντικό και θετικό κρατούμενο της φετινής Επιδαύρου

Τώρα που και το καλοκαίρι εκπνέει, και τη θέση του κεντρικού Φεστιβάλ της χώρας παίρνουν άλλα, περιφερειακά και τοπικά υποκατάστατα, μπορεί πιστεύω να κριθεί απ’ όλους η τελική του κατάθεση, με τη μορφή έστω ενός πρώτου απολογισμού.

Με το καντάρι της ποσότητας είναι γεγονός ότι το Φεστιβάλ κράτησε την περίοπτη θέση του στο καλλιτεχνικό σύστημα. Ο αριθμός των παραγωγών που εμφανίστηκαν στις σκηνές του υπερβαίνει και τις αντοχές του πιο φανατικού επαγγελματία θεατρόφιλου. Επέκταση ποσοτική όσο και χωροταξική.

Ο χάρτης των παραστάσεων απλώνεται πλέον από την παραδοσιακή περιδιάβαση στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου και φυσικά στην αρχαία Επίδαυρο, μέχρι την κατεστημένη πια Πειραιώς, αλλά και σε πολλούς σύγχρονους αστικούς και παρα-αστικούς χώρους. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Ταξίδι με τρένο» Πολεοδομία 5 – Φεστιβάλ Αθηνών

  • Ταξίδι πολιτικής ανθρωπολογίας

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 19 Αυγούστου 2011

Η πέμπτη κατά σειρά «πολεοδομική» παρέμβαση του Φεστιβάλ περιελάμβανε τη συμμετοχή στα καλλιτεχνικά καθέκαστα ενός εκ των πλέον βαρύσκιωτων κτηρίων της «μέσα πόλης».

Το «Ταξίδι με τρένο» παρουσιάστηκε στο μέγαρο του ΟΣΕ, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών

Το «Ταξίδι με τρένο» παρουσιάστηκε στο μέγαρο του ΟΣΕ, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών

Εντός του τρίγωνου της παρακμής, ψηλότερα από κάθε οικιακή ενόχληση, σε ένα δάσος από δορυφορικά πιάτα στις γύρω ταράτσες και με θέα την περίμετρο του πάλαι ποτέ ιστορικού κέντρου, η βεράντα του κτηρίου του ΟΣΕ στη οδό Μάρνη υπήρξε ίσως η πιο ενδιαφέρουσα έξοδος του φεστιβαλικού κοινού -ή η είσοδός του- στο αληθινό, πικρό περιβάλλον του σημερινού αστικού βίου.

Μέχρι τώρα, το Φεστιβάλ πατούσε στα σίγουρα λημέρια του, δεχόταν τον κόσμο του σε γκαράζ, τοπία ή μεταποιούσε τους χώρους εκδηλώσεων για να δώσει στο κοινό την αίσθηση κάποιας θεατρικής κιριοσιτέ. Εδώ όμως ο πυρήνας της εκδήλωσης αφορά την ίδια την Αρχιτεκτονική: Το ίδιο το κτήριο του ΟΣΕ δίνει την εντύπωση ότι φιλοξενεί το φεστιβάλ για λίγο, ότι ανοίγει τις θύρες του στους τυχερούς που θα δουν τα άδυτά του -εν είδει εκπαιδευτικής και καλλιτεχνικής μαζί εκδρομής- πριν κλείσει πάλι για τους μυημένους. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Μικρά Διονύσια» ΚΘΒΕ – Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΩΝ «ΜΙΚΡΩΝ ΔΙΟΝΥΣΙΩΝ» ΓΙΑ ΤΗΝ 50ΧΡΟΝΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΚΘΒΕ

  • Οι χαμένες προσδοκίες του κυρ Διονύση

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Τρίτη 16 Αυγούστου 2011

Εστω και εκπρόθεσμα το ΚΘΒΕ βρήκε την ευκαιρία να γιορτάσει στην Επίδαυρο το ιωβηλαίο της λειτουργίας του -από το 1961- με τη φετινή παραγωγή του, τα «Μικρά Διονύσια».

Η Ταμίλα Κουλίεβα ως Ηλέκτρα

Η Ταμίλα Κουλίεβα ως Ηλέκτρα

Πρόκειται για μια σύνθεση-σταχυολόγηση αποσπασμάτων του αρχαίου δράματος, που φιλοδοξεί να θυμίσει σε θαυμαστές και φίλους τη σχέση του κρατικού θεάτρου με το αρχαίο θέατρο και με το θέατρο ρεπερτορίου γενικότερα.

Είναι ωστόσο γεγονός πως η υποδοχή της επετειακής πρότασης υπήρξε ψυχρή. Και αυτό, πιστεύω, όχι μόνο λόγω της ίδιας, όσο των προσδοκιών που καλλιέργησε. Γιατί δεν το κρύβω ότι και εγώ κάτι άλλο περίμενα. Αντί για μια πρόταση-κολάζ από τα πιο αβανταδόρικα αποσπάσματα του αρχαίου δράματος -με λίγα χορικά ένθετα σαν ποτ-πουρί-, περίμενα έναν κάποιον απολογισμό της μέχρι τώρα πορείας του θεάτρου. Ακόμα περισσότερο: από έναν ζωντανό θίασο προσδοκούσα έναν πρόλογο για τα χρόνια που θα ‘ρθουν. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Ονειρο στο κύμα» Φεστιβάλ Αθηνών – Πειραιώς 360

 

  • Ονειρο στο κύμα του εξπρεσιονισμού

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 12 Αυγούστου 2011

Από την πληθώρα των νεανικών ελληνικών προτάσεων του φετινού Φεστιβάλ, θα ξεχωρίσω δύο απόπειρες, πολύ διαφορετικές μεταξύ τους ως προς το ύφος και το περιεχόμενο, κυρίως γιατί πιστοποιούν η καθεμιά για λογαριασμό της τη διαρκή πίστωση του θεάτρου μας με ετερόκλητα σκηνικά ρεύματα.

Στιγμιότυπο από την παράσταση «όνειρο στο κύμα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Στιγμιότυπο από την παράσταση «όνειρο στο κύμα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

Η πρώτη πρόταση αφορά την εξέταση της λογοτεχνικής μας παράδοσης, με μια ευρηματική και δυναμική επιστροφή στον Παπαδιαμάντη και στο ερωτικό του διήγημα «Ονειρο στο κύμα», σε σκηνοθεσία και ερμηνεία του Θανάση Σαράντου. Η δεύτερη είναι μια συλλογική και πολιτική απόπειρα μετατροπής του θεατρικού γεγονότος σε ανοικτή επικοινωνία με τα κοινωνικά καθέκαστα. Πρόκειται για το «Ταξίδι με το τρένο», που παρουσίασαν ο Ανέστης Αζάς και η ομάδα του, στο πλαίσιο της νεανικής αστικής δράσης του Φεστιβάλ με τίτλο «Πολεοδομία». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Ηρακλής μαινόμενος» Εθνικό Θέατρο – Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Ο ΗΜΙΘΕΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΙΧΑΗΛ ΜΑΡΜΑΡΙΝΟ ΑΠΟΧΩΡΕΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΗΝΗ ΣΑΝ ΡΑΚΟΣ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΣΙΛΙΑ

  • Ηρακλής με μένος, χωρίς λεοντή και μύθο

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Αυγούστου 2011

Περισσότερο ίσως από κάθε άλλη τραγωδία ο «Ηρακλής μαινόμενος» συνδέεται στην αντίληψή μας με τη νεωτερικότητα του συγγραφέα του. Και τα ανεβάσματά του ήδη από την πρώτη παράσταση του Εθνικού το 1960, και την ανανεωτική τότε ματιά του Τάκη Μουζενίδη, συνεπικουρούν σε αυτό.

Ο Νίκος Καραθάνος (Ηρακλής) και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη (Μεγάρα) στην παράσταση του Μιχαήλ Μαρμαρινού

Ο Νίκος Καραθάνος (Ηρακλής) και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη (Μεγάρα) στην παράσταση του Μιχαήλ Μαρμαρινού

Σχετικά πρόσφατα είδαμε το έργο από τον Θόδωρο Τερζόπουλο, ενταγμένο στην προσωπική προβληματική του σκηνοθέτη και στα ίχνη του υπαρξιακού δράματος. Κι ύστερα, από τον Αντρέι Σερμπάν, στο Κρατικό Θέατρο της Θεσσαλονίκης, με άξονα την αντιπαράθεση του παλιού με το νέο στο αξιακό σύμπαν των σοφιστών.

Αυτή όμως η παράσταση του Εθνικού από τον Μιχαήλ Μαρμαρινό ανήκει, πιστεύω, σε μια τελείως άλλη κλίμακα. Οχι μόνο για την ίδια την ανάγνωση του έργου, στην οποία συμμετέχει ισότιμα και η μετάφραση -η ποιητική ανακάλυψη- του Γιώργου Μπλάνα. Το ενδιαφέρον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα πορίσματα του σκηνοθέτη εκβάλλουν στην παράσταση του «Μαινόμενου». Η κάθοδος του σκηνοθέτη στο αργολικό θέατρο και η επιτυχία του -επιτυχία πλατιά αν σκεφθεί κανείς τις απαιτήσεις του εγχειρήματος- φέρει, σε συνδυασμό με την περσινή επιτυχία του «Ορέστη» από το Εθνικό, τα στοιχεία ενός ορόσημου. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Θρόνος Ατρειδών» Φεστιβάλ Αθηνών – Ηρώδειο

  • Ρομαντική περιδιάβαση στην τραγωδία
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 6 Αυγούστου 2011

Για πολλούς, ένα διακαές αίτημα έγινε πραγματικότητα. Ο Αρης Ρέτσος, μετά από χρόνια μοναστικής προσήλωσης και περιδιάβασης σε ιδιότυπα σκηνικά μονοπάτια, επιτέλους, φέτος απλώθηκε με τη βοήθεια του Φεστιβάλ σε ένα μεγάλο θέατρο και στο ευρύ κοινό.

Ο Ρέτσος θέλησε να αποφύγει την εννοιολογική κατ' αναλογίαν «μετάφραση» του αρχαίου κειμένου

Ο Ρέτσος θέλησε να αποφύγει την εννοιολογική κατ’ αναλογίαν «μετάφραση» του αρχαίου κειμένου

Οι φίλοι του, θαυμαστές τής μέχρι τώρα ανιδιοτελούς πορείας του, πανηγύρισαν την κατάκτηση. Και περίμεναν από το θίασο στο Ηρώδειο -θίασο πλήρη ταλέντου αλλά και αφομοιωτικής επιμονής- μια εικονοκλαστική απόδοση του αρχαίου λόγου.

Τι αποκομίσαμε τελικά από το «Θρόνο των Ατρειδών»; Η πρώτη σύλληψη μοιάζει να οδηγεί στη Μνούσκιν και στους δικούς της «Ατρείδες», χρόνια πριν. Μια επική σύνθεση του μύθου από την Αυλίδα μέχρι την Αθήνα, με προσωπεία και ύφος τελετουργικό, όπου κατασταλάζουν ανατολικές τεχνοτροπίες.

Από την άλλη, ο τίτλος φέρνει στο νου τον βαθύσκιωτο «Θρόνο του αίματος» του Κουροσάβα, με τη χορογραφημένη κινηματογραφική του λιτότητα. Γι’ αυτό όταν στην αρχή η ατμόσφαιρα θυμίζει κάτι από την τελεστική εικόνα ανατολικού θεάτρου, πολλοί έσπευσαν να επισημοποιήσουν την όποια σύνδεση. Επιπόλαια βεβαίως. Ο Ρέτσος ακολουθεί για τη διδασκαλία του τους δρόμους του σωματικού θεάτρου. Ο στόχος του είναι να αποκαλύψει το λόγο όχι σαν γλώσσα ή ομιλία αλλά σαν έκφραση αυθόρμητη, αυθεντική, γεμάτη ενέργεια, γεμάτη σωματική μνήμη. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

«Ριχάρδος Γ’» The Bridge Project – Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

  • Μεγαλειώδης ο «Ριχάρδος Γ’» στην Επίδαυρο
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 1 Αυγούστου 2011

Είναι απολύτως φανερό ότι, αυτή τη φορά στην Επίδαυρο, ο κοσμικός αντίλαλος του «Ριχάρδου» -αντανάκλαση της λάμψης των Οσκαρ- κάλυψε σημαντικό μέρος της καλλιτεχνικής πράξης.

Η λαίδη Αννα (Αναμπελ Σόλεϊ), που λίγο πριν θρηνούσε σύζυγο και πεθερό, υποκύπτει στη γοητεία του δολοφόνου τους

Η λαίδη Αννα (Αναμπελ Σόλεϊ), που λίγο πριν θρηνούσε σύζυγο και πεθερό, υποκύπτει στη γοητεία του δολοφόνου τους

Μια ολόκληρη πολιτεία κινήθηκε στη διάρκεια του τριημέρου προς το θέατρο της Αργολίδας για να παρακολουθήσει τον σεξπιρικό ήρωα να βρυχάται επί σκηνής, με τη συνδρομή του οσκαρικού διδύμου Κέβιν Σπέισι και Σαμ Μέντες. Τι προηγείται, άραγε, σε αυτές τις περιπτώσεις, το θέατρο ή το θέαμα; Δύσκολο να απαντήσει κανείς. Και όποιος έσπευσε στην Επίδαυρο για να δει τον Σπέισι να ερμηνεύει τον Ριχάρδο δεν είναι βέβαια καλλιτεχνικώς περισσότερο «ύποπτος» από εκείνον που πήγε να δει τον Ριχάρδο παιγμένο από τον Σπέισι.

Τα υπόλοιπα ανήκουν στον χώρο της κριτικής. Με πρώτο βέβαια το τυπικό σχόλιο σχετικά με τη μεταφορά της παράστασης στον απαιτητικό χώρο της Επιδαύρου. Ξεπερνώ κάπως διστακτικά τα όποια τεχνικά ζητήματα -πράγματι ένα μέρος του κοινού δεν έβλεπε καλά- και δεν διστάζω να πω ότι αυτή τη φορά μάλλον το αντίθετο συμβαίνει. Η επιτυχία της Επιδαύρου δείχνει ότι η παράσταση κανονικά ασφυκτιά σε κλειστό χώρο. Κι αυτό, όχι μόνο λόγω της άριστης τεχνικής κατάρτισης των ηθοποιών του θιάσου, αλλά και γιατί στη σκηνοθεσία του Μέντες και στον τρόπο ερμηνείας του θιάσου, ο Σέξπιρ επιστρέφει στο αυθεντικό λαϊκό κλίμα: αντί για την «αναπαράσταση», έχουμε την παρουσίαση του ραδιούργου βασιλιά Ριχάρδου του Γ’, την αφήγηση της ιστορίας του. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου