Αόρατες εξουσίες

  • Πολενάκης Λέανδρος
  • Η Αυγή: 05/06/2011

Ο Πίντερ έγραψε το πιο πολιτικό έργο του το «Θερμοκήπιο» το ’58, αλλά η πρεμιέρα του δόθηκε εικοσιδύο χρόνια αργότερα, το ’80 στο Λονδίνο, σε σκηνοθεσία του ίδιου. Ενδιάμεσα το είχε κρατήσει κλεισμένο στο συρτάρι του. Για το ζήτημα αυτό λέει ο συγγραφέας σε μια συνέντευξή του: «Συχνά, όταν ήμουν πολύ φορτισμένος σκεφτόμουν να γράψω ένα έργο καθαρά σατιρικό. Κάποτε το επιχείρησα. Πρόκειται για ολοκληρωμένο έργο, το έγραψα αμέσως μετά τον «Επιστάτη», σε τρεις μέρες. Ο τίτλος του είναι «‘Το θερμοκήπιο’ και μιλά για ένα ίδρυμα, στο οποίο κρατούνται οι ασθενείς. Στη σκηνή θα βλέπαμε μόνο την ιεραρχία, τους ανθρώπους που αποτελούν το προσωπικό του ιδρύματος: δεν υπήρχε αναφορά στο ιστορικό των ασθενών, στα όσα τούς έχουν συμβεί, στο για ποιο λόγο βρίσκονται εκεί. Ήταν μια χοντροκομμένη σάτιρα και μάλλον δεν είχε καμία αξία… οι χαρακτήρες του ήταν χάρτινοι… Το 1979 ξαναδιάβασα το έργο, αποφάσισα πως άξιζε και πως έπρεπε να το ανεβάσω στη σκηνή…».

«Θερμοκήπιο» του Πίντερ με τον Βογιατζή στο «Κυκλάδων»

Η αλήθεια ίσως να είναι λίγο διαφορετική. Ο Πίντερ ήταν αρκετά ευφυής ώστε να μην καταλαβαίνει από τότε την αξία του έργου του. Πιθανότητα θεωρούσε, και είχε δίκιο, ότι οι καιροί δεν ήταν ώριμοι για να δείξει αυτό το έργο, που κινδύνευε να εκληφθεί ως μια απλή φάρσα ή μια παράδοξη αλληγορία ή επί το απλούστερο δείγμα τού «θεάτρου του παραλόγου», κάτι που, σαφώς, δεν είναι ή τουλάχιστον δεν είναι πια. Το έργο μιλά προδρομικά, για ένα ζοφερό μέλλον που είναι ήδη εδώ. Όπως ο ίδιος ο Πίντερ είπε, αργότερα, σε μια άλλη συνέντευξή του: «Ήταν φαντασία όταν το έγραφα, αλλά τώρα, νομίζω είναι πολύ πιο σχετικό. Το πρόλαβε η πραγματικότητα…». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Advertisements

Ανοιξιάτικες παραστάσεις (2)

ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟΥ
  • «Κάλχαας» στο «Τόπος αλλού»
«Φύλλα της»

Εχοντας αφομοιώσει στοιχεία του κλασικισμού, μα προπαντός την επαναστατική «φλόγα» του ρομαντισμού εναντίον της φαύλας, ακόρεστα εκμεταλλευτικής, κυνικά βάναυσης απέναντι στις λαϊκές μάζες μοναρχικής και φεουδαρχικής εξουσίας, αλλά και φύσει ρεαλιστής, ο Χάινριχ φον Κλάιστ, παρά το σύντομο βίο του (1771-1811), με το ποιητικό, δραματουργικό και διηγηματικό έργο του πέρασε στην αθανασία. Το 1808 (τρία χρόνια πριν σκοτώσει την αγαπημένη του – για να τη λυτρώσει από τη βαριά και ανίατη ασθένειά της και αμέσως μετά πνιγεί ο ίδιος) έγραψε το αριστουργηματικό, άκρως επαναστατικό διήγημα «Κάλχαας», εμπνευόμενος από τον αγώνα και τον ηρωικό θάνατο ενός υπαρκτού λαϊκού ανθρώπου, τρεις αιώνες πριν στη Γερμανία, για να «διδάξει» – διαχρονικά – τις καταπιεσμένες λαϊκές μάζες ότι μόνο με αγώνες μπορούν να κατακτήσουν τα δίκια τους. Ο Κλάιστ, με ποιητικό οίστρο, επικού ήθους περιγραφή, αλλά και λεπτομερή ψυχογραφικό ρεαλισμό, «ζωντανεύει» το αλλεπάλληλο κακό και άδικο που έκανε ένας φεουδάρχης στον εκτροφέα και έμπορο αλόγων Κάλχαας, κλείνοντας αυθαίρετα το δημόσιο δρόμο του χωριού προς το παζάρι και αρπάζοντας το ομορφότερο άλογό του, ως «ενέχυρο» για ν’ ανοίξει το δρόμο. Ο Κάλχαας επιστρέφει. Μάταια ζητά το άλογό του, που ατάιστο και διπλωμένο στα τέσσερα σιγοπεθαίνει. Το άδικο «πνίγει» τον περήφανο Κάλχαας. Η γυναίκα του, ελπίζοντας να βρει το δίκιο του, προστρέχει στο βασιλιά, αλλά σκοτώνεται από τη βία των φρουρών του. Παρά την προτροπή συγχωριανών του να μην αντιδράσει, ο Κάλχαας εξεγείρεται κατά του φεουδάρχη. Στο πλάι του, σταδιακά, προστίθενται όλο και περισσότεροι αδικημένοι. Ενας «λαϊκός στρατός», με επικεφαλής τον Κάλχαας, πολεμά και νικά αυτόν και άλλους ανταγωνιζόμενους για την εξουσία φεουδάρχες, αλλά συλλαμβάνεται από το βασιλικό στρατό. Ο βασιλιάς αντί να τον δικαιώσει του θέτει το δίλημμα: Θάνατος διά της πυράς ή χριστιανική συγχώρεση του αδικητή του και οριστική εξορία. Ο Κάλχαας επέλεξε το θάνατο και έγινε σύμβολο μεγαλύτερων και μαζικότερων, μετέπειτα, λαϊκών εξεγέρσεων. Αυτό το σπουδαίο, διαχρονικής αξίας έργο του Κλάιστ μετέφρασε, διασκεύασε, σκηνοθέτησε λιτά και ερμήνευσε δυναμικά ο άξιος ηθοποιός Νίκος Αλεξίου, με συνεργάτες τους Γιάννη Ζέρβα (φωτισμοί) και Χρήστο Ξενάκη (μουσική). Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου