«Λωξάντρα» ΚΘΒΕ – Βασιλικό Θέατρο

  • Λωξάντρα του νόστου και της νοστιμιάς

  • «Λωξάντρα» ΚΘΒΕ – Βασιλικό Θέατρο
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011

Κατακλύζει το κοινό της συμπρωτεύουσας το Βασιλικό Θέατρο για να παρακολουθήσει τη νέα μεταφορά της θρυλικής «Λωξάντρας», που μέσα από τη γραφή της Ιορδανίδου αλλά και την τηλεοπτική μεταφορά έγινε κάποτε το θηλυκό συμπλήρωμα του καζαντζακικού Ζορμπά.

Για μία ακόμη φορά εκείνο που κατά βάθος ζητούμε από τη χυμώδη, παρορμητική, γνήσια Πολίτισσα δεν είναι παρά η κατάφαση του ανθρώπινου στις αντιθέσεις και διαψεύσεις της Ιστορίας, το χιούμορ που στηρίζεται στην αντιπαράθεση της μιας και μοναδικής περίπτωσης με το όλον και το ριζικό της φυλής.

Αυτό είναι το δικό μας μουσείο της αθωότητας. Και για όσους έχουν διαβάσει το έργο της Ιορδανίδου -και είναι, πιστεύω, οι περισσότεροι από τους μάρτυρες του παρόντος άρθρου- η Λωξάντρα, πέρα από τη θέση του τοτέμ στο κέντρο της οικογενειακής εστίας, κουβαλά τη ρίζα της αρχέγονης θεότητας που αγκαλιάζει τους ανέστιους, τους πένητες, τους γιους και απολωλότες. Διόλου τυχαία άλλωστε η Λωξάντρα μιλούσε απευθείας με την Παναγία σαν η επί γης εκπρόσωπος και διεκπεραιώτριά Της.

Είναι όλα αυτά ηθογραφία; Βεβαίως και είναι. Αρκεί να ψάξουμε πίσω από την επιφάνεια των λέξεων, των χρωμάτων, των ιδιοδιαλέκτων και αρωμάτων στο ηθογραφικό πλέγμα της Ιορδανίδου. Και βρίσκονται όλα αυτά στη «Λωξάντρα»; Ισως ναι, κρυμμένα και καλυμμένα μαζί με τα μαντιλάκια στα μανίκια της. Φανερώνονται όμως, όταν το έργο προβάλλεται με το κάτοπτρο του Ακη Δήμου. Αδικα τοποθετούμε τον Δήμου στη θέση του διασκευαστή. Η επιτυχία του ΚΘΒΕ στηρίζεται και στη δική του Λωξάντρα, στη γυναίκα που ανεβαίνει στη σκηνή από το δικό του εργαστήριο. Η διασκευή του αποτελεί αυτεξούσιο κείμενο, δίπλα στις παλιότερες απόπειρές του σε είδωλα παλιών λογοτεχνικών μορφών, με πολλές από τις σταθερές ή ακόμα και τις νόμιμες εμμονές του. Μονόλογοι, νεκροφάνεια, πικρή αίσθηση του χιούμορ, αισθήσεις λησμονημένες στις παρυφές της γλώσσας… Ας σημειωθεί πως στην παράσταση -πάντα σύμφωνα με το ένστικτο του Δήμου- υπεισέρχονται και ποικίλες μεταθεατρικές αναφορές, από τον Λεπρέντη μέχρι τον Καραγκιόζη, σε μια διαρκή αναζήτηση της «ιστορικότητας» και του (θεατρικού) απεικάσματος της εποχής.

  • Από τη Νέκυια στην Ανάληψη

Διόλου τυχαία η παράσταση στο Βασιλικό ξεκινά με τη Νέκυια και καταλήγει με την Ανάληψη της Λωξάντρας. Στο τέλος γίνεται η κορυφαία στο πάνθεον των νεκρών της, εκεί που αληθινά ανήκει, στο κέντρο της μυθικής, υπερβατικής οικογένειας. Πάνω σε αυτό το πολύ ιδιαίτερο στοίχημα χτίζεται το ισχυρό σκηνικό είδωλο του Σωτήρη Χατζάκη: ένα ατέλειωτο δείπνο, με τη μουσική και την τέλεση κυκλικών χορών να προστατεύουν την ομάδα από το θάνατο και τη ανάποδη μοίρα. Στο κέντρο προβάλλει βέβαια γόνιμη και απροσδόκητη η γυναικεία μητρική μορφή γεμάτη όρεξη, τσαχπινιά και αυτοπεποίθηση.

Δεν είναι η νοσταλγική Λωξάντρα που χαλάει κόσμο στο Βασιλικό, αλλά η Λωξάντρα του νόστου και της νοστιμιάς. Και αν είχε δοθεί η ίδια σημασία στο εσωτερικό της ηθικής σκευής των προσώπων η παράσταση θα μπορούσε να ξεδιπλώσει την επιτυχία της σαν αληθινά καλλιτεχνική αποστολή. Εχω πει και παλιότερα ότι το σύγχρονο ελληνικό θέατρο -οι πιο ποιοτικές του δυνάμεις- φοβάται την ηθογραφία. Θεωρεί -λαθεμένα- τις πτυχώσεις της σαν σημεία υπαναχώρησης στη βιτρίνα της ιστορικότητας. Και όμως. Η ηθογραφία παρέχει τη δυνατότητα εμβάθυνσης στις μύχιες συγκεντρώσεις του ελληνικού, όχι σαν ιδέας ή ιστορικής πραγμάτωσης αλλά σαν ποιότητας ύπαρξης.

Το λέω αυτό γιατί μου έλειψε από τη σκηνοθεσία η μελέτη της εποχής. Δεν εννοώ το εξωτερικό σκηνικό αλλά το εσωτερικό τοπίο των προσώπων, ο βαθύς χρονισμός των μορφών που φανερώνεται στην κίνηση, στην αντίδραση, στο βλέμμα. Και από την άλλη, με κούρασε η υπερβολική χρήση από τη σκηνοθεσία της μουσικής (από την πάντως πολύ άξια κομπανία «Λωξάντρα»), που στρέφει την παράσταση στο μουσικό θέατρο.

Μεγάλη παραγωγή, πολλοί ηθοποιοί, και ωστόσο η διανομή δεν είναι πάντα πειστική. Ισως γιατί, όπως είπαμε, λίγοι έχουν μελετήσει σε βάθος την εσωτερική διάσταση του ρόλου τους. Στο ρόλο της Λωξάντρας δεσπόζει η Φωτεινή Μπαξεβάνη, ίσως επίτηδες διογκωμένη για να επιβάλλεται και σωματικά των υπολοίπων. Είναι μια γενναία προσπάθεια, που πιστεύω όμως ότι άθελά της μεταφέρει αρκετό από το τηλεοπτικό έρμα, πλασμένη καθώς είναι με τα στοιχεία «θανάσιμης πεθεράς», κάπως περισσότερο γκροτέσκα από ό,τι θα ήθελε ακόμη και η ίδια η παράσταση.

Η παράσταση σημειώνει μεγάλη επιτυχία. Κάποιο μέρος της επιτυχίας οφείλεται σίγουρα στα αντανακλαστικά μας απέναντι στο ξαναδιαβασμένο και ευανάγνωστο. Κάποιο άλλο όμως πηγάζει από τη γνήσια συγκίνηση που φέρνει η επαφή μας με την αρτηρία του διαρκούς παρόντος. *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: