«Ορέστης» Εθνικό θέατρο Φεστιβάλ Επιδαύρου

  • «Ορέστης»: πιστός στον Ευριπίδη, ανοιχτός στο σήμερα

  • «Ορέστης» Εθνικό θέατρο Φεστιβάλ Επιδαύρου
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 2 Αυγούστου 2010

Ενδιαφέρουσα η πρόταση, ακόμη πιο ενδιαφέρουσα η συλλογιστική της. Ο Γιάννης Χουβαρδάς δικαιώθηκε στην απόφασή του να παρουσιάσει με τον «Ορέστη» του Εθνικού μια ήπια μοντερνιστική παράσταση, πιστή στο κείμενο, δημιουργική στο νόημα, ανοιχτή στη μεταφορά του.

Η Στεφανία Γουλιώτη έκρυψε πίσω από τη φοβισμένη ανασφάλεια της Ηλέκτρας βαθύτερες ποιότητες του ρόλου, ενώ ο Νίκος Κουρής φανέρωσε όλες τις μεταπτώσεις του Ορέστη

Η Στεφανία Γουλιώτη έκρυψε πίσω από τη φοβισμένη ανασφάλεια της Ηλέκτρας βαθύτερες ποιότητες του ρόλου, ενώ ο Νίκος Κουρής φανέρωσε όλες τις μεταπτώσεις του Ορέστη

Αν αφαιρέσουμε ορισμένες -δικαιολογημένες για πρεμιέρα- αρρυθμίες, όπως το αρχικό ξεχείλωμα του Χορού στο κοίλον, μπορούμε ίσως να μιλούμε για τη σημαντικότερη παράσταση του συγκεκριμένου έργου στο θέατρό μας. Και αν υπολογίσουμε τη θερμή υποδοχή του από το κοινό, μπορούμε να μιλούμε ακόμα για μία από τις πλέον σημαντικές εν γένει παραγωγές αρχαίου δράματος την τελευταία δεκαετία.

Το κυριότερο βέβαια επιχείρημα στην παράσταση του Εθνικού αφορά την παρουσία του Χορού. Σε αυτό ασφαλώς στάθηκε ευδαίμων η σύλληψη του σκηνοθέτη. Ο ερωτηματικός, αποστασιοποιημένος ρόλος του Χορού στο έργο του Ευριπίδη γίνεται αφορμή για μια ανοιχτή μεταφορά της σχέσης της αρχαίας σκηνής με τη σύγχρονη ορχήστρα και, παραπέρα, με το σύγχρονο κοινό. Στην παράσταση του Εθνικού μια πολυεθνική, μεικτή παρέα από νέους επισκέπτες της Επιδαύρου -φοιτητές ίσως κάποιου τμήματος κλασικών σπουδών-, που γνωρίζουν το κείμενο αλλά όχι το εσωτερικό τοπίο του «Ορέστη», θα ζήσει μια απίστευτη εμπειρία: τα πρόσωπα του έργου θα βρεθούν τη φορά αυτή μπροστά τους, επιχειρώντας μια ζωντανή συνομιλία. Η μεταφυσική αυτή εμπειρία, όπως είναι φυσικό, μεταμορφώνει τον καθένα της παρέας ξεχωριστά, όπως και όλους ως σύνολο: είναι καταρχάς η παρέα που μεταμορφώνεται σε ομάδα, σε κοινότητα, σε «Χορό». Επειτα είναι οι ίδιοι οι νέοι που, ακολουθώντας τα επεισόδια του έργου, χάνουν σταδιακά την αρχική τους αφέλεια και αποκτούν ρόλο συμμετοχής και εμπλοκής στο έργο. Το πρόβλημα των ηρώων μοιάζει πια δικό τους, το εκκρεμές του εγκλήματος γέρνει επικίνδυνα πάνω από τα κεφάλια τους.

Και έτσι μια τραγωδία για το ριζικό, για το πάθος και το ήθος των προσώπων συνδέεται με ένα πολιτικό σχόλιο. Αυτός ο Ορέστης εκπροσωπεί την ίδια τη νεολαία στην αίσθηση του χαμένου προορισμού και του προπατορικού λάθους της, όπως και στην καταφυγή της στην άλογη βία σαν μέσο εκδίκησης και αυτοπροσδιορισμού. Δεν είναι βέβαια ένας θετικός ήρωας, αλλά πότε οι νέοι ακολούθησαν θετικούς ήρωες; Αυτό που τους ελκύει είναι οι αρνητές. Και ο Ορέστης στην απόγνωση και τη σπασμωδική του κίνηση, στο μελοδραματικό του πάθος και στη ρομαντική του αντίφαση είναι πριν απ’ όλα ένας καταραμένος αρνητής.

Τελικά δύο συστήματα αντίληψης του χρόνου συναντιούνται στη σκηνή της Αργολίδας. Πρώτα είναι ο κυκλικός χρόνος στον οποίο εγκλωβίζονται τα αδικαίωτα πρόσωπα της τραγωδίας, δεμένα στον τροχό του αίματος, καταδικασμένα να ξεκινούν από την αρχή κάθε φορά που ανεβαίνει στη σκηνή η γενιά του Ταντάλου. Τον κύκλο αυτό διασχίζει η γραμμή του ευθύγραμμου χρόνου, που καθορίζει παρελθόν, παρόν και μέλλον, γεννώντας ελπίδα για έξοδο από τον κύκλο. Καθώς πλαισιώνεται από μια εξωτερική στοιβάδα θεατρικότητας, η παράσταση του Εθνικού αποκτά πιραντελικές αποχρώσεις. Κάποια στιγμή, στον τρόπο που η Ηλέκτρα απευθύνεται στα μέλη της παρέας, είναι σαν να ακούμε δέκα πρόσωπα που ζητούν θεατές.

Το εύρημα αφορά και τη σκηνογραφία της παράστασης, που διακρίνει δύο χώρους θεατρικής ζωής: στον πρώτο χώρο είναι η ορχήστρα και το κοίλον, όπου κινείται ο Χορός της Επιδαύρου. Πίσω ωστόσο από αυτόν, διαπερατός αν και καλά ορισμένος, υπάρχει ένας ακόμα χώρος, οίκος ενός αιώνιου δείπνου, χώρος αναμονής και παρασκηνίων, όπου ο Χορός κάποια στιγμή εισέρχεται κατά την τελετή της «θεατρικής του μύησης». Το ειρωνικό παιχνίδι αφορά και το διάλογο ανάμεσα στους δύο αυτούς χώρους: πίσω από το θέατρο υπάρχει μια άλλη σκηνή, όπου τα πρόσωπα χάνουν τη θεατρική τους υπόσταση.

Τι θα διαλύσει τον κύκλο της ειρωνείας; Ο Απόλλων στο τέλος θα διευθετήσει σαν κομπέρ της ιστορίας τα πρόσωπα. Δεν θα δικαιώσει όμως το εσωτερικό τους δράμα. Ο Χορός έντρομος -ίσως γιατί συναισθάνεται την επαφή του με πράγματα που τον ξεπερνούν- διαφεύγει της σκηνής. Και τα πράγματα ξεκινούν από την αρχή: Είναι η Ηλέκτρα στη σκηνή· μπροστά της ο εξαντλημένος αδελφός της Ορέστης…

Η παράσταση υπηρετήθηκε από ένα εξαιρετικό σύνολο ηθοποιών, πράγμα απαραίτητο σε περιπτώσεις σαν του «Ορέστη», όπου το έργο διακρίνεται άτυπα σε «σκηνές». Ο Νίκος Κουρής φανέρωσε όλες τις μεταπτώσεις του Ορέστη, από την αρχική κατάπτωση μέχρι την τελική ανεξέλεγκτη έκρηξη του θυμικού του. Ηταν ένας πραγματικός ήρωας της νεολαίας, γοητευτικός στις αντιφάσεις του. Η Στεφανία Γουλιώτη έκρυψε πίσω από τη φοβισμένη ανασφάλεια της Ηλέκτρας βαθύτερες ποιότητες του ρόλου, όπως η στοργή για τον αδελφό της. Ο «ηθικός» Πυλάδης αποκτά από τον Κώστα Βασαρδάνη μια σκοτεινή φύση, αδιερεύνητη. Πειστικά αμφίθυμος ο Μενέλαος του Ακύλλα Καραζήση, ειρωνικά διαθέσιμη η Ελένη της Τάνιας Τρύπη. Η διανομή όμως απογειώνεται στην περίπτωση του εξαιρετικού σε ερμηνευτική πειθώ, όγκο φωνής αλλά και σκηνική ευελιξία Τυνδάρεω του Χρήστου Στέργιογλου, όπως και του γεμάτου από πολιτική ουσία Αγγελιοφόρου του Μανώλη Μαυροματάκη. Ο σχεδόν φαρσικός Φρύγας του Νίκου Καραθάνου γίνεται κρίκος της ανθρώπινης αδυναμίας, μέρος της αντίφασης του Ορέστη: ο Ορέστης φέρεται σε αυτόν όπως φέρθηκαν σε εκείνον. Ο Απόλλων του Γιώργου Γλάστρα ακολουθεί τη γνωστή πια ερμηνευτική του σαδιστικά υστερόβουλου θεού. Επαρκής στον ρόλο της Ερμιόνης η Γεωργιάννα Νταλάρα.

Τα σκηνικά του Γιοχάννες Σουτς προβάλλουν ένα συνδυασμό που είχαμε καιρό να δούμε στην Επίδαυρο: σημασία μαζί με κομψότητα. Η μετάφραση του Στρατή Πασχάλη, στρωτή και πρόσφορη, δίνει στο έργο νέα δυναμική.*

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: