***«Ερωφίλη – Ασκηση ΙΙ» – Μικρό Θέατρο Επιδαύρου

  • Η Ερωφίλη στον «άδειο χώρο» του σύγχρονου θεάτρου

  • ***«Ερωφίλη – Ασκηση ΙΙ» – Μικρό Θέατρο Επιδαύρου
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 21 Αυγούστου 2010

Μετά την «Γκόλφω» και τον «Απόκοπο», η νέα προσπάθεια του Σίμου Κακάλα και της ομάδας «Χώρος» αφορά την «Ερωφίλη», την αφετηρία και πρώτη μεγάλη κατάθεση του νεοελληνικού θεάτρου. Η γραμμή που ενώνει τα κείμενα που ανέβασε η ομάδα αναπτύσσεται, νομίζω, σε παραλληλία με τις εκφραστικές της επιδιώξεις.

Ο Σίμος Κακάλας με την ομάδα «Χώρος» κινείται τολμηρά πάνω σε ερωτήσεις περί ιθαγένειας και ελληνικότητας, που απασχόλησαν κάποτε τον Πολίτη, τον Κουν, τον Ευαγγελάτο

Ο Σίμος Κακάλας με την ομάδα «Χώρος» κινείται τολμηρά πάνω σε ερωτήσεις περί ιθαγένειας και ελληνικότητας, που απασχόλησαν κάποτε τον Πολίτη, τον Κουν, τον Ευαγγελάτο

Και τα τρία κείμενα είναι ταυτισμένα, χρονολογημένα, ενταγμένα στο περιβάλλον της γενικότερης πνευματικής κίνησης της εποχής τους, αποτελούν όμως ταυτόχρονα περιπτώσεις διασποράς μιας λόγιας πρώτης ύλης στη λαϊκή, δημώδη και προφορική παράδοση. Από αυτή την άποψη, είναι κείμενα που επιχειρηματολογούν με πειστικό τρόπο για τη διάχυση -μορφική, γλωσσική, ηθική- του νεοελληνικού πνεύματος σε έναν κόσμο πλατιά ελληνικό. Στην αντίληψη μιας ολόκληρης γενιάς καλλιτεχνών και λογίων τα κείμενα αυτά, ανάμεσα σε άλλα, εξέφρασαν, πέρα από τη μοναχική ή συντροφική εκδήλωση της λογοτεχνικότητάς τους, την ανάγκη του ελληνισμού να νιώσει συμπαγής κάτω από τη στέγη μιας κοινής παράδοσης και ενός εντελούς εκφραστικού οργάνου.

Νομίζω ότι ο Κακάλας και η ομάδα του πιάνουν τον μίτο αυτής της ανάγκης από την αρχή. Κινούνται περισσότερο τολμηρά από κάθε ελληνική ομάδα έρευνας και πειραματισμού, πάνω σε ερωτήσεις που απασχόλησαν κάποτε τον Πολίτη, τον Κουν, τον Ευαγγελάτο… Το ιδιαίτερο στην προσπάθειά τους είναι ότι οι ερωτήσεις αυτές (για το ζήτημα της ιθαγένειας, της πολιτισμικής ταυτότητας, της συνέχειας και του τρόπου έκφρασης) απελευθερώνονται από τους όρους του παραδοσιακού σκηνικού λεξιλογίου. Εκείνο που δείχνει να ενδιαφέρει πρωτίστως την ομάδα -τουλάχιστον όπως το αντιλαμβάνεται ο εξωτερικός παρατηρητής- είναι να απαγκιστρώσει το ζήτημα της σκηνικής παράδοσης από τις διαφόρων λογιών αισθητικές και ιδεολογικές προκαταλήψεις περί ελληνικού και αλλότριου, υψηλού και ταπεινού, μείζονος και ελάσσονος, λόγιου και δημώδους.

Ιδιότυπος «μεταμοντερνισμός»

Πάνω σε αυτό τον ίδιο δρόμο βαδίζει, πιστεύω, ο θίασος του Σίμου Κακάλα και έτσι πρέπει να εξετάσουμε τον ιδιότυπο «μεταμοντερνισμό» που ακολουθεί στην απόδοση παλιών κειμένων. Πίσω από την προσπάθεια υπάρχει η διάθεση επανεξέτασης μιας ρίζας, που από τη μια ενώνει υπόγεια διαφορετικά κείμενα, ενώ από την άλλη μεταφέρει στη σκηνή τούς χυμούς του ζωντανού θεάτρου, πέρα από αιτήματα αισθητικής ταυτότητας και ελληνικότητας.

Στην προσπάθειά του αυτή ο Κακάλας φαίνεται να οδηγείται ολοένα και περισσότερο στην αφαίρεση, τον άδειο χώρο του Μπρουκ, τον συντελεστή αφήγησης, προς τη συνεργασία και συμμετοχή του θεατή. Η «Ερωφίλη» στη δεύτερη Ασκησή της (η πρώτη απ’ ό,τι μαθαίνω ήταν αρκετά διαφορετική, πιο δημώδης, φτιαγμένη για περιοδεία στα χωριά της Κρήτης) ακολουθεί το παράδειγμα του Μπρουκ και τη μέθοδο του Βασίλιεφ για τον συντονισμό λόγου και κίνησης (η κινησιολογία του Δημήτρη Σωτηρίου).

Εδώ, ένα σκηνικός χώρος φτιαγμένος από κιλίμια ορίζει τον χώρο όπου θα κινηθούν, θα τραγουδήσουν και θα υποδυθούν ή, μάλλον, θα αφηγηθούν την τραγωδία του Χορτάτση οι περφόρμερ της ομάδας. Με ελάχιστα σκηνικά αντικείμενα, με το κέντρο βάρους να πέφτει στην εκφορά του στίχου και την αφηγηματικότητά του, κάθε ηθοποιός εξέρχεται με τη σειρά του από τον «κύκλο της κοινότητας» για να διηγηθεί -ήρεμα, μεστά, ρυθμικά, με αυτοπεποίθηση και ελεγχόμενη ένταση- το έργο του Χορτάτση.

Δεν κρύβω ότι έχω κατά καιρούς παρακολουθήσει παραδοσιακότερες εκδοχές της «Ερωφίλης», που φάνταζαν «σπουδαιότερες» από την ερευνητική αυτή πρόταση της ομάδας. Ισως πάλι η απόπειρα του «Χώρου» να δείχνει πως επιχειρεί να παραβιάσει ανοικτές πόρτες. Γνωρίζουμε πως οι παραστάσεις της «Ερωφίλης» ούτως ή άλλως ούτε προσπάθησαν ούτε επρόκειτο ποτέ να ακολουθήσουν μια ιλουζιονιστική προοπτική ανεβάσματος. Εργο ποιητικού λόγου είναι η «Ερωφίλη», που ζητεί από τον ηθοποιό συναίσθηση της ρητορικής του στίχου και το οποίο εξ αρχής στηρίζεται στη δείξι και αφαίρεση, στη σύμβαση.

Η «Ερωφίλη» δεν θέλει παρεμβάσεις

Θα συμφωνούσα περισσότερο με τη σκηνική πρόταση του «Χώρου», αν είχαμε να κάνουμε με κάποιο άλλο κείμενο ή με ένα μη θεατρικό έργο, με πλατωνικούς διαλόγους, με την Ιλιάδα… Η «Ερωφίλη», όμως, δεν χρειάζεται τέτοιες παρεμβάσεις. Είναι ποιητικό δράμα θεατρικότατο, με άριστη σκηνική παράδοση στη χώρα μας. Αν κάτι τελικά λέει η ομάδα, δεν είναι το «πώς» ανεβαίνει η «Ερωφίλη», αλλά το ότι πράγματι μπορεί να ανεβεί με ελάχιστα μέσα και λαϊκά ερείσματα.

Αλλού βρίσκεται το ενδιαφέρον. Ας μη γελιόμαστε, οι περισσότεροι ηθοποιοί είναι παιδιά μιας γενιάς για την οποία ο δεκαπεντασύλλαβος δεν είναι το μέσον αλλά ο στόχος, και η οποία αναζητεί να κατανοήσει και να καταλάβει μέσω αυτών των έργων τη θέση και τον ρόλο της στην Ιστορία και την παράδοση. Σαν τέτοια προσπάθεια η «Ερωφίλη» του Κακάλα γίνεται εν τέλει ανοικτή πρόταση για μια νέα αίσθηση συλλογικότητας που θα περιλαμβάνει μια νέα προσέγγιση στα κείμενα της αυτογνωσίας μας. Και γίνεται ακόμα μια απόπειρα να «διαχυθεί» εκ νέου ο (λόγιος) καλλιτέχνης στον χώρο του λαϊκού θεάτρου, ακολουθώντας την πορεία των έργων που ανεβάζει.

Σε πολλαπλούς ρόλους οι Σίμος Κακάλας, Δήμητρα Κούζα, Ελενα Μαυρίδου, Γιάννος Περλέγκας και Χρήστος Σαπουντζής παίζουν (ή αφηγούνται) τους ρόλους τους με σεμνότητα και αίσθηση του εσωτερικού τους παλμού. Κορυφαία ίσως στιγμή της μελετημένης αφαιρετικότητας της σκηνοθεσίας, η φιγούρα του Σωτήρη Δημητρίου να «αφηγείται» με εξαιρετικό τρόπο το φάντασμα του δολοφονημένου Βασιλιά. Στη Μικρή Επίδαυρο το «φεγγάρι» της Μάρθας Φωκά ανεβαίνει σαν φανάρι στον ουρανό και γίνεται σημείο φυγής προς ένα θέατρο ανοικτού πεδίου. *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: