«Ανείπωτο – Ο λόγος του Γιώργου Χειμωνά»

  • Σαν event από λογοτεχνικό μνημόσυνο

  • «Ανείπωτο – Ο λόγος του Γιώργου Χειμωνά» Ομάδα «Δυτικά της πόλης» – Φεστιβάλ Αθηνών
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 17 Ιουλίου 2010

Σαν «θεατρικό αναλόγιο» περιγράφεται το δρώμενο που είδαμε στην Πειραιώς, η δομή ωστόσο και η γενικότερη εικόνα του παραπέμπουν στο «θέατρο του λόγου», στη στροφή του θεάτρου στη ρίζα της γλώσσας και του κειμένου, που πριν από μερικά χρόνια ευδοκίμησε στα παριζιάνικα θέατρα.

Δεν επρόκειτο για μία ακόμη αναβίωση του «ποιητικού θεάτρου» αλλά για την επικέντρωση στο συστατικό της ανθρώπινης επικοινωνίας, με όσο το δυνατόν λιτότερα μέσα, με περιορισμό της κίνησης, υποβλητική ατμόσφαιρα και αποδόμηση του νοήματος, ώστε να διαφανεί ο σκελετός που εσωτερικά συνάπτει τη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο. Το κυριότερο, ωστόσο, συστατικό της προσπάθειας παραμένει η ίδια η ποιητική, η παρουσία της δύναμης που κινεί τον λόγο μέχρι να αποκτήσει το μόρφωμα και την αισθητική του κρίσιμου γεγονότος (η «βιογραφία της όρασης», για την οποία μιλά ο Χειμωνάς).

Αυτή η τελευταία παρατήρηση μας οδηγεί ίσως στο κέντρο της προσπάθειας του Τάκη Τζαμαργιά και της ομάδας των νέων ηθοποιών του, που διάλεξαν να συμμετάσχουν στη μνήμη των δέκα χρόνων από τον θάνατο του Γιώργου Χειμωνά, με μια καταβύθιση στο μη-ειπωμένο του λόγου του ποιητή, στην αφάνεια που καλύπτουν τα κείμενά του. Γιατί ο λόγος του Χειμωνά, σύμφωνα με την άποψη του σκηνοθέτη, είναι σαν το μαγκάνι πάνω από το πηγάδι: καλύπτει το κενό που χάσκει από κάτω, αντλεί από τον πυθμένα άλλοτε νερό καθαρό, κι άλλοτε λάσπη και βούρκο. Στο κέντρο της προσπάθειας τοποθετείται το βιβλίο του «Γιατρού Ινεότη», το ίχνος αυτό του ρομαντικού παραληρήματος, που συναντά τον κόσμο στην πρώτη αινιγματική μορφή του, σαν εικόνα και φώνημα, στον ήχο και στο σχήμα της λέξης. Μαζί με αποσπάσματα από άλλα εμβληματικά έργα του Χειμωνά (τη σύνθεση επιχείρησε ο Ιερώνυμος Πολλάτος και την επιμέλεια ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος), το σχήμα αποκτά τελικά τη μορφή ενός ορατόριου, όπου ανολοκλήρωτα, μισοϊδωμένα πρόσωπα μιλούν μέσα από τα κείμενα, αλλά ζουν εκτός των ορίων τους.

Αυτή είναι ίσως η ουσία της πρότασης του Τζαμαργιά. Τολμάει να ανασύρει πρόσωπα που πέρα από τη φυσική, ηθογραφική παρουσία τους, έχουν φτιαχτεί από τον πηλό μιας μη-κανονικής, αποκαλυπτικής γλώσσας. Είναι επόμενο κάτι να λείπει από τη μορφή τους – και αυτό είναι κάτι που το γνωρίζει ο σκηνοθέτης. Γι’ αυτό άλλωστε αρνείται να προβεί στη σκηνική εξιστόρηση του υλικού του, αλλά στρέφεται στην πολύ σεμνότερη εκφώνηση και στην ακινησία των ηθοποιών που ακουμπά στο ύφος της τελετουργίας.

Η αφορμή της προσπάθειας εντοπίζεται βέβαια και αλλού: πίσω από την κατανοητή, αλλά όχι πάντα ικανοποιητική συνθήκη της τιμητικής επίκλησης του πνεύματος του ποιητή. Στη σκηνή συνήθως τέτοιες προσπάθειες καταλήγουν στη νεότερη εκδοχή του παλιού εκείνου «φιλολογικού σαλονιού», όπου φίλοι και θαυμαστές συγκεντρώνονται για να ακούσουν μια ανθολογία του εκλιπόντος. Ποιους αφορά, λοιπόν, μια τέτοια παράσταση; Τους φίλους του συγγραφέα; -Μα αυτοί ακριβώς δεν χρειάζονται τη σποραδική υπενθύμιση της αξίας του. Τους πολλούς άλλους που αγνοούν τα βιβλία του;- Αδύνατον να κατακτηθούν από μια τέτοια εισήγηση. Ετσι η παράσταση μένει στο κενό, σαν event που συνοδεύει κάποιοι λογοτεχνικό μνημόσυνο.

Δεν λείπουν οι καλές προθέσεις, η υποκριτική όμως οπωσδήποτε θέλει δουλειά – και αναρωτιέμαι πόσοι στην Ελλάδα μπορούν να διδάξουν ηθοποιούς να ερμηνεύουν ακίνητοι. Οι Μαρία Καλλιμάνη, Μάνος Καρατζογιάννης, Θεοδώρα Μαστρομηνά, Γεράσιμος Μιχελής, Χάρης Χαραλάμπους και Κατερίνα Φωτιάδη κάνουν ό,τι μπορούν, η παράσταση ωστόσο βυθίζεται εξαρχής σε μια διανοουμενίστικη σοβαροφάνεια και παραμένει καθηλωμένη στη μουντάδα της αφαιρετικής μελαγχολίας της. Η Μαριάνθη Σοντάκη ερμηνεύει την όπως πάντα ενδιαφέρουσα μουσική παρέμβαση του Πλάτωνα Ανδριτσάκη. *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: