«Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ερρίκου Ιψεν από τη βερολινέζικη Schaubhne, σε σκηνοθεσία Τόμας Οστερμάιερ.

  • Αυτή η έπαυλη είναι δική σου

  • «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ερρίκου Ιψεν από τη βερολινέζικη Schaubhne, σε σκηνοθεσία Τόμας Οστερμάιερ.
    Στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών

  • ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ | Κυριακή 4 Ιουλίου 2010
Δεν είμαστε μόνοι: αυτό είναι ίσως το πιο παρήγορο μήνυμα που μας στέλνει ο «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν». Από τα βάθη αιώνων περασμένων καταφθάνουν οι κραυγές άπληστων τραπεζιτών και των ανυποψίαστων θυμάτων τους που τριγυρίζουν στα σκοτάδια της Ιστορίας μετρώντας απώλειες. Η παραφορά της φιλοδοξίας, η αλαζονεία της εξουσίας, περιουσίες που εξανεμίζονται και ζωές που συρρικνώνονται εν ριπή οφθαλμού: «Εκατομμύρια δεσμευμένα που με καλούσαν να τ΄ απελευθερώσω» λέει ο Μπόρκμαν περιγράφοντας την παραβατική συμπεριφορά του. «Είχα την εξουσία και την ακλόνητη πεποίθηση πως ήμουν ο Εκλεκτός». Αν όλα αυτά ακούγονται οικεία, τότε πράγματι συνειδητοποιούμε πως τίποτε δεν είναι καινούργιο σε αυτόν τον κόσμο. Με μόνη διαφορά ενδεχομένως ότι ο Μπόρκμαν πλήρωσε το τίμημα της μεγαλομανίας του με πενταετή φυλάκιση (τότε που οι καταχραστές πήγαιναν πράγματι φυλακή). Πέρα από τις όποιες οικονομικές και κοινωνικές συγγένειες με τη δική μας πραγματικότητα, το έργο, γραμμένο το 1896, κινείται ανεξάρτητα από υλικές δεσμεύσεις, μετοχές και ομόλογα, επενδύσεις και καταχρήσεις. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ένα σκοτεινό τρίγωνο καταραμένων ψυχών που δεν έχουν τίποτε να περιμένουν από το μέλλον αλλά και ελάχιστα να ανακαλύψουν στο παρελθόν. Ζουν στη ζώνη του νορβηγικού λυκόφωτος και η μορφή τους διαγράφεται αχνή σαν να μας μιλούν από την άκρη του μνήματος. Γαντζωμένοι από ένα όνειρο απατηλό, την αναγέννηση που θα επιφέρει η κατανάλωση φρέσκου αίματος, συγκεντρώνουν τις ελάχιστες εναπομείνασες δυνάμεις τους στην επιστράτευση του νεαρού Ερχαρτ, γιου και ανιψιού τους- ο καθένας για δικό του όφελος. Η μητέρα του, Γκούνχιλντ, τον θέλει αυστηρά ταγμένο στη «σπουδαία αποστολή» του: να ξεπλύνει το όνομα της οικογενείας από την ντροπή του σκανδάλου. Η αδελφή της Ελλα, που πήρε κοντά της τον μικρό Ερχαρτ για μερικά χρόνια όταν η μητέρα του δεν ήταν σε θέση να τον φροντίσει, έρχεται έπειτα από χρόνια να τον διεκδικήσει εφόσον της απομένουν λίγοι μήνες ζωής. Ο πατέρας του, τέλος, τον προσκαλεί να ενώσουν τις δυνάμεις τους και μαζί να εκδικηθούν το τραπεζικό σύστημα που έφτυσε κάποτε τον Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν σαν κόκαλο από ψάρι.

Ακούγεται ίσως παρακινδυνευμένο αλλά το έργο αυτό πληροί όλες τις προδιαγραφές ώστε να χαρακτηριστεί μελόδραμα. Ενα μοναχοπαίδι υπό διπλή διεκδίκηση από δίδυμες αδελφές ( «Θέλεις να μπεις ανάμεσά μας! Ανάμεσα σε μητέρα και γιο!Εσύ!» )· η πλούσια θεία που σώθηκε προ δεκαπενταετίας από την καταστροφή επειδή ο πρώην εραστής της, μεγαλοτραπεζίτης Μπόρκμαν άφησε τις καταθέσεις της ανέγγιχτες ( «Βέβαια αυτή η έπαυλη σου ανήκει.Ολα σου ανήκουν.Πρέπει να πάρουμε απόφαση ότι ζούμε από τη γενναιοδωρία σου» )· ο «πληγωμένος λύκος» κλεισμένος στα δώματα του επάνω ορόφου να αναμοχλεύει τα περασμένα μεγαλεία και τον ολέθριο δεσμό του με την Ελλα ( «Είσαι δολοφόνος!Σκότωσες μέσα μου την ικανότητα να αγαπήσω» )· ο νεαρός Ερχαρτ που πασχίζει να απελευθερωθεί από τον μητρικό ζυγό και να ζήσει τον έρωτα με τη γοητευτική, πάμπλουτη χήρα της διπλανής έπαυλης με την οποία αναχωρούν για το εξωτερικό επάνω σε πολυτελές έλκηθρο ( «Οχι,δεν θα τρέξω πίσω του, Ελλα. Ασε τον Ερχαρτ Μπόρκμαν να φύγει μακριά μου. Μακριά, μακριά, να κυνηγήσει αυτό που τώρα πια αποκαλεί ζωή και ευτυχία» )· η τελευταία συνάντηση της ετοιμοθάνατης πλέον ερωμένης με τον άνδρα που θυσίασε τη σχέση τους στον βωμό της εξουσίας ( «Γι΄ αυτό προφητεύω το εξής:Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν,δεν θα βαδίσεις ποτέ θριαμβευτικά στο ψυχρό,σκοτεινό σου βασίλειο!» )· και ο αιφνίδιος θάνατος του τελευταίου πάνω σε χιονισμένη πλαγιά.

Θα είχε, νομίζω, τρομερό ενδιαφέρον αν κάποιος σκηνοθέτης αποφάσιζε να προσεγγίσει τον «Μπόρκμαν» υπό αυτό το πρίσμα. Ο Τόμας Οστερμάιερ όμως δεν πήρε ούτε αυτό αλλά ούτε και κανένα άλλο ρίσκο. Δεν αρκεί το μινιμαλιστικό σκηνικό (οι πολυθρόνες σκανδιναβικού ντιζάιν έχουν κυριεύσει το σύμπαν – πόσες ακόμη;) για να εκσυγχρονιστεί μια παράσταση ούτε τόνοι τεχνητής ομίχλης για να δημιουργηθεί «ατμόσφαιρα». Η προσέγγιση του σκηνοθέτη αποδείχθηκε τόσο συμβατική, τόσο ακαδημαϊκή, ώστε διέψευσε κάθε προσδοκία. Το εγχείρημα θα μπορούσε να αποτελεί την επιτομή της ασάφειας και της μονοτονίας: καλοσιδερωμένες ερμηνείες σε αποστειρωμένο τοπίο με μοναδική έκλαμψη το ξέσπασμα του καταπιεσμένου γιου (σημειωτέον, η επιλογή του «μπούλη» Ερχαρτ προσέφερε το μοναδικό στοιχείο διαφορετικότητας σε όλο το εγχείρημα).

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: