«Δωδέκατη Νύχτα» σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου

Εχω δει τη «Δωδέκατη Νύχτα» σε πολλαπλές αναγνώσεις τα τελευταία εξήντα χρόνια. Είναι κρίµα που ο πάντα µελετηµένος, κι όταν κανείς διαφωνεί µε τις προτάσεις του, ο πάντα εντός των ορίων των κειµενικών απαιτήσεων, Θωµάς Μοσχόπουλος δεν µπόρεσε να βρει τον ερµηνευτικό άξονα για να ζυγιάσει την προσέγγισή του της «Δωδέκατης Νύχτας» του Σαίξπηρ. Και δεν υπάρχει µόνο µία, τάχα βασιλική, οδός για να ερµηνευτεί σκηνικά ένα αριστούργηµα. Εχω δει τη «Δωδέκατη Νύχτα» σε πολλαπλές αναγνώσεις τα τελευταία εξήντα χρόνια. Μερικές πέρασαν χωρίς να αφήσουν ίχνος. Του Κουν όµως, του Ροντήρη, του Ευαγγελάτου, του Χουβαρδά, του Εύη Γαβριηλίδη είχαν άποψη αλλά και επιµέρους υποκριτικές επιτεύξεις.

Φωτογραφία

Ο Αργύρης Ξάφης µε την Ιωάννα Παππά σε µια σκηνή της παράστασης «Δωδέκατη Νύχτα» (του Σαίξπηρ) όπως του Καρακατσάνη (Μαλβόλιο), του Τσιτσόπουλου (Φέστε), της Βαλάκου (Βιόλα), του Μπάκα (Τόµπι), της Θεανώς Ιωαννίδου (Μαρία) έχουν αφήσει ισχυρή σφραγίδα στη µνήµη µου, διότι η σκηνοθεσία είχε άποψη. Εχοντας επιλέξει ο κάθε ερµηνευτής µια γωνία φωτισµού, καταύγαζε το όλον και έδινε κλειδιά ερµηνευτικής κατανόησης στον θεατή. Πάντα στον µέσο θεατή, αυτός είναι το ζητούµενο. Οχι ο τάχαµου ενηµερωµένος διανοούµενος που παίζει στα δάχτυλα το σαιξπηρικό σύµπαν (τροµάρα του). Ο Σαίξπηρ, όπως και το αρχαίο δράµα, είναι λαϊκό θέατρο, γραµµένο για να το παρακολουθήσουν και να το απολαύσουν αναλφάβητοι, µαστόροι, έµποροι, έφηβοι και παλαίµαχοι της βιοπάλης και των πεδίων των µαχών. Οι φιλόλογοι και οι θεατρολόγοι ανακάλυψαν τον Σαίξπηρ εκατό χρόνια µετά τον θάνατό του και τους τραγικούς, αφήστε τον Αριστοφάνη, πεντακόσια χρόνια οι γραµµατικοί και χίλια πεντακόσια οι δραµατολόγοι!! Λαός, απλοί θεατές, τους ψήφιζαν, λαός τους καθιέρωσε και, ερήµην των λογίων, στίχοι τους, παροιµιακές τους εκφράσεις πέρασαν στη γλώσσα της αγοράς του καιρού τους και παντός καιρού.
Ο Κουν είχε προσεγγίσει τη σαιξπηρική κωµωδία σαν µια µελαγχολική φάρσα, ο Ροντήρης (ο χαρακτηρισµός είναι του µεγάλου Ρώσου σκηνοθέτη Οχλόπκοφ, που είχε δει την παράσταση) µια χαρούµενη µπαντίνα χάλκινων πνευστών, ο Ευαγγελάτος σαν ένα έργο παρακµής, µετάβαση από τη φεουδαρχία στην Αναγέννηση, σ’ ένα θολό, οµιχλώδες τοπίο κενό της ιστορίας. Ο Γαβριηλίδης είχε τοποθετήσει τη µυθική ποιητική Ιλύρια στην Αλβανία (Ιλύρια) των άγγλων περιηγητών σε χώρους, συµπεριφορές και µόδα που παρέπεµπαν σε γκραβούρες. Ο Χουβαρδάς είχε εστιάσει στο ερωτικό γαϊτανάκι. Εγραφα παλιότερα πως δεν είναι δυνατόν στους ερµηνευτές να διαφεύγει το συνταρακτικό πραγµατικό γεγονός πως η «Δωδέκατη Νύχτα» και ο «Αµλετ» γράφτηκαν την ίδια χρονιά, ίσως παράλληλα.
Αν µάλιστα έχει υπόψη του κανείς πως ο Σαίξπηρ διέθετε παγίως θίασο µε 12 άντρες ηθοποιούς για όλους τους ρόλους, µπορεί να αντιληφθεί ποιοι ρόλοι ερµηνεύτηκαν στα δύο έργα από τους ίδιους ηθοποιούς. Π.χ. Μαλβόλιο-Πολώνιος, Αµλετ-Φέστε. Ξέρουµε εξάλλου πως την εποχή εκείνη ο Σαίξπηρ διέθετε τον ηθοποιό Αρµιν που σαφώς θα έπαιζε τον Δανό πρίγκιπα και τον γελωτοποιό Φέστε. Και µόνο να διαβάσει κανείς παράλληλα τα µέρη των δύο ρόλων θα αντιληφθεί πως ο Σαίξπηρ την εποχή που γράφει διακατέχεται από τον γλωσσικό δαίµονα. Η «τρέλα» του Σαίξπηρ και ο κώδικας του παλατιανού παλιάτσου έχουν τον ίδιο ανατρεπτικό οίστρο και τον ίδιο βαθύ στοχασµό πάνω στο µέγα πρόβληµα που πρώτος έθεσε ο Ηράκλειτος και έκανε θεµελιώδες φιλοσοφικό ζητούµενο ο Πλάτων στον «Κρατύλο», στο τι είναι η γλώσσα, εργαλείο συµφωνίας ή φυσική προίκα, φαινόµενο ή ον; Σε µια εποχή σαν αυτή που περνάµε όλοι, που η γλώσσα και οι «γλώσσες» δεν αντιµετωπίστηκαν µόνο ως επικοινωνιακά εργαλεία αλλά δάνεισαν µεθόδους, δοµές, σηµασιολογικές µεταµορφώσεις σ’ όλο το φάσµα των επιστηµών του ανθρώπου, θα περίµενε κανείς από έναν ενηµερωµένο άνθρωπο του θεάτρου (που έχει δώσει ανάλογες αναγνωστικές προτάσεις στο παρελθόν), όπως ο Μοσχόπουλος, να εστιάσει την ερµηνευτική του πρόταση πάνω στον παρενδυτισµό της γλώσσας κι όχι στο εύκολο και πρόχειρο πεδίο του υποκριτικού παρενδυτισµού που δεν είναι, επιτέλους, φιλοσοφική ή ιδεολογική θέση του Σαίξπηρ, αφού κι αυτός και όλο το θέατρο του καιρού του συγκροτούν και γράφουν και ερµηνεύουν επί σκηνής χαρακτήρες των δύο φύλων από άντρες µόνο ηθοποιούς. Σ’ ολόκληρο το αρχαίο θέατρο ποτέ (ούτε από τους ακραίους σήµερα µεταµοντέρνους) δεν δόθηκε ερωτική διαθεσιµότητα άλλης βαθύτερης επιθυµίας στη σχέση Φαίδρας – Ιππόλυτου, Αντιγόνης – Αίµονα, Μήδειας – Ιάσονα, από το γεγονός και µόνο ότι τους θηλυκούς ρόλους υποκρίνονταν άντρες. Η µόνη εξαίρεση υπάρχει στη σχέση Πενθέα – Διόνυσου των «Βακχών», αλλά εκδηλώνεται όταν ο Πενθέας παρενδύεται γυναίκα-Βάκχη. Και στην αριστοφανική κωµωδία καµία υπόγεια υπόνοια µε τους άντρες _ Λυσιστράτη, Πραξαγόρα, Πενία κ.τ.λ. Πλην πάλι µε την παρενδυσία του Μνησίλοχου σε γυναίκα στις «Θεσµοφοριάζουσες», ο Σαίξπηρ παίζει µε τα φύλα των ρόλων που τον υποχρεώνει η επαγγελµατική παράδοση του θεάτρου της εποχής του να υποταγεί. Γιατί αν τονίσει κανείς την ερωτική αµφιφυλία που πάνε να ανακαλύψουν στην κωµωδία, τότε τι έχουµε να δούµε µε σκηνές Μάνας (άντρας) – γιου στον «Αµλετ», Οθέλλου – Δυσδεµόνας, Μάκβεθ – Λαίδης. Και Ληρ – Κορδέλιας!! Καλός είναι ο Φρόυντ, αλλά το έχω και άλλοτε διατυπώσει, ο Φρόυντ γνώριζε τον Σοφοκλή και τον Σαίξπηρ, αλλά ο Σοφοκλής και ο Σαίξπηρ αγνοούσαν τον Φρόυντ!! Ο Φελίνι για να γυρίσει το «Σατυρικόν» του Πετρώνιου είχε κρεµάσει στην κάµερα µια ταµπέλα που έγραφε: «Φεντερίκο, ξέχνα πως είσαι χριστιανός καθολικός»!
Είναι, το ξαναλέω, κρίµα που ο Μοσχόπουλος εκµεταλλευόµενος τη σοφή µετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου, µετάφραση που παίζει, όπως το πρωτότυπο, µε τη γλώσσα, τις αµφισηµίες της, τις σηµασιολογικές µεταµορφώσεις της, τις ταξικές της καταβολές ανάλογα µε τους χαρακτήρες, δεν έστησε µια παράσταση για την «υποκρισία» του λόγου, τα αδιέξοδα της επικοινωνίας, τα στρατηγήµατα της ρητορικής, τη χλεύη του ορθολογισµού και τη γελοιοποίηση του ροµαντικού γλωσσικού κώδικα.

Φωτογραφία

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: