***«Οφις και Κρίνο» Θέατρο Σημείο

  • Ανιαρός και βερμπαλιστής Καζαντζάκης

  • ***«Οφις και Κρίνο» Θέατρο Σημείο
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 29 Μαΐου 2010

Γενναία προσπάθεια. Η φιλόδοξη ομάδα Gestus φιλοδοξεί να ανεβάσει διασκευασμένο το πρώτο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Οφις και Κρίνο», που ο συγγραφέας έγραψε σε ηλικία μόλις είκοσι τριών χρόνων με το ψευδώνυμο «Κάρμα Νιρβάμη».

Αλ.  Μπαλαμώτης, Μ. Φραγκούλη, Αλ. Μητρόπουλος

Αλ. Μπαλαμώτης, Μ. Φραγκούλη, Αλ. Μητρόπουλος

Στο ύφος της παρακμιακής λογοτεχνίας του γυρίσματος του προηγούμενου αιώνα, το πρωτόλειο του φοιτητή της Νομικής διαθέτει τη διόγκωση στοιχείων που διακρίνουμε αργότερα και στη γραφή του ώριμου λογοτέχνη. Εχει «υπερβολική αυτοανάλυση, πυρετώδη ηδονισμό, ποιητικό ενδιαφέρον για τη διαφθορά και τη νοσηρότητα, νεύρωση και διογκωμένη ερωτική ευαισθησία, αισθητισμό στην αναπόληση εξαίσιων εντυπώσεων και συζητήσεων, διαστροφή και εκκεντρικότητα στο θεματικό υλικό, εξωτικό λεξιλόγιο», για να αντιγράψω τη βιβλιοκρισία του Κίμωνα Φράιαρ από τη «Νέα Εστία» του 1977. Στον Καζαντζάκη τα στοιχεία αυτά συγκροτούν εκτός από ύφος και μια λογοτεχνική περσόνα, που κι αν δεν πείθει τον καθένα για την ειλικρίνειά της, συνεχίζει να έλκει ιδιαίτερα τους νέους στη ρομαντική της περιδίνηση.

Το «Οφις και Κρίνο» ακολουθεί την ημερολογιακή καταγραφή της σχέσης ενός ζωγράφου με μια όμορφη κοπέλα από την πρώτη συνάντησή τους μέχρι το ερωτικό έγκλημα του τέλους – συμβολικά, μεταξύ άνοιξης και επόμενου χειμώνα. Ο ζωγράφος σαν γνήσιος ρομαντικός ήρωας δίνεται στον έρωτα πέρα από όρια και αναστολές. Το έργο αποπνέει μια ανεξέλεγκτη σεξουαλικότητα, που κυκλώνεται γύρω από τον αφηγητή και το άλλοτε σάρκινο, άλλοτε υπερεξιδανικευμένο αντικείμενο του πόθου του. Μόνη διέξοδος στην κλονισμένη του διάνοια είναι ο Θάνατος, που στο νου του ζωγράφου αποκτά εκτός από την έννοια του τέλους, την έννοια της υπέρβασης και της πλήρωσης. Είναι ο Θάνατος που οδηγεί τα έτερα στην ένωσή τους, που φέρνει την επιστροφή των ψυχών στην πολυπόθητη λησμοσύνη. Ο ζωγράφος αποφασίζει έτσι να σκοτώσει την αγαπημένη του, ακολουθώντας μάλιστα μια τελετουργία αισθητισμού που θα συνενώσει τους πόλους του Ερωτα και του Θανάτου: την καταδικάζει να πεθάνει από ασφυξία, σε ένα δωμάτιο γεμάτο ροδοπέταλα. Το φονικό θα ανακαλύψει στη συνέχεια κάποιος κοινός φίλος, μαζί με τα κατάλοιπα του ζωγράφου.

Δεν πρόκειται τόσο για το χρονικό ενός φονικού, όσο για την αγωνιώδη παραδοχή της συμβολικής Τέχνης πως δεν μπορεί να μεταφέρει σχήματα, χρώματα και λέξεις, παρά καταδικάζοντας τη γύρω της ζωή σε ασφυξία. Το θέμα επανέρχεται τακτικά στη λογοτεχνία και την ποίηση, με πιο διάσημο ίσως σύγχρονο εκπρόσωπο του ρομαντικού ανικανοποίητου, τον Νικ Κέιβ. Φοβάμαι όμως ότι αυτή τη φορά λίγο πείθει η διασκευή του θέματος από την Ομάδα. Πρώτον, γιατί αυτή τυλίγεται στο μανδύα της ανίας που απλώνει ούτως ή άλλως το έργο του Καζαντζάκη, με τη μονοτονία, τη ναρκισσιστική εμμονή, τον άμετρο βερμπαλισμό και τον παφλάζοντα πεσιμισμό του. Επειτα, επειδή αδικεί το ίδιο το έργο, τοποθετώντας το στην προκρούστεια κλίνη του ρεαλισμού. Η ιδέα να αποδοθεί ο ήρωας ως θύμα διπολικής ψύχωσης, κάτι σαν Τζέκιλ και Χάιντ, αποπροσανατολίζει και αφαιρεί από το πόνημα του νεαρού Καζαντζάκη τη βαθιά του υπόσταση.

Από την άλλη, οι καλλιτέχνες της Ομάδας παραλείπουν στοιχεία που θα μπορούσαν πιθανόν να βοηθήσουν τη σκηνική μεταφορά. Ο θάνατος από ασφυξία, λόγου χάριν, εν μέσω ροδοπέταλων, δημιουργεί μια εικόνα που θα έπρεπε ίσως να μεταφερθεί στη σκηνή. Και ο εγκιβωτισμός του κειμένου στην αφήγηση ενός τρίτου θα μπορούσε να οδηγήσει τη σκηνοθεσία του Μάνου Χασάπη σε άλλες επιλογές. Τώρα, οι νέοι ηθοποιοί Αλέξανδρος Μπαλαμώτης, Μαρία Φραγκούλη και Αλέξανδρος Μητρόπουλος παίζουν άψυχα, θεωρώντας ίσως τη στιλιστική ακινησία ως ιδανική έκφραση του μη ρεαλιστικού θεάτρου.*

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: