Το «Υστατο σήμερα», του Χάουαρντ Μπάρκερ

  • Η εγκεφαλική οδός της σκηνής
  • Ελένη Πετάση, Η Ναυτεμπορική, 22/01/2010

Το «Υστατο σήμερα», του Χάουαρντ Μπάρκερ, σημαία του αποκαλούμενου θεάτρου της καταστροφής, είναι μια από τις πλέον συζητημένες παραστάσεις της χρονιάς, καθώς είναι ο Λευτέρης Βογιατζής αυτός που οδηγεί και φέρει στη σκηνή το κείμενο αυτό, που εκφέρει εμπειρίες πόνου αγωνίας και ανθρωποφαγίας. Ο Χάουαρντ Μπάρκερ, δοξασμένος την τελευταία εικοσαετία στην Ευρώπη, αλλά «προφήτης χωρίς τιμές» στη χώρα του και ελάχιστα γνωστός στη δική μας, μας κοινωνεί το δικό του ιδιαίτερο θέατρο, φιλτραρισμένο μέσα από το βλέμμα του Λευτέρη Βογιατζή. Το «θέατρο της καταστροφής» -χαρακτηρισμός το οποίο ο ίδιος έχει εφεύρει- δικαιώνεται στο «Yστατο σήμερα» (2004), κείμενο που συνοψίζει την αδήριτη ανάγκη του Βρετανού συγγραφέα να δείξει τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης, την επαναλαμβανόμενη εμπειρία πόνου και αγωνίας. Η καταστροφή, στην προκειμένη περίπτωση, αναφέρεται τόσο στο συλλογικό όσο και στο ατομικό επίπεδο, ταυτοποιεί το παρελθόν με το παρόν, εκτείνεται στο μέλλον.

Τότε, τώρα, σίγουρα και αύριο, ένας αγγελιαφόρος κακών ειδήσεων καλείται να μεταφέρει στους πολίτες τα αποτελέσματα των εσαεί διαστροφικών ενεργειών τους. Ακριβώς όπως ο άγνωστος επιζών της σικελικής εκστρατείας (415 π.Χ.), που μπήκε σε ένα κουρείο του Πειραιά και συμπτωματικά ενημέρωσε τον κουρέα για την τρομακτική ήττα των Αθηναίων που ρήμαξε τις ζωές τους και σήμανε το τέλος της δημοκρατίας.

Χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το παραπάνω καταλυτικό γεγονός, έτσι όπως το αφηγείται ο Πλούταρχος και το περιγράφει ο Θουκυδίδης, ο σημαντικός στοχαστής επαναπραγματεύεται την έννοια του τραγικού, αλλά και την υπερβαίνει, καθώς δεν καταλήγει ούτε στην τιμωρία ούτε στην κάθαρση. Στο «Υστατο σήμερα», κομιστής κακών ειδήσεων είναι ένας μυστηριώδης, σχεδόν σατανικός πελάτης κάποιου μπαρμπέρικου, στη μέση του πουθενά. Όμως, ο Δνείστερ (ένας χαμηλόφωνος, σχεδόν υποτονικός, παρών-απών Λευτέρης Βογιατζής), αντί να ανακοινώσει τις συμφορές που ευαγγελίζεται ότι γνωρίζει, προτρέπει τον κουρέα (γεμάτος χυμούς ο Δημήτρης Ημελλος) να φανταστεί τη μεγαλύτερη τραγωδία που θα μπορούσε ποτέ να συμβεί. Και είναι αυτός, ο τελευταίος, που εκστομίζει εν τέλει τα φοβερά νέα: μια εθνική καταστροφή, με το θάνατο του γιου του μέσα. Οι όροι αντιστρέφονται, η σύγκρουση δεν αργεί να  ‘ρθεί, η Ιστορία αποδεικνύει για άλλη μια φορά πως ανάμεσα στους ταχτοποιημένους ανθρώπους κι εκείνους που περιπλανιούνται σε λαβυρίνθους γεμάτους ουρλιαχτά, τα σύνορα είναι πολύ κοντά.

Πίσω απ’ όλα αυτά, ελλοχεύει η κατάρρευση του πολιτισμού. Το έργο ή καλύτερα το φιλοσοφικό δοκίμιο του Μπάρκερ, υπονομεύοντας τη γραμμική αφήγηση, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη δύναμη του λόγου, γεμίζοντας τις λέξεις με ρωγμές φόβου και απειλής και εξαπολύοντας ικανό δηλητήριο για να αφαιρέσει την όποια ουτοπική αισιοδοξία, επινοεί «έναν κόσμο που δεν προσπαθεί να μας διαπαιδαγωγήσει, αλλά να μας οδηγήσει στη βαθύτερη γνώση του εαυτού».

Και ταυτόχρονα στοχεύει να ελευθερώσει τη σκέψη του θεατή, υιοθετώντας κατά κάποιον τρόπο τη μέθοδο των φανταστικών αριθμών, που, όπως διατυπώνεται στα Μαθηματικά, παρά το παραπλανητικό τους όνομα, όχι μόνο είναι υπαρκτοί, αλλά χρήσιμοι στην επίλυση άλυτων εξισώσεων. Κείμενο ποιητικό, περίπλοκο, με ορατές αδυναμίες, αλλά υψηλών προδιαγραφών αναμφίβολα. Οι Βρετανοί αποδέκτες του, ωστόσο, εθισμένοι στη σπάταλη, σκαιή εμμονή του συγγραφέα -αντίθετα με μας που από τα έργα του έχουμε δει μόνο το «Ένα καινούριο κόκκινο» σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη, το «Und» από την Ασπα Τομπούλη και κάποια αποσπάσματα από τον Δημήτρη Λιγνάδη- έμειναν αδιάφοροι στην πρόκλησή του, θεωρώντας πως «εγείρει την υποψία μιας ακαδημαϊκής άσκησης, χωρίς ίχνος συναισθήματος ή πραγματικότητας».

Ο Λευτέρης Βογιατζής σωστά επιλέγει το δύσκολο δρόμο μιας εγκεφαλικής προσέγγισης. Σε τέτοιο όμως βαθμό, που ο θεατής χάνεται μέσα στις λέξεις και αναζητά την επικουρία περαιτέρω διευκρινίσεων. Επιπλέον, ο διευρυμένος χρόνος της παράστασης δυσχεραίνει την αντιληπτική ικανότητά του. Ευτυχώς, το προσεγμένο πρόγραμμα λειτουργεί σαν δεκανίκι, ενώ κάποιες στιγμές έντονης θεατρικότητας τον αποζημιώνουν. Ιδιαίτερα εκείνη που τα δεκάδες γυάλινα αντικείμενά του εξαιρετικού σκηνικού χώρου της Ελένης Μανωλοπούλου θρυμματίζονται βίαια, δημιουργώντας μια απτή εικόνα καταστροφής.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: