Ο Ιονέσκο σήμερα

  • Πολενάκης Λέανδρος
  • Η ΑΥΓΗ: 14/03/2010

Για το θέατρο του Ιονέσκο έγραψα πρόσφατα, με την ευκαιρία της παράστασης του έργου «Μακμπέτ» στο Studio Μαυρομιχάλη από τον Θεατρικό Οργανισμό «Νέος Λόγος», σε σκηνοθεσία του Φώτη Μακρή. Υποστήριζα την άποψη ότι ο Γαλλορουμάνος συγγραφέας, που εντάσσεται συνήθως στο «Θέατρο του Παραλόγου», δεν είναι ίσως αυτό που εκ πρώτης όψεως μοιάζει, ένας αιρετικός δηλαδή της δραματικής τέχνης… αλλά περισσότερο ένας μαχόμενος οπαδός του ορθόδοξου, αρραγούς, απόλυτου ανθρωπιστικού ιδεώδους της όψιμης Αναγέννησης, που κόπτεται και θρηνεί για την ουσιαστική εγκατάλειψή του από την ευρωπαϊκή σκέψη σήμερα, σαρκάζοντας την τραγική διάψευση όλων των επαγγελιών περί ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης!

Αυτό που θα μείνει τελικά από το έργο του Ιονέσκο είναι η επανεγκατάσταση του ανθρώπου για άλλη μια φορά στο κέντρο του κόσμου, με όλα τα θετικά και τα αρνητικά που συνεπάγεται κάτι τέτοιο. Στα θεωρητικά κείμενά του διακηρύσσει αυτή την αρχή ανοιχτά… και στο θέατρό του απλώς τη μεταμφιέζει σε «παράλογο» -α λα Μπέκετ-, τον οποίο θαυμάζει, όπως μας λέει, για την υπαρξιακή του αγωνία μπροστά στο αδιέξοδο του σύγχρονου πολιτισμού! Θέλει με αυτόν τον τρόπο να τραβήξει την προσοχή μας πάνω στις ολέθριες συνέπειες που θα έχει για την ανθρωπότητα η εγκατάλειψη των μεγάλων «ανθρωπιστικών» αρχών της: πρόκειται, μας λέει, για μία επιδημία που μεταβάλλει τους ανθρώπους σε «ρινόκερους», όπως στο ομώνυμο έργο του, όπου βλέπουμε να προσβάλλεται ανάμεσα στους πρώτους από τον «ιό» ένας διαπρεπής ορθολογιστής φιλόσοφος!

Διαπιστώνουμε ότι ο συγγραφέας, που έγινε πλατιά γνωστός ως εκφραστής του «παραλόγου» με την αναρχική μορφή του έργου του, δεν αποκρούει σε αυτά το νόημα και τον λόγο! Δηλώνει, αντίθετα, σε υπερθετικό βαθμό την αγωνία του για την απουσία του νοήματος, την έκλειψη του λόγου, ακόμη και στα «λογικά» έργα των συγκαιρινών του! Μέσα στην υπερβολή της κλειστής του φόρμας, μπορούμε να διακρίνουμε σήμερα ίσως… έναν παραπλανημένο κλασικό «ευσεβή» και ανθρωπιστή συγχρόνως, που «ξαστόχησε».

Τα πιο πάνω μαζί με την τραγική συνείδηση της θνητότητας του ανθρώπου, βρίσκονται στο θεμέλιο της ιονεσκικής «μαύρης κωμωδίας»: Ο βασιλιάς πεθαίνει. Θα μπορούσαμε ίσως να πούμε ότι ο Ιονέσκο εδώ πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα στη «μεταφυσική» του, εκθέτοντας αμεσότερα την έμμονη ιδέα του, ότι όλες οι «αμαρτίες» του ανθρώπου, φθόνος, επιθετικότητα, απληστία κ.ά. προέρχονται από την ασέβεια και την αδυναμία του να βιώσει «τραγικά» τον θάνατο. Αποπειράται στο έργο αυτό να «θεραπεύσει» το κακό δραματοποιώντας την ίδια τη νεκρώσιμη ακολουθία της Καθολικής Εκκλησίας, μπολιάζοντάς την εναλλάξ με μεσαιωνικά γοτθικά και αναγεννησιακά μπαρόκ στοιχεία! Τι μείξη! Όσοι γνωρίζουν το στρατευμένο θέατρο των Ιησουιτών της αντιμεταρρύθμισης θα αναγνωρίσουν ίσως κάποια ίχνη του σε αυτό το έργο, που εν μέρει απέχει από τον αμιγή άναρχο, αυθόρμητο λίγο ή πολύ χαρακτήρα των πρώτων κωμωδιών του, για να επικεντρωθεί στην πένθιμη τυμπανοκρουσία της «ματαιότητας των εγκοσμίων»! Πρόκειται, με άλλα λόγια, για ένα έργο λόγιο, εργαστηριακό, με στοιχεία διδακτισμού, σίγουρα δύσκολο στην ανάγνωση και στη σκηνική εφαρμογή του, που απαιτεί λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στις αποκλίνουσες κάποτε δομές του, την τραγική και την γκροτέσκο.

Η σκηνοθεσία της Μάνιας Παπαδημητρίου στο «Υπόγειο» του Θεάτρου Τέχνης (επιμέλεια κίνησης Πέρσα Σταματοπούλου), τεντώνει ώς τα άκρα το γκροτέσκο. Δίνει το έργο, με υπερβατικά σκηνικά και κοστούμια (Έλλη Παπαγεωργακοπούλου, Τατιάνα Σουκορούκωφ), με λοξούς φωτισμούς (Λευτέρης Παυλόπουλος), με ανάλογα βίντεο (Φοίβος Κοντογιάννης), με τη ζωντανή μουσική του Κώστα Βόμβολου διδαγμένη και εκτελεσμένη ωραία στο πιάνο από τη Μαρίνα Χρονοπούλου, σαν μια παράσταση ενός χαώδους, μακάβριου γοτθικού, μπαρόκ μυθώδους τσίρκου, που οι άνθρωποί του ξέρουν ότι είναι η τελευταία και κάνουν τα πάντα για να αναβάλουν το τέλος της! Όλες οι προσπάθειές τους όμως είναι από πριν καταδικασμένες!

Μια άποψη ενδιαφέρουσα και ερεθιστική, που όμως δεν ολοκληρώθηκε καθώς δεν συμπεριέλαβε την τραγικότητα της ματιάς του Ιονέσκο, την τεχνολογία και τη μεταφυσική του. Όλα θύμιζαν ένα αενάως επαναλαμβανόμενο θεατρικό παιχνίδι για το παιχνίδι. Απουσίαζε ακόμη ο εσωτερικός συντονισμός, αφήνοντας την υφολογική πανσπερμία να κυριαρχεί: μια ποικίλη σώρευση επίπονων αλλά διαφορετικών υποκριτικών μεθόδων και τρόπων των ηθοποιών, φυγόκεντρα «κουρδισμένων», χωρίς άξονα κεντρικό, που μοιραία κούραζε τον θεατή εξαντλώντας τη ματιά του… (Θοδωρής Αντωνιάδης, Γεράσιμος Γεννατάς, Σοφιάννα Θεοφάνους, Μαρία Κόμη – Παπαγιαννάκη, Λένα Παπαληγούρα, Ανδρέας Μαυραγάνης).

Η Μαρίνα Χρονοπούλου στο πιάνο διαθέτει επίσης έντονο θεατρικό προφίλ. Η στρωμένη μετάφραση είναι του Μπελιέ.

<!–

Ο Ιονέσκο σήμερα

–>

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: