«Εντα Γκάμπλερ» στο Αμφι-Θέατρο

  • Το χαμένο βιβλίο
  • Πολενάκης Λέανδρος, Η ΑΥΓΗ: 17/01/2010

«ΕΝΤΑ ΓΚΑΜΠΛΕΡ» ΣΤΟ «ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ» / ΗΘΟΠΟΙΟΙ ΜΑΡΙΝΑ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ, ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΟΥΡΛΑΜΠΑΣ

Το κορυφαίο ίσως δράμα της λεγόμενης «αστικής περιόδου» του Ίψεν, η Έντα Γκάμπλερ, αρχίζει με μια σκηνή που θα ταίριαζε περισσότερο σε βουλεβάρτο: με συζυγικό καυγά για ένα γυναικείο καπέλο που βρέθηκε σε λάθος θέση, για ένα ζευγάρι αντρικές παντούφλες που εμφανίστηκαν σε λάθος στιγμή και για μια εκκρεμή διδακτορική διατριβή… «περί της οικιακής οικονομίας της Βραβάντης». Για να τελειώσει «παρά προσδοκίαν» ως αιματηρή τραγωδία με πυροβολισμούς και πτώματα.

«Έντα Γκάμπλερ» με το «Αμφι-θέατρο»

Ο καημός όμως του Ίψεν δεν έχει βέβαια σε τίποτε να κάνει με καπέλα, παντούφλες ή διατριβές γύρω από μια ασήμαντη επαρχία της μεσαιωνικής Ευρώπης. Αόρατος πρωταγωνιστής αυτού του αινιγματικού δράματος δεν είναι ούτε οι ανιαρές και σχολαστικές γραφές του υποψήφιου καθηγητή συζύγου της Γιόργκεν Τέσμαν, ούτε το πιστόλι του πατέρα της με το οποίο θα δώσει ανοικονόμητη απάντηση στις θεωρίες περί οικονομίας η Έντα, γράφοντας το δικό της τέλος.

Είναι το άλλο εκείνο σκοτεινό «αντικείμενο του πόθου» που διατρέχει από άκρη σε άκρη το έργο, το άλλο βιβλίο που θέλει να μιλήσει για το μέλλον, και που το γράφουν οι εκάστοτε Έιλερτ Λέβμποργκ, Δον Κιχώτες – ποιητές αυτού του κόσμου. Το χάνουν όμως μέσα σε μια βαλπούργια νύχτα οργίου και κραιπάλης, καθώς δίνεται αυτό βορά στις φλόγες του ανθρώπινου πάθους – λάθους… Αναλαμβάνουν τότε να το ανασυστήσουν μέσα από σπαράγματά του οι κατ’ εξοχήν αναρμόδιοι, πρακτικοί άνθρωποι «Γιόργκεν Τέσμαν» ή «Σάντσο Πάντσα» παντός καιρού…

Σήμερα ξέρουμε πια ότι ο Ίψεν θεωρούσε ως κύριο έργο του τις μεγάλες ποιητικές αλληγορικές επικές συνθέσεις των νεανικών του χρόνων του Μπραντ και ιδίως τον Πέερ Γκιντ, στις οποίες θέλησε να μιλήσει μια γλώσσα οικουμενική μέσα από τα δημοτικά τραγούδια και τις λαϊκές παραδόσεις του τόπου του. Να μιλήσει προφητικά για το μέλλον του ανθρώπου. Μπλέχτηκε όμως μοιραία στο πολιτικό ψευτοδίλημμα που ταλάνιζε τότε την κοινωνία της πατρίδας του, διχασμένης ανάμεσα στον στείρο αυτοχθονισμό και στην άνευ όρων αφομοίωση από την Ευρώπη.

Αρνούμενος να πάρει θέση υπέρ της μιας ή της άλλης παράταξης, επιχείρησε να πετύχει μια σύνθεση με το έργο του. Δεν έγινε πιστευτός στη χώρα του και αναγκάστηκε να εκπατρισθεί. Καθιερώθηκε στην Ευρώπη με τα μεγάλα αστικά του δράματα, που ο ίδιος όμως άδικα θεωρούσε «κατώτερα». Τα έβλεπε ως απόκλιση από τον αληθινό του προορισμό ή ως απλά σπαράγματα του ιδεατού «έργου» του. Κάτι σαν τα καλοχτισμένα κοσμικά σπίτια που έφτιαχνε ένας άλλος «στοιχειωμένος» ήρωάς του, ο Σόλνες, προδίδοντας την αρχική του κλίση στην οικοδόμηση ακλόνητων ναών…

Κατανοούμε ίσως πληρέστερα τώρα, με τη βοήθεια των πιο πάνω, τη βαθύτερη αυτοαναφορική φύση της Έντας Γκάμπλερ: ένα ποίημα σκηνικό πέραν του καλού και του κακού, μια σύγχρονη τραγωδία των ορίων της ελευθερίας και του προορισμού του ανθρώπου. Ο τρώσας και ιάσεται, καθώς παρακολουθούμε το κέντρο βάρους του έργου να μετατοπίζεται ανεπαισθήτως από τους ρόλους – προσωπεία ενός δράματος που παίζεται στη σκηνή, στο μέγα δράμα που παίζεται στον κόσμο. Στο «χαμένο βιβλίο» του, που ονομάζεται στο έργο «παιδί», και στο μεγάλο ανέφικτο για τα ανθρώπινα μέτρα, άγραφο ακόμη, ασύντακτο έργο – ποίημα…

Τα σπαραγμένα μέλη του οποίου ανασυγκολλούν τώρα σε κείμενο – σώμα οι πλέον αναρμόδιοι, οι εκπρόσωποι του πρακτικού πνεύματος των καιρών και μιας «επιστημονικής» αποδεικτικής λογικής. Ή αν θέλουμε, οι κατασκευαστές καλοχτισμένων και καλοζυγισμένων στα υλικά τους θεατρικών έργων! Ο απελπισμένος δαίμων της γραφής που στοίχειωνε τον Ίψεν στις μεγάλες επικές ποιητικές συνθέσεις του, υπάρχει όμως αυτούσιος και στα νατουραλιστικά δράματά του.

Είναι ακριβώς αυτός που τα κινεί, κρυμμένος πίσω από τους τοίχους και τα πατώματα του αστικού σπιτιού, προσμένοντας τη στιγμή να επέμβει εκδικητικά, χαλώντας τα σχέδια των ενοίκων του για μια ήσυχη, ακύμαντη νοικοκυρεμένη ζωή. Το έργο είναι το σπίτι. Η μαγεμένη «χώρα των ξωτικών» του Πέερ Γκιντ (που οφείλει πολλά στον Σαίξπηρ) ολόκληρη είναι εκεί. Απόκειται σε εμάς να διαβάσουμε το «χαμένο βιβλίο», να τη δούμε και να τη δείξουμε.

Σε μια δραστική θεατρική μετάφραση δική του, με έξοχα σκηνικά και κοστούμια του Πάτσα και με τη στοχαστική μουσική του Γιάννη Αναστασόπουλου, ο Σπύρος Ευαγγελάτος αποτύπωσε σαν έμπειρος μάστορας το οικοδόμημα του μετρημένου στη σύσταση και στα υλικά του, καλοχτισμένου, γερά θεμελιωμένου αστικού έργου – σπιτιού. Φτιάχνοντας μια μετρημένη, καλοζυγισμένη, καλοχτισμένη, στηριγμένη σε γερά θεμέλια, παράσταση… Χωρίς όμως να σπάσει το κέλυφός του, για να δούμε τι κρύβεται από πίσω.

Η νεότατη ταλαντούχα Μαρίνα Ασλάνογλου (Έντα) έδωσε με την εύπλαστη μάσκα του προσώπου της πειστική μορφή στους πειρασμούς μιας γυναίκας στην κρίσιμη ηλικά των τριάντα, που νιώθει να την πιέζει ασφυχτικά το σπίτι – κλοιός, χωρίς την αγάπη του άντρα. Ωστόσο δεν τη στήριξε η σκηνοθεσία για να βγάλει στην επιφάνεια την εξόριστη βασίλισσα των ξωτικών, τη νεράιδα του χιονιού που αγιάτρευτα νοσταλγεί τον γενέθλιο τόπο της. Ο Θανάσης Κουρλαμπάς σε στέρεη τεχνική βρήκε τα σωστά κλειδιά του ανέραστου, ψυχρού, αποστειρωμένου βιβλιομανούς «συζύγου» Τέσμαν.

Ο Λέβμποργκ του Παπαγιάννη σχεδιάστηκε και αποδόθηκε ως ένας τυχαίος καταραμένος, απόβλητος μποέμ καλλιτέχνης. Όπως π.χ. ο Στριντμπεργκικός «Μωρίς», από το: «Εγκλήματα και εγκλήματα» στην παλιότερη παράσταση του Ευαγγελάτου. Όχι ως ένας ξεστρατισμένος διανοούμενος Πέερ Γκιντ των σαλονιών! Ο Σωτήρης Τσακομίδης είναι ένας καίριος, ιψενικότατος κυνικός «Μπρακ». Η Μαριάνθη Κυρίου (Τεα) σχολιάζει άνετα στη σκηνή και η Πόπη Λυμπεροπούλου (Μπέρτε) ηθογραφεί με ακρίβεια. Η Όλγα Τουρνάκη (θεία) είναι σαν το παλιό καλό κρασί.

<!–

Το χαμένο βιβλίο

–>

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: