Αληθινά σενάρια ζωής. «Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή στο Εθνικό Θέατρο

Στιγμιότυπο από την πολυπρόσωπη παράσταση του έργου του Κώστα Ταχτσή, που σκηνοθετεί ο Σταμάτης Φασουλής.

Ενα έργο διάστικτο με ενότητες της αθηναϊκής ανθρωπογεωγραφίας, «Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή, όπως το είδαμε στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, μέσα από τη θεατρική προσαρμογή-άθλο των Σταμάτη Φασουλή και Θανάση Νιάρχου.

Ξαναδιαβάζοντας το «Τρίτο Στεφάνι» (1962), μου ήρθαν στο νου τα λόγια του Σεφέρη: «Εκείνο που δίνει ένταση σε μια λέξη ή σε μια εικόνα είναι αυτός ο κορεσμός, αυτός ο εμποτισμός με συναισθήματα, που γίνεται στα σκοτεινά βάθη της ψυχής του ποιητή.» Ο λόγος του Ταχτσή, διάστικτος από συναισθηματικά τοπία, με μια πρωτόγνωρη για την εποχή του προφορικότητα, έδωσε φωνή στο καθημερινό ιδιόλεκτο της μικροαστικής τάξης, υποκλίθηκε στον αγώνα της για επιβίωση, χάιδεψε τις υπερβάσεις, τις ψευδαισθήσεις, τις ματαιώσεις, τις πονηριές, ακόμα και τις ευτέλειές της. Και μπορεί σήμερα να μη διαθέτει την ιδία δραστικότητα, ωστόσο δεν παύει να επαναφέρει στη μνήμη κρίσιμους καιρούς, που διαμόρφωσαν τον ψυχικό και ηθικό ορίζοντα του Νεοέλληνα.

Σε πρώτο πλάνο, η Νένα Μεντή στο ρόλο της Εκάβης και η Φιλαρέτη Κομνηνού, ως Νίνα, στην παράσταση του Εθνικού.

Η θεατρική προσαρμογή του μυθιστορήματος από το Σταμάτη Φασουλή και το Θανάση Νιάρχου, αναμφίβολα, ήταν ένα γιγαντιαίο εγχείρημα. Ευτυχώς με αίσιο τέλος, καθώς οι δημιουργοί του, ξεκινώντας από τις σιωπηλές γραμμές ενός βιβλίου, κατάφεραν να αναπτύξουν επί σκηνής τους κραδασμούς που αντηχούν μέσα τους. Και συνέθεσαν ένα μελοδραματικό έπος ελληνικότητας, που μοναδική αχίλλειος πτέρνα του είναι η εξίσου επική διάρκειά του (πάνω από τέσσερις ώρες μαζί με το διάλλειμα).

Το «Τρίτο στεφάνι», έργο αυτοβιογραφικό, καταγράφει αληθινά σενάρια ζωής, έστω και μέσα από «τα παραμορφωτικά φίλτρα που περνάει μια πραγματική εμπειρία» ή τον εμπλουτισμό της με πλασματικά στοιχεία, όπως ομολογεί ότι εφηύρε ο συγγραφέας τους. Ο Ταχτσής δεν στέκεται μόνο στην ψυχαναλυτική σκιαγράφηση χαρακτήρων. Από τη μια αρπάζει ένα φευγαλέο άγγιγμα, κάποιο επιθετικό μυωπικό βάδισμα, ένα τσακισμένο βλέμμα, τετριμμένες καθημερινές συμπεριφορές, λαϊκότροπες μέχρι αγοραίες κουβέντες, μεγάλα και μικρά πάθη και τα μετατρέπει σε λογοτεχνία. Από την άλλη, οι ζωές των ηρώων του σταθμεύουν στα σημαντικά ιστορικο-πολιτικά γεγονότα που σφράγισαν το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα.

Η παράσταση του Εθνικού θεάτρου, με εύστοχα ενδύματα εποχής (Ντένη Βαχλιώτη), αλλά άστοχη, για την περίπτωση, αφαιρετική σκηνογραφία (Έλλη Παπαγεωργακοπούλου), διατηρεί το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου, καθώς και τη χρονική του παλινδρόμηση (για παράδειγμα, εκεί που η μνήμη ανασκαλεύει ένα συμβάν της δεκαετίας του ’30, πετάγεται στο ’50 και έπειτα ξαναγυρνάει στο 1912).

Δύο γυναίκες λαϊκής καταγωγής, η Εκάβη και η Νίνα, αφηγούνται την ιλαροτραγική ιστορία τους. Το παρελθόν τους ζωντανεύει τόσο μέσα από φρενήρεις μονολόγους όσο και από την αναπαράστασή του. Με κινηματογραφική γραφή, νατουραλιστική λεπτομέρεια και σκηνικό νεύρο, ο Σταμάτης Φασουλής στήνει μια ρυθμική παράσταση, στην οποία η γλώσσα υψώνεται σαν πρωταγωνιστική δραματική παρουσία. Ωστόσο, η δομημένη επαναληπτικότητα αφήγησης-αναπαράστασης από ένα σημείο και μετά αφαιρεί το στοιχείο της έκπληξης και η έκπληξη του αποθεωτικού φινάλε μοιάζει ασύνδετη με όσα έχουν προηγηθεί.

Η Νένα Μεντή (Εκάβη), άμεση και πληθωρική, ευάλωτη και δυναμική, ευτελής και υπεράνω, καταθέτει την ψυχή της σε μια ρωμαλέα ερμηνεία. Η Φιλαρέτη Κομνηνού (Νίνα) κρατάει με άνεση επίσης μια μεγάλη φέτα του χειμαρρώδους κειμένου. Ο λιτός και ουσιώδης Γιάννης Νταλιάνης και ο ορμητικός, αλλά ακόμη άγουρος Γιάννης Στάγκογλου ξεχωρίζουν ανάμεσα στους ερμηνευτές που κρατούν μικρότερους, αλλά σημαίνοντες ρόλους. Την πολυπρόσωπη διανομή συμπληρώνουν οι: Όλγα Δαμάνη, Μαρία Ζορμπά, Δημήτρης Κουτρουβιδέας, Ντόρα Σιμοπούλου, Τάνια Τρύπη και δεκαπέντε νεότεροι ηθοποιοί.

  • Κριτική: ΕΛΕΝΗ ΠΕΤΑΣΗ, Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ, Παρασκευη, 15 Ιανουαριου 2010

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: