Αίνιγμα θηλυκής αβύσσου

  • Του Κώστα Γεωργουσόπουλου , ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 11 Ιανουαρίου 2010

  • Είχα την τύχη να δω στο θέατρο, στο σινεμά και στην τηλεόραση όλες τις παραστάσεις, θεατρικές ή φιλμαρισμένες, της «Έντας Γκάμπλερ» του Ίψεν

Δεν θυμάμαι, ανεξάρτητα από την αποτυχία ή την επιτυχία, το συχνό φιάσκο ή την απογείωση της σκηνοθετικής σύλληψης, να μη μου άφησε μια θετική πυρηνική εντύπωση κυρίως η ηθοποιός που υποδυόταν τον επώνυμο ρόλο. Η εξήγηση που έχω να καταγράψω είναι πως ο Ίψεν κατόρθωσε, όσο ίσως μόνο ο Σαίξπηρ, σ΄ αυτό το έργο του να δημιουργήσει έναν ρόλο ταυτότητα για κάθε γυναίκα, δηλαδή για να θυμηθούμε τα μαθηματικά για μια συνθήκη ισχύουσα για «πάσαν τιμήν». Ακόμη και μια άπειρη, χωρίς υπερβολή, και μια ατάλαντη ηθοποιός θα βρει σ΄ αυτό τον πολυσύνθετο ρόλο, ένα διαμάντι με άπειρες ακανόνιστες έδρες, κάτι από τον εαυτό της. Τι είναι τάχα η Έντα Γκάμπλερ, μια κακομαθημένη, ξεπεσμένη αριστοκράτισσα, μια οχιά, μια γαλιάντρα, ένας χαμαιλέων, μια θεατρίνα, μια επιπόλαιη γυναικούλα, μια ανέραστη παγοκολόνα που υποδύεται το καμίνι, μια καιομένη βάτος, μια ξηρανθείσα συκή, ένα βαμπίρ, ένας αρχάγγελος της καταστροφής, ένας σκορπιός που κυκλωμένος από τη φωτιά αυτοκτονεί με το δηλητηριώδες κεντρί του, μια φτηνή ζηλιάρα συμμαθήτρια, μια Διοτίμα, μια Ίσιδα που ανασταίνει τον διαμελισμένο Όσιρι, μια Αγαύη που θανατώνει το σπλάγχνο της;

Θα μπορούσα να πολλαπλασιάσω τα ερωτήματα. Είδα την Αρώνη, τη Βαλάκου, την Πατεράκη, την Καρέζη, την Πιστιόλα, την Κομνηνού, τη Βεργή, τη Σταμούλη, την Κατσιαδάκη, τη Ριάλδη, τη Δεκαβάλλα. Καθεμία είχε να καταθέσει το μερίδιό της από το μέγα αίνιγμα της αβυσσαλέας γυναικείας ψυχής. Η επιτυχία ή η αποτυχία τού όλου εγχειρήματος ήταν του σκηνοθέτη. Εκείνος πρέπει να βρει το γράδο, το ζύγι, το σημείο ισορροπίας, την κρίσιμη θερμοκρασία, με το να εντάξει την ηθοποιό που έχει στη διάθεσή του σ΄ ένα άκρως σταθμισμένο από τον Ίψεν σύνολο κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων που επηρεάζουν την Έντα και επηρεάζονται από τη φωτεινή, αλλά κυρίως από τη σκοτεινή της πλευρά, τις δύο πλευρές της αιώνιας θηλυκής Σελήνης που άλλοτε σαγηνεύει τον Ενδυμίωνα και άλλοτε κατασπαράσσει τον Ιππόλυτο.

Η «Έντα Γκάμπλερ» ως έργο θεωρείται σχεδόν καταραμένο, όπως συμβαίνει με τον «Μάκβεθ». Ποτέ ή σχεδόν ποτέ μια παράσταση δεν κατόρθωσε να αποκωδικοποιήσει τον πυρήνα σπάζοντας το σκληρό περιτύλιγμα. Και συνήθως αποτυγχάνουν οι παραστάσεις που εναγώνια «δείχνουν» την έρευνα των συντελεστών, καταδεικνύουν τον μόχθο του προβληματισμού και αναζητούν κλειδιά ερμηνείας στην κοινωνιολογία, την αισθητική, την ψυχολογία, την ψυχανάλυση ακόμη και στη μαρξιστική διαλεκτική. Φοβάμαι πως κάθε μικροσκοπική προσέγγιση είναι καταδικασμένη και μόνο η μακροσκοπική, όταν κοιτάς τον «κόσμο» γύρω από την Έντα Γκάμπλερ από μακριά, χωρίς ηθικολογικές ή φιλοσοφικές προκαταλήψεις, προλήψεις ή προσλήψεις, τότε βλέπεις το Ένα, διότι κατά το αρχαίο: όταν βλέπεις ένα δεν βλέπεις τίποτα, όταν τα βλέπεις όλα βλέπεις Ένα.

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος, ύστερα από πενήντα χρόνια στη σκηνοθεσία, έχοντας εξαντλήσει το πλέον ευρύ φάσμα της παγκόσμιας δραματουργίας, έχει κατακτήσει πλέον τη σοφία της απλότητας. Μελέτησε επισταμένως, σε εποχή που η άγνοια σ΄ αυτόν τον τόπο κυριαρχούσε, όλους τους υποκριτικούς κώδικες και τον νατουραλισμό και τον κριτικό ρεαλισμό, τον συμβολισμό, τον εξπρεσιονισμό, τον υπερρεαλισμό, τον λαϊκό εξπρεσιονισμό, ακόμη και τη μιμική τού αυτοσχέδιου θεάτρου, του μπουλουκιού, του καραγκιόζη, της κωμωδίας της μπάττας, των ζακυνθινών ομιλιών, αλλά και ο πρώτος που σε ανύποπτο χρόνο, που ήταν αγέννητοι ακόμη σημερινοί ανατρεπτικοί, εισήγαγε μεταμοντέρνα στοιχεία για να τα εγκαταλείψει ως εύκολα και δημαγωγικά (τι ήταν η «Γενοβέφα», η «Ιφιγένεια εν Ληξουρίω», η «Άλκηστη», «Ο Χάσης»; κ.λπ.), έφτασε, όπως ο μεγάλος Πίτερ Μπρουκ, στην απόλυτη και τίμια ανάγνωση του κειμένου και στη σχολαστικά πιστή μίμηση της πράξεως που απαιτεί.

Δεν ανεβάζεις «Έντα Γκάμπλερ», αν δεν διαθέτεις την κατάλληλη ηθοποιό. Και επιτέλους μια ηθοποιό που να έχει την ηλικία που απαιτεί ο Ίψεν για τον ρόλο. Η Έντα είναι 29 ετών. Ο Ευαγγελάτος έχει ένα αφοπλιστικά καταλυτικό επιχείρημα: καμιά γυναίκα 50 χρόνων (μέσος συνήθως όρος ηλικίας ηθοποιών που παίζουν τον ρόλο) δεν αυτοκτονεί για τους λόγους που αυτοχειριάζεται, επειδή πλήττει, δεν της κάνουν τα χατίρια και δεν την αφήνουν να παίξει πιάνο!, η Έντα Γκάμπλερ.

Αλήθεια, αναζητήστε το ποσοστό νέων κοριτσιών στον γενικό κατάλογο των αυτοχείρων για να αντιληφθείτε τη βασιμότητα του επιχειρήματος. Και μην περιοριστείτε μόνο σε αυτοκτονία, αλλά και σε άλλες αυτοκαταστροφικές ενέργειες (ναρκωτικά, απόπειρες δολοφονίας, ληστείες) για να ενισχύσετε το πορτρέτο μιας γυναίκας που ασφυκτιά, πλήττει, περιφρονεί, περιφρονείται, απομονώνεται ή πολιορκείται με πάσης φύσεως κλοιούς (ερωτικούς, κοινωνικούς, ηθικολογικούς, θεσμικούς κ.λπ.).

ΙΝFΟ

«Έντα Γκάμπλερ» στο Αμφι-Θέατρο, αίθουσα Τασοπούλου (Αδριανού 111, Πλάκα. τηλ.
210.3233644)

  • Βαθαίνει και φωτίζει τις καταστάσεις

Τον ρυθμό και τον σφυγμό του έργου βρήκε ο Ευαγγελάτος που τον υπηρέτησαν με τη μεγάλη πείρα και την άνεση μιας ειρωνικής ματιάς η Όλγα Τουρνάκη, ο πάντα μετρημένος και λιτός Θανάσης Κουρλαμπάς (Τέσμαν), η Μαριάνθη Κυρίου (Έλβστεντ) με υποδόρια ερωτική διάχυση, η Πόπη Λυμπεροπούλου (Μπέρτε), ο άκρως κυνικός καταλύτης Σωτήρης Τσακομίδης (Μπρακ) και ο Νικόλας Παπαγιάννης (Λέβμποργκ). Ο πολύ καλός αυτός ηθοποιός τόνισε περισσότερο το διανοούμενο ρεμάλι παρά το παραπλανημένο γκουρού.

Ο Ευαγγελάτος μαστόρεψε μια θεατρική και φτερωμένη δραστικά μετάφραση και ο Πάτσας σχεδίασε ένα έξοχο σκηνικό- σαν γυάλα ψαριών, προθάλαμο κλινικής ή μεγαλοαστική σπατάλη. Τα κοστούμια έξοχα. Ο Γιάννης Αναστασόπουλος εξελίσσεται σε μια πρώτης τάξεως παρουσία στο δύσκολο είδος της σκηνικής μουσικής που βαθαίνει και φωτίζει τις καταστάσεις.

Χωρίς εξάρσεις

Ο Ευαγγελάτος ανέθεσε τον ρόλο στην ταλαντούχο ηθοποιό Μαρίνα Ασλάνογλου που έχει ήδη δώσει τεκμήρια ουσιαστικού θεάτρου. Με υψηλές τεχνικές, εσωτερικές και εξωτερικές, εξαίσια κίνηση και ώριμη φωνή, η Ασλάνογλου συνέθεσε μια πειστική Έντα, αντιφατική, απροσδιόνυση, πείσμονα, αφελή, εγωτική, ζηλόφθονη, άτολμη, εκδικητική. Χωρίς εξάρσειςυπερπαιξίματος και υπερβολές θεατρικότητας. Ο Ίψεν είναι ρεαλιστής ποιητής του θεάτρου και ιδιαίτερα σ΄ αυτό το δράμα του (ή μήπως είναι μια ειρωνική τραγωδία σαν την «Ελένη» του Ευριπίδη;) οι περίφημες ιδέες που συζητάει στα άλλα έργα του δίνουν τη θέση του στον δραστικό λόγο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: