* «Το ύστατο σήμερα» Θέατρο της Οδού Κυκλάδων

  • Ο άγγελος της καταστροφής

  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 5 Δεκεμβρίου 2009

Στο ανακαινισμένο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, ο Λευτέρης Βογιατζής διάλεξε να ξεκινήσει τη σεζόν με ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα, δύσκολα, καταραμένα κείμενα που έχει να επιδείξει στις μέρες μας το αγγλικό θέατρο.

Ο Χάουαρντ Μπάρκερ παραμένει σχετικά άγνωστος στη χώρα μας, η δραματουργική και ποιητική φλέβα του όμως τον έχει θέσει από καιρό στο κέντρο τού διεθνούς θεάτρου. Ως συγγραφέας και θεωρητικός, ο Μπάρκερ ευαγγελίζεται την έλευση ενός νέου θεάτρου, του «θεάτρου της καταστροφής», που ως μορφή και περιεχόμενο αντιστέκεται στη διαδικασία της διανοητικής κατανάλωσης, πέψης και αποβολής, που συντελείται στο ουμανιστικό θέατρο του αστισμού.

Ως στοχαστής λοιπόν που ξεπερνά το κοινό μέτρο της καλλιτεχνικής κλιμάκωσης, ο Μπάρκερ έχει καταλήξει σε μια προσωπική θέαση του τραγικού. Πιστεύει ότι η αδυναμία υπέρβασης της ανθρώπινης φύσης αποτελεί τον τρόπο τραγικής αξιολόγησης του ατόμου στο διάβα της ανθρώπινης ιστορίας. Και αυτή την ιδέα εκφράζει στο έργο του, άλλοτε με το ύφος ενός κατά περίπτωση κυνικού και άλλοτε με τη διάθεση ενός κατά συνείδηση ντεκαντάντ.

Το «Υστατο σήμερα» αποτελεί από αυτή την άποψη μια λαμπρή εφαρμογή της θεωρητικής κατασκευής του δημιουργού του, όσο και της αδιαμφισβήτητης ιδιοφυΐας του. Αν και αντίθετος στο πνεύμα του μοντερνισμού, ο Μπάρκερ επιστρέφει πίσω στην κλασική μέθοδο, στη χρήση του ελληνικού παραδείγματος ως αξιόπιστου εργαστηρίου μετατροπής της ανθρώπινης νομοτέλειας σε φιλοσοφία και ποίηση. Με μια εξαίρεση όμως, την εξαίρεση του Μπάρκερ: γιατί αυτός ο τυπικός αντιδιαφωτιστής δεν αναγνωρίζει από το κλασικό παράδειγμα παρά το μηχανισμό της επανάληψης. Παλιά, χθες και σήμερα ένας ξένος έφερε και φέρνει στην ίδια πόλη τις παλιές και νέες ειδήσεις της καταστροφής της, της εκστρατείας που η ίδια διοργάνωσε και διοργανώνει με τόσο αυτοκαταστροφικό ενθουσιασμό. Εφερε και φέρνει στους γονείς την είδηση του θανάτου των παιδιών τους στα λατομεία. Και εκείνοι, στο πρόσωπο ενός κουρέα που πρώτος ακούει τα παλιά και τα νέα, ξαναρχίζουν τον κύκλο της Αμφίπολης και της Σικελίας, της ακμής και παρακμής. Ολα τοποθετούνται στο σήμερα, στο χθες και το αύριο, σε ένα σήμερα που δεν εκτείνεται πουθενά, σε ένα σήμερα ύστατο και συντελεσμένο.

Ο αγγελιοφόρος των κακών, ο Δνείστερ (Λευτέρης Βογιατζής), είναι το πρόσωπο του συγγραφέα της καταστροφής. Είναι μια μορφή νερώνεια και μεγαλοφυής, παρακμιακή όσο και μεγαλειώδης. Ο συνομιλητής του, ο κουρέας (Δημήτρης Ημελλος), ενσωματώνει αντίθετα τη στάση της ανθρώπινης απαντοχής και αντοχής, ένα κολάζ από σιωπή και επιμονή, από γυαλί και ατσάλι. Γνωρίζει την αφήγηση του Δνείστερ και αποδεικνύεται, όπως πιστεύω, ανώτερός της. Γιατί ξέρει ότι το ένα ποδάρι της πραγματικότητας περισσεύει πάντα από το φέρετρο της αφήγησης.

Είναι χωρίς αμφιβολία ένα μεγάλο κείμενο ενός μεγάλου εστέτ. Το να περιγράψει κανείς τα προτερήματά του δεν είναι αρκετό, γιατί δεν οφείλεται σε αυτά η γοητεία του. Και ομοίως, δεν έχει σημασία να διατυπώσει κανείς αντιρρήσεις -γιατί ως κείμενο το «Υστατο σήμερα» εκθέτει τις αδυναμίες του με έπαρση και αυταρέσκεια. Μένει να το δει κανείς σαν αυτό που είναι: ένα ποιητικό κείμενο φιλοσοφικότερο και ηθικότερο της ιστορίας, κείμενο αισθητικό σε έναν κόσμο ιστορικής ενόρασης -στο νου έρχεται πάλι με ένταση, ο Καβάφης.

Υπάρχει κάτι το δαιμονικό στο κείμενο του Μπάρκερ, και ο Βογιατζής φανερά έχει χτίσει τη σκηνοθεσία του στην επίγνωση της παρουσίας του. Η μόνη αντίρρηση είναι ότι πνίγει το κείμενο (και το υποδόριο χιούμορ του) σε μια προμελετημένα βαριά ατμόσφαιρα ζοφερού διανοητισμού. Η νατουραλιστική σκηνογραφία της Ελένης Μανωλοπούλου λειτουργεί σαν εργαστήριο του βλέμματος, που καταστρέφεται επί σκηνής σε μια αλησμόνητη στιγμή θεατρικότητας. Η μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη αποτελεί άθλο μεταφοράς του μυστικού νοήματος των λέξεων.*

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: