Ζορμπάς, η πραγματική ιστορία. Στο Εθνικό Θέατρο

  • Διακτινισμός καζαντζακικών ιδεών
  • Η μεταμοντέρνα φιγούρα του Αλέξη Ζορμπά από το παγερό Βίλνιους της Λιθουανίας
  • Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/11/2009
  • Τσεζαρις Γκραουζινις: Ζορμπάς, η πραγματική ιστορία. Θέατρο: Εθνικό (Νέα Σκηνή)

Μόλις διάβασα ένα σημαντικό βιβλίο-μανιφέστο («Πάρε το μηδέν…» Εκδ. Ωκεανίδα) το οποίο πραγματεύεται αυτό που ο συγγραφέας -ο Κωνσταντίνος Καμάρας γεννημένος το 1965- ονομάζει η «Γενιά της Εκτροπής». Αναφέρεται δηλαδή στη γενιά της Μεταπολίτευσης ή καλύτερα σ’ αυτή που ακολούθησε τη γενιά του Πολυτεχνείου. Μια γενιά η οποία έβλεπε μεν την «αλλαγή» ως καλό, αλλά κι από την άλλη δεν κατέβηκε ποτέ στους δρόμους για να διεκδικήσει διάφορα σε «αγώνες» πράγμα που κάνει η μετέπειτα, η σημερινή, γενιά των 700 ευρώ και των νέων ανέργων.

Με ένα τόσο καλογραμμένο -και γεμάτο χιούμορ- σύγγραμμα στα χέρια συγκεκριμενοποίησα για μια ακόμα φορά το πόσο -μερικές φορές- ορισμένες φόρμες, και στη συγκεκριμένη περίπτωση θεατρικές φόρμες, είναι το πόσο σφιχτά δεμένες με συγκεκριμένες νοοτροπίες, γενιές και εποχές. Για παράδειγμα όσο μεγαλειώδεις κι αν υπήρξαν ο σουρεαλισμός του Φ. Φελίνι και η ποιητική υπερβατικότητα του Ζαν Λικ Γκοντάρ είναι πάντα δεμένες με τέσσερις-πέντε δεκαετίες πίσω. Πράγμα που σημαίνει πως δύσκολα επαναλαμβάνονται.

  • Παγκόσμια γνωστή

Βλέποντας τώρα τον «Ζορμπά» (υπότιτλος «η πραγματική ιστορία») του Λιθουανού Τσέζαρις Γκραουζίνις στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, δεν μου ήρθαν στο μυαλό μόνο οι πολύ προσωπικές «ονειροπαρμένες» εξιστορήσεις των ξεχωριστών δημιουργών του ’60 και ’70, αλλά και οι -τότε- θλιβερές απομιμήσεις τους από δευτερότριτους δημιουργούς. (Κλασικό παράδειγμα «Τα ψάρια βγήκαν στη Στεριά», 1967, του Μιχάλη Κακογιάννη). Η φιγούρα του Αλέξη Ζορμπά είναι πλέον παγκόσμια γνωστή, εκπροσωπώντας έναν ξέγνοιαστο τύπο που χορεύει και γλεντάει. Ηταν «ένας άνθρωπος πρακτικός και προσγειωμένος, δίχως υπερβατικές σκέψεις και ψυχικές ανησυχίες», όπως αναφέρει ο μελετητής -και διαχειριστής του έργου του Καζαντζάκη- δρ Πάτροκλος Σταύρου, ο οποίος πάντως συμπληρώνει πως: «Στην ουσία όμως είναι εμποτισμένος με φιλοσοφικές ιδέες και θεωρίες. Μπορεί ο ίδιος να μην τις συνειδητοποιούσε, όμως τις εζούσε και τις εξέπεμπε».

Ο διακτινισμός παρόμοιων καζαντζακικών ιδεών έφθασε όντως πολύ μακριά. Από την Ινδία («Ο Βούδας βρίσκεται κοιμισμένος μέσα στον Ζορμπά» θυμάμαι ν’ ακούω τον Οσσο να λέει όταν βρέθηκα κι εγώ στα ανήσυχα νιάτα μου για κάποιες εβδομάδες στο «Ασραμ» του Μπαγκουάν στην Πούνα) μέχρι το παγερό Βίλνιους της Λιθουανίας, απ’ όπου προήλθε και ο μεταμοντέρνος Τσέζαρις Γκραουζίνις, ο οποίος δανείστηκε… αλήθεια τι από τον Καζαντζάκη; Στον «Ζορμπά» του Γκραουζίνις μια ομάδα η οποία θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί και ως μια θεραπευτική ομάδα (ακριβώς όπως και στο «Ολα ή τίποτα») μιλάει «εκ των έσω» περί εμπειριών και εσώψυχων μέχρι που ένας ένας τους ν’ απομακρυνθεί από μια dominatrice φιγούρα επάνω σ’ ένα τροχήλατο φορείο. Απαράλλαχτα όπως και στο «Ολα ή τίποτα» ούτε κι εδώ υπάρχει πλοκή ή αρχή, μέση και τέλος.

Αυτό όμως που υπάρχει -σε αντίθεση από το προαναφερθέν έργο- είναι ένας χαρακτήρας ονόματι «Ζορμπάς» (ο γενειοφόρος Μανώλης Μαυροματάκης). Ολοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί (Εύα Κεχαγιά, Δημήτρης Πασσάς, Απόστολος Πελεκάνος, Μάρω Παπαδοπούλου, Δημοσθένης Κουρούμπαλης, Πολυξένη Ακλίδη) αναφέρονται μεθοδικότατα ως Κυρία ή Κύριος αριθμημένοι από το 1 μέχρι το 9. Εμφανίζονται δε και δρουν ως περίεργοι χαρτονένιοι τύποι δίχως κουκούτσι χαρακτήρα.

  • «Ολα ή τίποτα»

Οπως και στο «Ολα ή τίποτα» η μουσική είναι κι εδώ του Βίταουτας Μπιαλομπζέσκις. Συγγνώμη αλλά παρέλειψα να αναφερθώ στο «Ολα ή τίποτα». Οχι, δεν είδα την ομώνυμη παράσταση που έγραψε και σκηνοθέτησε ο Τσέζαρις Γκραουζίνις με την ομάδα του Cezario πριν από δύο μήνες στην πατρίδα του, αλλά από όσα, τουλάχιστον, διαβάζω η γενική ιδέα και η φόρμα ήταν ακριβώς ή ίδια – δίχως τον Καζαντζάκη. Ο ίδιος ο συγγραφέας λέει πως ο χορευταράς Ζορμπάς «έδινε παρθενιά στα αιώνια καθημερινά στοιχεία, αγέρα, θάλασσα, φωτιά, γυναίκα, ψωμί». Ομως τι άραγε μένει απ’ αυτόν τον Λιθουανό Ζορμπά; Εξαρτάται βέβαια από τον θεατή. Για μένα προσωπικά μένει μια «ντεμέκ μοντέρνα» φόρμα, ένα «αδειανό πουκάμισο» περασμένης τεχνοτροπίας. Γι’ άλλους πάλι μένουν το ακριβώς αντίθετα. Πριν μια εβδομάδα διάβαζα -στο vouvokinima. blogspot- έναν μπλόγκερ που έλεγε πως:

«Ο Τσέζαρις Γκραουζίνις, κατέκτησε και μάγεψε εξ ολοκλήρου την ψυχή, το μυαλό και την καρδιά μου, με έκανε να αισθανθώ αδαής και τιποτένιος μπροστά στο νόημα της παράστασης αυτής, αποκαθήλωσε κάθε ιδιαίτερο, όπως νόμιζα, στοιχείο του χαρακτήρα μου, εξάγνισε ακόμη και το πιο μικρό πάθος μου, καθάρισε τη συνείδησή μου, γαλήνεψε την επί σειρά ετών ταραγμένη ψυχή μου, καθαίρεσε την όποια δική μου ανθρώπινη τραγωδία, μεγάλωσε την ύπαρξή μου αποδίδοντάς της, ξεχασμένα τα τελευταία χρόνια, στοιχεία μεγαλοψυχίας μα και αθωότητας». Γούστα είναι αυτά.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: