Η μεταπολιτευτική μας τραγωδία

  • **«Μάνα, μητέρα, μαμά» – Θέατρο Βεάκη
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2009

Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του παρουσίαση, το «Μάνα, μητέρα, μαμά» έχει διαβεί πλέον οριστικά το κατώφλι του κλασικού. Αποτελεί έτσι κι αλλιώς μια από τις σπάνιες καταθέσεις της δραματουργίας μας που επαναλαμβάνονται συχνά-πυκνά και οι οποίες αφορούν την εποχή μας με έναν αμφίδρομο τρόπο.

Νιώθουμε βλέποντας το έργο του Διαλεγμένου ότι μεταφέρει μια ιστορικά και κοινωνικά ενδιαφέρουσα περίπτωση. Και αισθανόμαστε πάλι πως πίσω από το παραπέτασμα του νατουραλισμού και της επικαιρότητας βρίσκεται κάτι κοινό, διαχρονικό και γνήσιο.

Η αλήθεια είναι ότι ο Διαλεγμένος οφείλει την επιτυχία του όχι μόνο στην ικανότητά του να αποτυπώνει αλλά κυρίως να αποκαλύπτει την πραγματικότητα. Στο «Μάνα, μητέρα, μαμά» μπόρεσε να συνδυάσει με ευρηματικό τρόπο την αστική ηθογραφία με τη σάτιρα, κυρίως όμως μπόρεσε να πακτώσει την κατασκευή πάνω σε μια καίρια επισήμανση ενός πολύ γνωστού, πολύ κοινού και φλέγοντος προβλήματος. Πρόκειται ασφαλώς για την προβληματική συνύπαρξη των ηλικιωμένων γονιών με το άρριζο, άκληρο ζεύγος της νέας ελληνικής οικογένειας.

Δεν χρειάζεται να αναχθούμε σε περισπούδαστες εγγυήσεις του υψηλού. Το κοινωνικό ζήτημα είναι τόσο σοβαρό ώστε μπορεί να στηρίξει από μόνο του ένα ρεαλιστικό έργο. Αν υπάρχει κάτι τραγικό στην ιστορία του Διαλεγμένου, αυτό δεν βρίσκεται εντός, αλλά εκτός του έργου. Τραγική είναι η μεταπολιτευτική μας κοινωνία, εγκλωβισμένη ανάμεσα στις υπό αμφισβήτηση αξίες του παρελθόντος και στη διάθεση να αυτοπροσδιοριστεί στο πλαίσιο νέων, το ίδιο αμφίβολων αξιών. Σαν μαγικός καθρέφτης της πραγματικότητας -που τον έχουμε για να βλεπόμαστε και να τον ρωτάμε ποιοι είμαστε- το έργο του Διαλεγμένου εγκλωβίζει μια εποχή με τις αντιφάσεις της. Θέλω να πω ότι η μικροαστική οικογένεια με τη μάνα-φορτίο, τη μητέρα-μπελά και τη μαμά-μωρό είναι η κατάληξη και το ατυχές τέλος μιας μακρόχρονης εξέλιξης. Εκεί εκβάλλουν η μεταπολεμική εκρίζωση, η εκβιομηχάνιση και ο εκσυγχρονισμός. Και καθώς οι παραπάνω έννοιες της προόδου δεν συμβαδίζουν με την ιδέα της παραδοσιακής οικογένειας, οι νεόκοποι διαμερισματούχοι πετούν στα μπάζα της αντιπαροχής τούς ηλικιωμένους πρώτα και ύστερα τα παιδιά τους.

Ωστόσο, αυτό είναι μόνο η μια πλευρά του προβλήματος. Η άλλη πλευρά είναι εκείνη που προβάλλει τη μορφή της μάνας στον καθρέφτη της νέας εποχής. Αυτή η πλευρά τολμά να πει πως η αγία ελληνική οικογένεια υπήρξε μια τελετή καταδυνάστευσης γυναικών από γυναίκες με στόχο την υπηρεσία των ανδρών. Η μητριαρχική μορφή του σπιτιού διέθετε «κάτω από το πεύκο της» εξουσία που τώρα είναι αναγκασμένη να μοιράζεται με τη νύφη της. Εχοντας διαμοιράσει την περιουσία της, έχοντας χάσει κάθε επαφή με τη γη της, μένει μετέωρη και ανέστια. Ακόμα χειρότερα, μένει στην πλάτη των παιδιών της.

Η σκηνοθετική γραμμή του Σωτήρη Χατζάκη τόνισε έξυπνα την αγκύρωση του έργου στην εποχή του. Λησμονεί όμως πως το έργο του Διαλεγμένου δεν είναι πια αθώο, δεν είναι πια προφητικό. Εχει αλλάξει η γραμμή που καθορίζει πού διασκεδάζουμε και πού σοβαρευόμαστε μαζί του. Είναι κρίμα να σβήνει σε μια σχεδόν επιθεωρησιακή γραμμή ο τύπος του Σωτηράκη από τον Πάνο Σκουρολιάκο και να χάνεται ο Μεμάς του Γιώργου Νινιού σε μια θολή, συμπαθητική φιγούρα.

Το έργο του Διαλεγμένου όμως, είναι έργο γυναικών. Η μάνα της Ντίνας Κώνστα δεν χρειάζεται ασφαλώς άλλη αναγνώριση: είναι μεγάλος ρόλος από μεγάλη ηθοποιό. Δίπλα της η νύφη του ’80 παίρνει αληθινή υπόσταση στην ερμηνεία της Ελισάβετ Μουτάφη. Η Μπέμπα της Βάσως Γουλιελμάκη, άριστο σκίτσο νατουραλισμού, εμφανίζεται σαν φυσική προέκταση του Σωτηράκη. Το σκηνικό του Γιώργου Πάτσα προβάλλει την αξία ενός κόσμου όχι πολύ μακρινού, όχι πολύ περασμένου. *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: