* «Το ημερολόγιο ενός απατεώνα» Εθνικό Θέατρο – Κοτοπούλη

  • Το κρησφύγετο του αυτοσεβασμού
  • Κριτική
  • Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ

Το Κοτοπούλη και το Εθνικό Θέατρο ανοίγουν τις πύλες τους στον Γιάννη Κακλέα με αφορμή ένα ιδιόμορφο, γνωστό στη σκηνή μας αλλά όχι πλήρως αξιολογημένο, έργο του Ρώσου συγγραφέα Αλεξάντρ Οστρόφσκι. Είναι αλήθεια πως το «Ημερολόγιο ενός απατεώνα» τίθεται στο σταυροδρόμι του ρωσικού θεάτρου, στο κατώφλι μιας παλιάς συζήτησης για το ρεαλισμό, στην οποία ο Ελληνας σκηνοθέτης μπορεί να προσφέρει πολλά: το έργο ανήκει ασφαλώς στο ρεύμα του ρεαλισμού, χρησιμοποιεί ωστόσο την αιχμή της σάτιρας και τη διόγκωση της καρικατούρας προκειμένου να επιτύχει την οξεία κριτική της μπουρζουαζίας. Ρωσική σάτιρα και ρεαλισμός αποτέλεσαν κάποτε συγκοινωνούντα δοχεία, καθώς από κοινού ζήτησαν να αποκαλύψουν την αστική υποκρισία, η πρώτη με εργαλείο τη μεγέθυνση, ο δεύτερος με την εστίαση. Εδώ, στο «Ημερολόγιο ενός απατεώνα», έχουμε την αποκάλυψη εκ μέρους του Οστρόφκσι της μοσχοβίτικης αστικής τάξης, με όλους τους τύπους και το τυπικό της, ένα εργαστήριο στο οποίο μεταφέρονται διογκωμένες και παραμορφωμένες οι μορφές των αστών.

Ο Γκλούμοφ, ο πρωταγωνιστής, έρχεται να κατακτήσει αυτή την τάξη σαν κάποιος που κατέχει το τυπικό της. Το πρωτότυπο ωστόσο στο έργο είναι ότι ο Γκλούμοφ συνεχίζει να διατηρεί στον ωκεανό της κολακείας και φαυλότητας τη δική του νησίδα πραγματικότητας, ένα κρησφύγετο όπου φυλάει τον αυτοσεβασμό του: Είναι το προσωπικό του ημερολόγιο, το βιβλίο όπου καταγράφει την άποψή του για τους νεόπλουτους, αεριτζήδες και υποκριτές του κύκλου του. Γιατί το κάνει αυτό; Η πρώτη απάντηση είναι πως έτσι διατηρεί την ψυχική ισορροπία του. Ωστόσο, κάποιος που τηρεί ένα τέτοιο ημερολόγιο, θέλει στο βάθος να το εκδώσει κάποτε με τη μορφή της καταγγελίας. Στο βάθος ο Γκλούμοφ θέλει να αποκαλυφτεί.

Αλλωστε, σε αυτό το παιχνίδι κανείς δεν κοροϊδεύει κανέναν. Ολοι γνωρίζουν τους όρους του και αν κάποιος αποφάσιζε να σταματήσει, το τέλος του θα σήμαινε την ακύρωση και του δικού του ρόλου. Γι’ αυτό όταν η αποκάλυψη έρχεται, οι αστοί βρίσκουν τον τρόπο να ενσωματώσουν την ανατροπή στους κόλπους της τάξης τους, να εμφανίσουν τη ρήξη σαν συνέχεια. Η τελευταία σκηνή της παράστασης αρκεί για να δούμε πόσο αυτό έγινε κατανοητό από τον σκηνοθέτη: Ο Γκλούμοφ παίρνει μέρος στην επιλογική αναμνηστική φωτογραφία, καθώς αποσύρει το ημερολόγιο του. Ολα μοιάζουν με κακό όνειρο, οι αστοί μπορούν πάλι να νιώσουν ασφαλείς.

Ωριμη διδασκαλία, με γνώμονα τη σαφήνεια και την ποιητική διάθλαση του γκροτέσκ. Το ύφος βέβαια, γνώριμο και αναγνωρίσιμο για τον Κακλέα, διατηρεί κάτι από την αισθητική των κόμικς. Οι σκηνές διεκδικούν την αυτονομία τους, ο άπλετος χώρος γεμίζει με την ενέργεια των ηθοποιών. Οι πιο παρατηρητικοί ίσως δουν ότι ο σκηνοθέτης χτίζει δυο σκηνικούς χρόνους: ένα ζοφερό, άγριο, εσωτερικό, και έναν εξωτερικό, αστραφτερό, φαρσικό. Η συνύπαρξή τους αποτελεί υπογραφή και δείγμα της δεξιοτεχνίας του.

Δεν πρέπει να έχει παράπονο από τους ηθοποιούς του. Ευέλικτος αριβίστας ο Γκλούμοφ του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, ιδανική συνεργός η Μητέρα τής Σοφίας Σεϊρλή. Στον Μαμάγεφ του Δημήτρη Πιατά, όμως, βρίσκει έναν αληθινό τεχνίτη της καρικατούρας και στη Μαμάγεβα της Φιλαρέτης Κομνηνού μια γνήσια μπριλάντε ηθοποιό. Χτίζουν, από κοινού με τους άλλους ηθοποιούς της διανομής, τον κόσμο αμοιβαίας υποκρισίας και συνενοχής του Οστρόφκσι. Εύληπτη η μετάφραση του Λεωνίδα Καρατζά. Και η σκηνογραφία του Μανόλη Παντελιδάκη, σταθερά στο μεταξύ ρεαλιστικής κατάδειξης και υπερρεαλιστικής απογείωσης. *

  • ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 2 – 28/02/2009
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: