• Πολενάκης Λέανδρος, Η ΑΥΓΗ: 20/12/2009

Το πασίγνωστο μυθιστόρημα του Κώστα Ταχτσή, “Τρίτο στεφάνι”, επικεντρώνει την οπτική του στο άτομο – μονάδα και στη μητριαρχική ελληνική οικογένεια που γεννά, τρέφει, σκοτώνει τέλος τα παιδιά της. Μέσα στις αυστηρές άκαμπτες δομές της οποίας αντανακλάται η αποτυχία της εγχώριας μέσης αστικής τάξης να αναλάβει και να φέρει σε πέρας τον ηγετικό κοινωνικό της ρόλο. Μια παταγώδης ιστορική αποτυχία, που οι συνέπειές της διαρκούν ακόμη, μια και η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί μέχρι σήμερα ως ένα σημείο να οικογενειοκρατείται.

Ο Ταχτσής με το “Τρίτο στεφάνι” δίνει μια πολυπρόσωπη πινακοθήκη ζωνταντών χαρακτήρων και τύπων του νεοελληνικού γίγνεσθαι. Ακτινογραφεί σε πρώτο επίπεδο την ελληνική οικογένεια και μέσω αυτής, βαθύτερα, τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Δεν πρόκειται άρα για μια απλή ηθογραφία με την έννοια που συνήθως δίνουμε στην Ελλάδα σε αυτόν τον όρο, αλλά για κάτι περισσότερο: για την πλήρη εικόνα της εθνικής μας παθογένειας, δηλαδή της εγγενούς μιας αδυναμίας να κόψουμε τον ομφάλιο λώρο που μας συνδέει διαρκώς με μια συμβολική ή πραγματική μητέρα – τροφό. Οι χαρακτήρες του έργου είναι άρα κομμένοι επάνω σε αρχαϊκό “πατρόν” και ως προπλάσματα τραγικά.

Η μεταφορά ενός τόσο πολυπρόσωπου και σύνθετου έργου πεζού λόγου στο θέατρο αντιμετωπίζει βέβαια πολλές δυσκολίες ή ακόμη και παγίδες. Από τη μία μεριά πρέπει να χωρέσει ολόκληρο μέσα στο συμβατικό χρόνο μιας παράστασης και από την άλλη να μην προδοθεί το πνεύμα του.

Η σκηνοθεσία του Σταμάτη Φασουλή στο “Εθνικό” σε θεατρική διασκευή του ίδιου και του Θανάση Νιάρχου, πετυχαίνει σε γενικές γραμμές το πρώτο (διάρκεια της παράστασης τέσσερις ώρες), αλλά όχι πάντα το δεύτερο. Δίνει την τοιχογραφία των προσώπων και των γεγονότων, το εύρος του βιβλίου, αλλά επίπεδα, χωρίς το βάθος του και χωρίς εκείνο το ιδιαίτερο ύφος του συγγραφέα που σχολιάζει ως αόρατος αφηγητής, κρυμμένος πίσω από τους ήρωες και αυτοσαρκαζόμενος, την κρυφή πληγή που τον “έτρωγε” ως τον τραγικό πρόωρο θάνατό του. Δεν μιλώ για τη γνωστή και δημόσια ομολογημένη ερωτική του ιδιαιτερότητα, αλλά για το σύνδρομο απόρριψης από μια παντοδύναμη δυναστική μητέρα, σε συνδυασμό με τη βία που σφράγισε την παιδική του ηλικία. Αυτό που ονόμασε λίγο πιο πάνω “εθνική μας παθογένεια”. Δίνοντας περισσότερη έμφαση σε αυτή καθαυτή την ιδιαιτερότητά του συγγραφέα και υπενθυμίζοντάς την διαρκώς με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, η παράσταση παρουσίαζε την τάση να ξεφεύγει από το όντως θέμα του έργου. Ακόμη, προσφεύγοντας η σκηνοθεσία σε έναν επιφανειακό νατουραλισμό και σε μια φωτογραφική σχεδόν αποτύπωση, έχανε την πλήρη εικόνα. Φώτιζε τα πρόσωπα μεμονωμένα αλλά όχι την κοινωνία. Ξετύλιγε όπως μπορούσε το “στόρι” αλλά της διέφυγε η ιστορία. Το τραγικό στοιχείο που υποφώσκει, η σκηνοθεσία δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να το δει. Ούτε μπορεί να δεχτεί εύκολα κανείς το ψευδοσυμβολικό τέλος, που ήταν άλλη μια “φαεινή ιδέα” της σκηνοθεσίας: να παρουσιάσει τον θάνατο του Ταχτσή “ζωντανό” στη σκηνή, με φυσικούς αυτουργούς τους ήρωες του βιβλίου του, που όλοι μαζί τον ντύνουν γυναικεία, τον σφάζουον και αποχαιρετούν κατόπιν το κοινό με ματωμένα χέρια, ενώ πέφτει η αυλαία! Τι σκέψη! Αφελή, παιδαριώδη πράγματα, για να μην πω ευθέως αστειότητες, που αναιρούν όποια θετικά στοιχεία της προσπάθειας. Ο Ταχτσής ασφαλώς δεν έπεσε θύμα της συγγραφικής του “μοίρας”. Οι πραγματικοί δολοφόνοι του, με σάρκα και οστά, παραμένουν ασύλληπτοι εδώ και είκοσι χρόνια.

Στα θετικά στοιχεία περιλαμβάνω τους ρόλους που με δοσμένη τη σκηνοθετική γραμμή υπηρετήθηκαν σωστά και με συνέπεια από καλούς ηθοποιούς. Η Τάνια Τρύπη, ζεστή και ψυχρή συγχρόνως, κοντινή κι απόμακρη “ωραία Ελένη”, δίνει με κύρος τον πιο ζωντανό χαρακτήρα του έργου. Η Φιλαρέτη Κομνηνού με τη γερή τεχνική της ηθογραφεί λεπτομερειακά ως έμψυχη φιγούρα τράπουλας την αμίμητη Νίνα και η Νένα Μεντή “από περιουσίας” δίνει μια άμεσα αναγνωρίσιμη πολύπαθη Εκάβη, θύμα και θύτη συγχρόνως. Η Όλγα Δαμάνη πάντοτε σεμνή και αθόρυβη λάμπει στους τρεις της ρόλους. Ο Γιάννης Στάνκογλου είναι μια δυνατή εικόνα “Δημήτρη” και ο σταθερός Γιάννης Νταλιάνης πλάθει έναν από τους καλύτερους ρόλους του (Αντώνης). Η Ντόρα Σιμοπούλου δίνει μια ενδιαφέρουσα καλοσχεδιασμένη φιγούρα (Ερασμία) και η Μαρία Ζορμπά ως Μαρία συλλαμβάνει το καίριο. Ο Γιώργος Δεπάστας μοιράζει τον καλό του εαυτό ισοδύναμα σε έξι ρόλους. Ελπιδοφόρα παρουσία είναι η Ηρώ Μπέζου, κυρίως ως Βικτώρια. Ο χώρος δεν μου επιτρέπει να επεκταθώ με λεπτομέρειες στους υπόλοιπους ηθοποιούς, από τους οποίους κανείς δεν υστέρησε. (Αντίνοος Αλμπάνης, Ελένη Βεργέτη, Στέλλα Γκίκα, Χρήστος Καρνάκης, Παν. Κατσώλης, Μιχάλης Κοιλάκος, Δημήτρης Κουτρουβιδέας, Μαργ. Λουμάκη, Χριστιάνα Μαντζουράνη, Αγορίτσα Οικονόμου, Φοίβος Ριμένας, Ελένη Σιδερά, Στράτος Χρήστου, Νίκος Χύτας).

Τα σκηνικά της Έλλης Παπαγεωργακοπούλου βρήκα κάπως άτολμα. Τα κοστούμια (Ντένη Βαχλιώτη) ικανοποιούν τις ανάγκες της παράστασης. Οι μουσικές του Θοδωρή Οικονόμου “ψαγμένες” και η χορογραφία της Αποστολίας Παπαδάκη κάπως “άψαχτη”. Άψογα επαγγελματική όπως πάντα, η μουσική διδασκαλία της Παιονίδου.

• Ιστορίες πολεμικής αγριότητας
• Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20/12/2009
• ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΜΠΑΡΚΕΡ Το ύστατο σήμερα, σκην.: Λευτέρης Βογιατζής. Θέατρο Οδού Κυκλάδων

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παράσταση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Μόνο που ομολογώ πως το έργο με παίδεψε. Μου φάνηκε δύσκολο. Δεν κατάλαβα μεγάλα πράγματα…».

«Πού να δεις με πόσο ενθουσιασμό γράφουν στα μπλογκς. Κι αυτά είναι πιο σημαντικά από τις κριτικές!..» μου απάντησε πικαρισμένη η Ειρήνη Λεβίδη, από τις «ψυχές» της Νέας Σκηνής που είναι γνωστότερο σαν το θέατρο του Λευτέρη Βογιατζή.

Τι να πω! Αγνοώ αν η καλή, ξανθιά Ειρήνη είχε υπόψη της το γράμμα του «Παντοδύναμου Θεού» στο Evening Standard. Ετσι, ως God Almighty, υπογράφει ένας θεατής από την Κινσάσα του Κογκό -δεν κάνω πλάκα!- που είδε την παράσταση «The Dying Of Today» στο Arcola Theatre του Λονδίνου, και επέμενε ότι «Για 70 λεπτά ένιωθα να με πάνε και να με φέρνουνε από την κόλαση μέσω των λέξεων που αποζητούσαν να φτιάξω τις δικές μου εικόνες. Αν δεν έχετε την ικανότητα να ακούτε αυτά που λέγονται στη σκηνή, τότε αυτό το έργο δεν είναι για σας… Αυτό το έργο θα ισχύει σε 50, σε 100, σε 1.000 χρόνια κι όταν όλοι οι σύγχρονοι θεατρικοί συγγραφείς θα έχουν πλέον πάψει να υπάρχουν».

Προσωπικά δεν συμμερίζομαι τον ενθουσιασμό του συγκεκριμένου Κογκολέζου γι’ αυτή την ιστορία, όπου ένας πελάτης κουρείου ονόματι Δνείστερ λέει στον μπαρμπέρη του ότι έκανε σκοπό της ζωής του να αφηγείται κακές ειδήσεις. Τον προτρέπει μάλιστα να φανταστεί και τη χειρότερη είδηση που βάζει το μυαλό του. Κι ο κουρέας αφηγείται την ιστορία για τους δεκαπέντε χιλιάδες αιχμαλώτους που στριμώχθηκαν σ’ ένα λατομείο «…μόνο όρθιοι δεν μπορούσαν να σαλέψουν ούτε να καθήσουν κάτω ο ήλιος τους έβρασε και τους μαύρισε καθώς ξεψυχούσαν». Κι ανάμεσά τους ήταν κι ο γιος του. Ή μήπως δεν ήταν; «…αλλά τίποτε απ’ αυτά δεν έχει ύψιστη σημασία. Εχει;» λέει ο κουρέας στο έργο. «ΔΝΕΙΣΤΕΡ: Οχι; Τίποτε απ’ αυτά δεν έχει ύψιστη σημασία λέει ο κουρέας, αλλά τότε τι;».

Μην περιμένετε τον παραμικρό ρεαλισμό στα έργα του Χάουαρντ Μπάρκερ, ο οποίος σφραγίζει το έργο του με τον χαρακτηρισμό «Θέατρο της Καταστροφής». Ως μετα-μπρεχτικός, ακολουθεί κι αυτός την επιταγή να μην ταυτίζεται ο θεατής με όσα συμβαίνουν στη σκηνή, αλλά να τα επεξεργάζεται με το μυαλό του και να βγάζει τα δικά του συμπεράσματα. Οι χαρακτήρες στα έργα του είναι ως επί το πλείστον νευρωτικοί, συχνά διεστραμμένοι -τουλάχιστον με την τρέχουσα αστική αντίληψη- και δείχνουν να κινούνται από ολοσκότεινα κίνητρα. Εχοντας διατυπώσει το προσωπικό του «καλλιτεχνικό» μανιφέστο δηλώνοντας ότι «οι άνθρωποι είναι πολύ πιο ωραίοι πεσμένοι καταγής παρά όρθιοι», όπως επισημαίνει κι η Ελισάβετ Σακελλαρίδου, η οποία -νομίζω- πρωτανακάλυψε το έργο αυτό για την Ελλάδα, ο Μπάρκερ είναι ένας «δύσκολος» συγγραφέας που -ακριβώς ως τέτοιος- παίζεται αραιά και πού ακόμα και στην πατρίδα του την Αγγλία.

Στο «Υστατο Σήμερα» -εύστοχα μεταφρασμένος ο πρωτότυπος τίτλος από την Τζένη Μαστοράκη (μπράβο της!), η οποία πάλεψε στην κυριολεξία μ’ ένα στρυφνό πυρετικό κείμενο- οι περιγραφές των μαχών είναι πρωτάκουστα άγριες. «…Για να καταλάβει τα υψώματα οι στρατιώτες έμπαιναν τρέχοντας ποδοπατούσαν τους σκοτωμένους που το γέμιζαν είκοσι κορμιά του βάθους…» και «ο εχθρός τούς πετούσε κατακέφαλα πέτρες πελώριες πολτοποιημένα κρανία πολτοποιημένα πρόσωπα κι ένα δάπεδο από σάρκες». Οπου εκεί βρισκόταν «ο μικρός μου γιος…». Λέει ο κουρέας.

Πού στ’ αλήθεια βρισκόταν; Ο συγγραφέας αναφέρει κάποια Amfipoli, αν και θα ταίριαζε καλύτερα εκείνη η Gallipoli στο Τσανάκαλε, δηλαδή η τοποθεσία όπου στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αφανίστηκαν πεντακόσιες χιλιάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους και 145.000 Βρετανοί στρατιώτες. Αλλωστε, η αρχαία Αμφίπολη δεν γνώρισε ποτέ παρόμοιες αιμοσταγείς σφαγές. Πάντως, όπως αναφέρει η καθηγήτρια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ελισάβετ Σακελλαρίδου, στη συγκεκριμένη περίπτωση πηγή για τον Χ. Μπάρκερ ήταν ο Θουκυδίδης και η πανωλεθρία των Αθηναίων στη Σικελία κατά τη δεύτερη φάση του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Προσοχή: λέω «πηγή» γιατί στο έργο αυτό βρίσκεται συμπυκνωμένη μια ολόκληρη κοσμοθεωρία για την αγριότητα των πολέμων – τότε και πάντα. (Αν δεν το έχετε ήδη απολαύσει προτείνω το συγγενικής θεματικής «Ο Κύριός μου ο Αλκιβιάδης» του Αγγελου Βλάχου το οποίο καταλήγει επίσης στον πόλεμο στη Σικελία και στην όχι ιδιαίτερα αξιέπαινη πολεμική αρετή των Ελλήνων.) Οχι, δεν θα περάσετε καλά αν πάτε να δείτε την παράσταση που σκηνοθέτησε ο Λευτέρης Βογιατζής με συνομιλητή του τον «κουρέα» Δημήτρη Ημελλο, έναν ξεχωριστό ηθοποιό ο οποίος αποδεικνύει το πόσο ξεχωριστός είναι, ειδικά στο πρώτο μισό του έργου όπου απλώς ακούει. Δεν είναι σωστό -λένε- να κάνει κανείς συγκρίσεις, αλλά ναι, για τα γούστα μου ο Ημελλος είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον ερμηνευτικά κι από το Νο 1 της παράστασης, τον θεατρώνη, θιασάρχη, σκηνοθέτη -και φίλο- Λευτέρη Βογιατζή. Ο οποίος είναι -συχνά- μονότονος, έντεχνα υποτονικός, ακροβατεί στο χείλος της μανιέρας, υπεροπτικά εγκεφαλικός, αλλά… Αλλά όπως και να το κάνουμε, είναι ένας από αυτούς που εδώ τους μετράμε στα δάχτυλα του ενός χεριού.

Εικαστικά (Ελένη Μανωλοπούλου) και σκηνοθετικά (ο ίδιος ο ψιλολόγος στις λεπτομέρειες Βογιατζής) η παράσταση ήταν έξοχη. Αν καταφέρετε να καταλάβετε και το περιπεπλεγμένο τι και γιατί τόσο το καλύτερο. Προσωπικά, πάντως, είχα δυσκολίες κι έπρεπε να κάνω φροντιστήριο στο Ιντερνετ.

Μια έξοχη παράσταση με ένα δύσκολα κατανοητό έργο, από τον Λευτέρη Βογιατζή

• Με το ρούχο φορεμένο ανάποδα

• *«Η Βεγγέρα», Σύγχρονο Θέατρο Αθήνας – Εθνικό Θέατρο

• Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009

Η παράσταση παρουσιάζεται στο πλαίσιο παραχώρησης από το Εθνικό της σκηνής του Σύγχρονου Θεάτρου σε ομάδες με ερευνητικό και πειραματικό χαρακτήρα.

Το τονίζω αυτό για να προλάβω κάθε πιθανή έκπληξη ή απογοήτευση από τη μεριά ενός κοινού που σπεύδει στο Εθνικό για να συναντηθεί μ’ ένα από τα θεμελιώδη κείμενα της δραματουργίας του. Εδώ, στην παράσταση της ομάδας «Κανιγκούντα», τα πράγματα βαδίζουν αντίστροφα: δεν είναι η «Βεγγέρα» που μεταφέρεται στα καθ’ ημάς, αλλά η εποχή μας με τις αντιφάσεις και τις απορίες της που τρέχει να συναντήσει το έργο του Ηλία Καπετανάκη. Που το αιφνιδιάζει με τις ερωτήσεις της.

Για να τοποθετήσουμε το εγχείρημα της ομάδας «Κανιγκούντα» σ’ ένα αναγνωρίσιμο πλαίσιο, ας συγκρίνουμε την παράσταση της «Βεγγέρας» με την παλιότερη παράσταση του «Βυσσινόκηπου» από την ομάδα Ασκηση. Και εκεί, όπως και εδώ, το έργο παρουσιάζεται με το ρούχο φορεμένο ανάποδα, με τη φόδρα στην εξωτερική όψη. Η σύγκριση μεταξύ των δύο παραστάσεων προχωρά βέβαια βαθύτερα. Οπως είχε διαπιστωθεί παλιότερα από τον Γιάννη Σιδέρη, υπάρχει στο έργο του Καπετανάκη μια υπόγεια παραπομπή στο κλίμα των τσεχοφικών μονόπρακτων, στο ελαφρύ μειδίαμα και τη σάτιρα των αστών της τσαρικής Ρωσίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Αυτό το κλίμα μεταφέρει ή καλύτερα αγωνίζεται να μεταφέρει και ο Καπετανάκης στο δικό του έργο. Μπορεί οι προθέσεις του να μένουν ημιτελείς και η διάθεση για θεμελίωση μιας σοβαρής κωμωδίας του αστικού χώρου μόλις να ίπταται πάνω από την κωμωδία μετ’ ασμάτων της εποχής. Μένει όμως στην ιστορία κυρίως για την πρόθεσή του να προχωρήσει την κωμωδία του πέραν της διόγκωσης, της καρικατούρας και της διαπόμπευσης.

Τα πρόσωπα που εμφανίζονται στη «Βεγγέρα» είναι φιλήσυχα ανθρωπάκια της διπλανής πόρτας, αναγνωρίσιμοι όσο και γνώριμοι χαρακτήρες της αστικής ζωής που αναπνέουν μέσα από τη συναναστροφή με τους ομοίους τους. Σε μια τέτοια επί σκοπώ συνάντηση, ο Καπετανάκης επισημαίνει τον κύκλο της ασημαντότητας, την ανόητη επικοινωνία, την άσκοπη (αλλά απαράβατη) τήρηση του πρωτοκόλλου καλής συμπεριφοράς. Σε μια τυπική βεγγέρα εγγράφονται τα ιδανικά του έθνους και ο παραλογισμός του, η έπαρση και η κομπορρημοσύνη του, η αρμόζουσα συμπεριφορά και η φαυλότητά του. Χωρίς αμφιβολία ο Καπετανάκης ξεγυμνώνει ανελέητα την υποκρισία της αστικής τάξης: το κάνει όμως αυτό με το γάντι, για τα μέτρα της εποχής το κάνει σχεδόν διακριτικά: αφήνει τους αστούς να εκτεθούν από μόνοι τους.

Η απόφαση, αντίθετα, του Λεοντάρη να αναποδογυρίσει το έργο και να τοποθετήσει στο χώρο του κειμένου τις υποσημειώσεις του, καταλήγει σε μια παράσταση του γκροτέσκ και της γελοιογράφησης, σ’ ένα ερμηνευτικό στρέτσινγκ, όπου όλα εκτείνονται και φορτίζονται στο έπακρο. Ελπίζω να γνωρίζει ότι έτσι χάνεται το βασικό στοιχείο του θεάτρου του Καπετανάκη, που είναι η διάχυση των χαρακτήρων του στο ακροατήριο του θεάτρου του.

Αν υπάρχει ενδιαφέρον στην όλη προσπάθεια, αυτό δεν πρέπει να αναζητηθεί στο περιεχόμενο αλλά στη φόρμα της. Οπου γίνεται προσπάθεια μεταφοράς της βεγγέρας μέσα από σημάνσεις του σώματος, τον κώδικα του τσίρκου, την παράδοση του Μέγερχολντ. Βρίσκω γόνιμη την πρόταση, ιδιαίτερα όπως έχει δουλευτεί αναλυτικά από την ομάδα του Λεοντάρη. Κατορθώνουν να παρουσιάσουν έναν μηχανισμό συμπεριφοράς με ελατήρια, τροχούς, γρανάζια και έμβολα, ανώτερο και ισχυρότερο από τα ίδια τα άτομα που τον συγκροτούν: Δημήτρης Αγαρτζίδης, Θανάσης Δήμου, Ανθή Ευστρατιάδου, Σύρμω Κεκέ, Μαρία Κεχαγιόγλου, Μαρία Μαγκανάρη, Πέτρος Μάλαμας και Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου.

Ο Καπετανάκης είναι πιθανόν μακριά, το παιχνίδι όμως θέσπισης ενός κοινωνικού συμβολαίου απλώνεται μπροστά μας. *

• Ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο

• *«Σλουθ» Θέατρο Αθηνών

• Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 19 Δεκεμβρίου 2009

Για την εμπορική επιτυχία του εγχειρήματος ουδείς λόγος. Η σύμπραξη του Γιώργου Κιμούλη με τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη, υπό τη σκηνοθετική σκέπη του Βασίλη Παπαβασιλείου, έδωσαν εξαρχής τα εχέγγυα για να δει το θέατρο Αθηνών ουρές στα ταμεία του.

Το ίδιο το έργο του Αντονι Σάφερ άλλωστε αποτελεί από μόνο του πια παλίμψηστο: Το θρίλερ δωματίου βρίσκεται κάτω από την εγγραφή ερμηνειών και ονομάτων, κινηματογραφικών μεταφορών και μεταγγίσεων, από εκλεκτές υπογραφές, όπως του σερ Ολιβιέ, του Μάικλ Κέιν, του Μπράνα και του Πίντερ, και των δικών μας, Χορν, Αλεξανδράκη, Διαμαντόπουλου, Μπάρκουλη.

Και πράγματι, αν στον Σάφερ οφείλουμε το κείμενο του «Σλουθ», στον Πίντερ οφείλουμε την ατμόσφαιρα που χαιρόμαστε στο «Αθηνών». Μια υπόθεση ερωτικού τριγώνου αμβλύνεται σε διελκυστίνδα ανάμεσα σε δύο αντίζηλους. Και η μονομαχία αλληλοεξόντωσης που περιγράφει ο Αγγλος συγγραφέας μεταβάλλεται σε άγρια δοκιμασία γύρω από την αίσθηση του παιχνιδιού και του θεατρικού κοσμοειδώλου, γύρω από την έννοια ενός «παίκτη», με τις ντοστογιεφσκικές συνιστώσες του όρου. Ναι, το «Σλουθ» στο θέατρο Αθηνών αιφνιδιάζει, πατώντας σε κάθε προηγούμενο «Σλουθ», και ξεπερνώντας το.

Περιμέναμε από τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς να επενδύσουν στο βουλεβαρδιάρικο άρωμα του κειμένου. Εκαναν κάτι περισσότερο: πίστεψαν στο έργο. Και με ένα τρόπο που θα έκανε ακόμη και τον ίδιο τον Πίντερ να κιτρινίσει από τη ζήλια του, κύκλωσαν την ενέργειά του σε μια στενή και βαθιά οπή θεάτρου. Είναι η δεύτερη απόπειρα που σχολιάζουμε φέτος, μετά τον «Αμπιγέρ» στο «Κάππα», να κλειστεί η θεατρικότητα του κόσμου σε μια παραβολή θεάτρου. Ο συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων Αντριου, που εμπνεύστηκε ο Σάφερ, γίνεται τώρα παλιός σεξπιριστής ηθοποιός. Και ο «κομμωτής» Μάιλο, του πρώτου κειμένου, γίνεται ένας φιλόδοξος νέος συνάδελφός του. Η ιδέα είναι απλά ιδιοφυής. Η ταξική πάλη που υπάρχει στον Σάφερ επανέρχεται με τη μορφή της σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο γενιές καλλιτεχνών και δύο στάσεις ζωής. Καθώς το παιχνίδι αφορά πλέον αποκλειστικά επαγγελματίες «της μεταμόρφωσης», το στοίχημα αυξάνει και πλαταίνει. Ποιος αλήθεια ασχολείται με τη Μάγκι, το τρίτο μέρος του ερωτικού τριγώνου, σε αυτό το θεατρικό Ελ Πάσο, όπου όροι όπως ρεαλισμός και συμβολισμός γίνονται μέσα εξόντωσης; Ομοια με τη γλώσσα της διασκευής -νατουραλιστική και υποκριτική-, το βουλεβάρτο παραχωρεί τη θέση του σε ένα θέατρο ανυπόκριτο όσο και παιγνιώδες, που μπορεί να κόβει τη γύρω του πραγματικότητα σαν μαχαίρι.

Γύρω από τα πρόσωπα, η σκηνοθεσία τοποθετεί τα αντικείμενα του παιχνιδιού. Μια ντουλάπα, όπου προγυμνάζεται ο απομονωμένος ηθοποιός, παρέα με τα είδωλα του παλιού καλού καιρού. Μια αναπηρική καρέκλα, όπου ο εκάστοτε θύτης ακινητοποιεί το εκάστοτε θύμα. Και πιο κει καθρέφτες, άσφαιρα όπλα, ηχεία, προβολείς: Οι μονομάχοι μοιάζουν εγκλωβισμένοι σε έναν κόσμο κλειστό, χωρίς έξοδο άλλη από το σώμα του αντιπάλου τους.

Τελευταίο στην παράσταση έρχεται το χιούμορ, που ξεπερνά το βρετανικό φλέγμα και μετατρέπεται σε οξύτατο εργαλείο αυτοσαρκασμού. Είναι ένα θέατρο που αναζητά και παίζει την εικόνα του, ηθοποιοί που χρησιμοποιούν το παρελθόν σαν στήριγμα, που εγγράφουν την ερμηνεία τους πάνω σε κάθε προηγούμενη μεταφορά του «Σλουθ». Και αυτό χωρίς το έργο να χάσει λεπτό από την ώσμωση του σασπένς, της κλιμάκωσης, από τον αιφνιδιασμό και την έκπληξη.

Είδαμε επιτέλους τον Γιώργο Κιμούλη να ελέγχει τα εκφραστικά του μέσα και να επενδύει συναισθηματικά -όχι μόνο εγκεφαλικά- στον ρόλο του Αντριου. Είναι πράγματι σημαντικό ότι βρήκε έναν επί σκηνής συνομιλητή. Η ερμηνεία του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη υπερβαίνει την αληθινά θαυμαστή ικανότητά του μεταμόρφωσης. Κτίζει τον ρόλο του Μάιλο σε μια συνεχώς ανοδική ένταση που εκρήγνυται στον μονόλογο του τέλους.

Σε όλα αυτά φαντάζομαι θα πρέπει να έχει επέμβει δραστικά η ματιά του Βασίλη Παπαβασιλείου. Κάτι που θα μπορούσε να μείνει στις δάφνες ενός εμπορικού θρίλερ, γίνεται μια από τις πιο ολοκληρωμένες προτάσεις της χρονιάς. *

• Του Κώστα Γεωργουσόπουλου

• ΤΑ ΝΕΑ: Δευτέρα 14 Δεκεμβρίου 2009

• Το έργο του Άρθουρ Μίλερ «Ψηλά από τη γέφυρα» με τον Γρηγόρη Βαλτινό παίζεται στο Βρετάνια

O Ευριπίδης με την επίδραση των σοφιστών, που πρώτοι στην Ιστορία θέλησαν να ερευνήσουν τη διαπολιτισμικότητα, έγραψε τέσσερα από τα γνωστά έργα του, που ανιχνεύουν τους όρους και τις επιπτώσεις της προσπάθειας κάποιων ξένων να ενοφθαλμιστούν σ΄ ένα αλλότριο γι΄ αυτούς περιβάλλον. Ήταν χωρίς υπερβολή ένας πρωτοπόρος και υποψιασμένος μπιχεβιοριστής, μελετητής της συμπεριφοράς των ανθρώπων συναρτήσει του φυσικού και του κοινωνικού αλλά και του ηθικού περιβάλλοντος.

Πράγματι, στη «Μήδεια» και στην «Ανδρομάχη» μελετά την απόπειρα και τον αγώνα δύο ξένων γυναικών, «βαρβάρων», να επιβιώσουν σε μια ελληνική επικράτεια μ΄ άλλα ήθη, άλλη κοινωνική λογική, άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συμπεριφορές και άλλες βέβαια παραδόσεις. Στην «Ελένη» και στην «Ιφιγένεια εν Ταύροις» μελετά τον αγώνα και τις αγωνίες δύο Ελληνίδων γυναικών να κολυμπήσουν στον εθιμικό και ηθικό χείμαρρο μιας «βαρβαρικής» χώρας. Το πείραμα αυτό επαναλαμβάνεται αιώνες τώρα από δεκάδες μυθιστοριογράφους, δραματουργούς, σεναριογράφους. Η Αμερική είναι μια χώρα που εκ της συστάσεως του κράτους της οφείλει την κοινωνική της διαστρωμάτωση σε μια πολυπολιτισμική εισροή ατόμων που, συνήθως φυγάδες, ανέστιοι, φτωχοί, απελπισμένοι, φτάνουν στο Ελντοράντο για να αναζητήσουν την επιβίωση και προσδοκώντας τη μεγάλη ευκαιρία για πλουτισμό και επιτυχία. Μια πολύγλωσση κυψέλη και μια βαβελική πανσπερμία συγκροτούν το υπόστρωμα μιας κοινωνίας που ομολογεί πίστη στο δολάριο και στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Ο Άρθουρ Μίλερ, μαρξιστής συγγραφέας και κατ΄ εξοχήν διαλεκτικός διανοούμενος σ΄ όλα τα έργα του, ανατέμνει την αμερικανική κοινωνία του καιρού του και αναζητεί το καίριο ερώτημα και την αναγκαία απάντηση στο τι και το πώς τού να είναι κανείς και να επιδιώκει να είναι Αμερικανός πολίτης χωρίς να αποκοπεί από τις ρίζες του. Εβραϊκής καταγωγής ο ίδιος αλλά άθεος, προσπαθεί να ανακαλύψει τις υπόγειες διαδρομές που ακολουθεί ο ψυχισμός, άρα και τα κίνητρα των πράξεων διαφόρων ομάδων της κοινωνίας του καιρού του.

Το έργο του «Ψηλά από τη γέφυρα» εντοπίζει μια οικογένεια Σικελών μεταναστών πρώτης και δεύτερης γενιάς που έχουν με αγώνες και αγωνίες κατορθώσει να ενταχθούν στον κοινωνικό ιστό της Ν. Υόρκης, έχουν λύσει κάποια στοιχειώδη προβλήματα επιβίωσης χωρίς όμως να έχουν αποκοπεί από τον ομφάλιο λώρο της γενέθλιας γης.

Όσο η αφομοίωση κι αν είναι επιδίωξή τους, το ένστικτο της πολιτισμικής αυτοσυντήρησης τούς κρατάει δεμένους, με αποτέλεσμα να συγκρούονται μέσα τους η ελευθεριότητα του νέου κόσμου και ο κώδικας συμπεριφοράς μιας βιομηχανικής και αστικής ζωής με τον αυστηρό και άτεγκτο κώδικα της παραδοσιακής σικελικής φαμίλιας. Η σύγχυση και οι συγκρούσεις εντείνονται όταν παροξύνονται από την εισβολή νεήλυδων από την πατρίδα.

Ο Μίλερ ιδιοφυώς προικίζει τα εκατέρωθεν «στρατόπεδα» με μια σύνθετη και αντιφατική νοοτροπία: μέσα από τους παλιούς μετανάστες ο συμφυρμός με τους νέους επιτρέπει να αναδυθούν ξεχασμένα ένστικτα και επιθυμίες καταπιεσμένες και μέσα από τους νέους ο συναγελασμός με τους αφομοιωμένους επιτρέπει να συμπεριφέρονται αστικότερα και ηθικά χαλαρότερα για να δείξουν πόσο γρήγορα αναγνωρίζουν και υποτάσσονται στους όρους της νέας ζωής. Όροι και συνθήκες που οδηγούν τον Μίλερ να σχεδιάσει και να εκτελέσει σκηνικά μια λαϊκή τραγωδία με όλα τα συστατικά που συναντά κανείς στα ειρωνικά δράματα του Ευριπίδη. Πάθος, σκληρότητα, κατάχρηση εξουσίας, προδοσία.

Το να ξεσπάσει ένα δράμα ερωτικού πάθους με σαφή αιμομικτικά χαρακτηριστικά μέσα στην ορθολογιστική λογική του τσιμέντου, του ατσαλιού, της νόρμας, της παράνομης παραμονής, της εργατικής και εργατοπατερικής μαφίας κ.λπ. είναι ένα κατ΄ εξοχήν τραγικό πεδίο ανελέητης πάλης κινήτρων και σκοπών, όπου η ζωή και ο θάνατος συγκατοικούν και ο φόνος καραδοκεί για να δώσει λύση.

Ο Γρηγόρης Βαλτινός που σκηνοθέτησε και πρωταγωνιστεί σ΄ αυτό το λιτό στην ανάπτυξή του, γυμνό στα κίνητρά του και καλπάζον στη φορά του προς την έξοδο έργο, βρήκε πως μόνο ως λαϊκή τραγωδία μπορεί να γίνει σήμερα συγκλονιστικά σύγχρονο. Γιατί βέβαια καιροφυλακτούν ο εύκολος ηθογραφισμός, η γραφικότητα και ο παγιδευτικός ψυχολογισμός. Τα ήθη ενός νέου σύνθετου κόσμου ανιχνεύει ο Μίλερ. Σίγουρα δεν λείπουν τα στοιχεία ιθαγένειας στις συμπεριφορές και οπωσδήποτε τα πάθη πηγάζουν από τραύματα, στερήσεις, ματαιώσεις και καταπιεσμένες ορμές, αλλά προέχει και επιβάλλεται ο «μύθος», κατά τον αριστοτελικό ορισμό, ο μέγιστος πάντων. Και ο μύθος του έργου, ο πυρήνας, έχει να κάνει με αρχέτυπες επιθυμίες, με βαθιές, χαραγμένες υποσυνείδητα εγγραφές που αναδύονται από βαθιά επίσης πηγάδια κακοτράχαλης και διψασμένης γης.

• ΙΝFΟ«Ψηλά από τη γέφυρα» του Άρθουρ Μίλερ στο θέατρο «Βρετάνια» (Πανεπιστημίου 7, τηλ. 210.3221579)

• Ικανοί και εύστοχοι συντελεστές

Ο Βαλτινός είχε στη διάθεσή του μια ωμή και συνάμα καίρια και ουσιαστική μετάφραση του Ερρίκου Μπελιέ και τα πάντα έξοχα στη σκηνική τους ευστοχία και εικαστική τους ευαισθησία σκηνικά και κοστούμια του Γιώργου Πάτσα. Η Μελίνα Μάσχα και ο Ιατρόπουλος χάρισαν φως και ήχους υποβλητικής διέγερσης. Ο Στέφανος Κυριακίδης (δικηγόρος Αλφιέρι), αφηγητής και ρεζονέρ, είχε την άνεση της πείρας του για να συνθέσει τον ψύχραιμο παρατηρητή και τον μάταιο στις παρεμβάσεις του «από μηχανής θεό»!

Ο Ρίσβας (Μάρκο), παρουσία σημαίνουσα και πλούσια σε συναισθηματικό φορτίο, ιδίως στις έξοχες σιωπές. Η σωματική του παρουσία έφερνε κάτι από την υπαίθρια αγροτική νωχέλεια και τις ψυχολογικές ενέδρες μιας φιλύποπτης κοινωνίας κλειστής.

Ο Νίκος Πουρσανίδης προχωράει με ακμαία τεχνική, σκηνικό ήθος, έξοχους ρυθμούς και εσωτερική πληρότητα συναισθήματος προς ωραίες ερμηνείες. Οι Μιχάλης Σάκκουλης και Νικόλας Μιχάκος έπλασαν με άνεση και πειθώ δύο λαϊκές φιγούρες βιομηχανικών εργατών. Η Μαριάννα Πολυχρονιάδη ενισχύει τις αγαθές εντυπώσεις που έχουμε σωρεύσει με τη σκηνική της ευστροφία, τη σωματική χάρη και το ειλικρινές συγκινησιακό φορτίο που ελέγχει άριστα.

Η Μαρίνα Ψάλτη, σ΄ έναν από τους πληρέστερους ρόλους της, έπλασε μια εξαίσια σύνθετη προσωπικότητα, αφού ισορρόπησε την παραδοσιακή καθηκοντολογία της σιωπής και της ανοχής του λαϊκού καθολικισμού με την προδομένη γυναίκα, την ερωτευμένη αλλά και την ενστικτωδώς κτητική.

• Υπερπήδησε τον πήχυ

Ο Γρηγόρης Βαλτινός (Έντι Καρμπόνε) ύψωσε τον πήχυ ψηλά και με άνεση τον υπερπήδησε, διότι σχεδίασε και πραγμάτωσε μια λαϊκή τραγική υποκριτική με ανάλογο μέγεθος, χωρίς υπερβολές, αλλά με έναν εσωτερικό καημό, ένα έξοχο ντέρτι που έγινε βουβή απελπισία χωρίς να χαθεί η αξιοπρέπεια. Ως σκηνοθέτης κατόρθωσε το αυτονόητο αλλά τόσο δύσκολο πια: να συλλάβει και να μεταδώσει στους συνεργάτες του και στο κοινό την αριστοτελική απαίτηση για την επιδίωξη της οικείας ηδονής του τραγικού είδους.

• Του ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ, Η ΑΥΓΗ: 13/12/2009

Το μυθιστόρημα του σημαντικού πεζογράφου Θωμά Ψύρρα: “Μαράν Αθά” (“Ο Κύριος έρχεται”), ανεβάζει ο Δήμος Αβδελιώδης διασκευασμένο για τη σκηνή από τον ίδιο, στο “Θέατρο Μεταξουργείο”. Ένας γέροντας μοναχός αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο μετά από χρόνια βασανιστικής σιωπής το θεολογικό του “αμάρτημα”: να αναμίξει τον ένυλο, ένσαρκο έρωτά του για μια γυναίκα, μέλος ενός οργιαστικού Διονυσιακού “θιάσου” γυναικών που είχε λάβει εντολή από τον Δεσπότη του να “κατασκοπεύσει”, με τον “έρωτά” του για έναν αμείλικτο άσαρκο και άυλο πατέρα -Θεό που δεν συγχωρεί και που του επιβάλλει στο τέλος τη φρικτή τιμωρία του ευνουχισμού, μια άλλη σταύρωση δηλαδή.

Το βιβλίο του Ψύρρα, με αφομοιωμένες επιρροές από τον Βιζυηνό και ιδίως τον Κόντογλου (βλ. π.χ. το συγγενικό: “Ο Θεός Κόνανος και το μοναστήρι του το λεγόμενον Καταβύθισις”), διαθέτει επίσης πέραν του πυκνά υφασμένου λόγου το σπουδαίο προσόν ότι δεν αρκείται στην ψυχαναλυτική προσέγγιση του θέματος, κάτι που θα μπορούσε να είναι και από μόνο του ενδιαφέρον, αλλά συνθέτει δημιουργικά μια αρχετυπική και τρομερή ιστορία πάθους δοκιμασίας “αμαρτίας” και τιμωρίας, αναπλάθοντας με σύγχρονα υλικά τον μύθο του Πενθέα. Κατορθώνει έτσι να φθάσει στο ύψος μιας τραγικής παραβολής: της πείνας της σάρκας και της αντίπαλής της, πείνας της ψυχής, με το σχίσιμο στα δύο τους όντος που έχει επιβάλει δογματικά και παρά φύση ένας παράλογος, μισαλλόδοξος, μεταλλαγμένος θρησκευτικός δυισμός, χωρίζοντας το ένα κομμάτι του κόσμου από το άλλο, τον άνθρωπο από τη φύση, την ιδέα από την ύλη, τον άνδρα από τη γυναίκα. Με μοιραία συνέπεια τη διαιώνιση του θανάτου.

Αυτό το ιδιοφυές, ασυνήθιστο στα πνευματικά μας πράγματα μυθιστόρημα του Ψύρρα διαθέτει πρόσωπα που υπερβαίνουν κατά πολύ το ανθρώπινο μέγεθος, ανοίγεται σε κάθετους αβυσσαλέους χώρους ψυχής και αντιστέκεται πεισματικά στη σκηνική του απόδοση αν επιχειρήσεις να το δώσεις με συμβατικά σκηνικά μέσα. Είναι για όλους τους πιο πάνω λόγους πραγματικός άθλος και κατόρθωμα η παράσταση που σκηνοθέτησε σε διασκευή δική ο Δήμος Αβδελιώδης, στο θέατρο Μεταξουργείο.

Η σκηνοθεσία του Αβδελιώδη παραιτείται εξ αρχής γενναία από κάθε ιδέα να “ξετυλίξει” το αφηγηματικό νήμα ευθύγραμμα, συμβατικά, σε χρόνο που να εκθέτει στη σκηνή τα συμβάντα στη φυσική σειρά τους, όπως έγιναν. Πυκνώνει αντίθετα τον χρόνο γύρω από το κεντρικό γεγονός που συμβαίνει σε μια άχρονη χρονική στιγμή και μας εισάγει στον αέναο κύκλο της επανάληψης ή στον ολικό χρόνο ενός διαρκούς μυθικού κάποτε. Γνωρίζοντας το μυστικό του θεάτρου του μύθου, ότι η αληθινή ιστορία κείται πάντα πέραν της πραγματικής, βυθίζεται στον πυρήνα και βρίσκει τη νερομάνα. Οδηγεί τη Γιασεμή Κηλαηδόνη σε μια μη αναπαραστική εσωτερική υποκριτική συμβόλων και η νέα ηθοποιός ανταποκρίνεται σε αυτό υποδειγματικά. Στηρίζει σωματικά κυριολεκτικά την παράσταση με τους αρμούς του σώματός της, με τα γόνατα, με τους αγκώνες, με τον αιχμηρό ένυλο λόγο και τις έλλογες ηχηρές σιωπές της, παίζοντας όλους τους ρόλους δοσμένη σε αυτό που κάνει. Μια έξοχη ποιοτική παρουσία.

***

Στο θέατρο “Αργώ” δόθηκε σε μια περιορισμένη σειρά παραστάσεων από τη νεαρή σκηνοθέτιδα Σμαράγδα Χατζιδάκη μια πειραματική δουλειά επάνω στο “Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας” του Σαίξπηρ σε δραματουργική επεξεργασία της ίδιας επικεντρωμένη στη σκηνή των θεατρίνων. Η Χατζηδάκη δείχνει μια συνθετική ικανότητα όχι συνηθισμένη, τόσο στον τρόπο που επεξεργάζεται δραματουργικά το κείμενο με σεβασμό στο πνεύμα του Σαίξπηρ, όσο και στο καθαρά σκηνοθετικό κομμάτι που αποπνέει ωριμότητα και σοβαρότητα. Με τα ωραία κοστούμια της Ελένης Δουνδουλάκη, με τους φωτισμούς και τη μουσική επιμέλεια της σκηνοθέτιδας και με την καλή προσπάθεια των νεαρών ηθοποιών που στελεχώνουν την ομάδα (Εύη Σταματίου, Πάνος Λοϊζίδης, Χρυσοβαλάντης Κωστόπουλος), το μήνυμα βγαίνει.

***

Στο “Επί Κολωνώ” επισημαίνω μια άκρως γοητευτική παράσταση, που μαθαίνω ότι έχει ήδη περιοδεύσει με επιτυχία στο εξωτερικό, κατάλληλη για παιδιά και για μεγάλους, που δίνει ζωή σε γεμάτους νόημα και ανθρωπιά πανέμορφους μύθους της Λατινικής Αμερικής, από την πολυεθνική νεανική ομάδα Ωκύπους η οποία έχει και την ευθύνη της συλλογικής σκηνοθεσίας. Με χιούμορ και τρυφερότητα, με πολύ ωραία τραγούδια, με σκηνικά και κοστούμια φωτεινά και χαρίεντα της Αθηνάς Στούρνα. Η θεατρική απόδοση των κειμένων είναι της Ιλιάνας Παζαρζή, ενώ τους ρόλους αποδίδουν εξαιρετικά οι: Λούης Γκόμεζμπεκ, Μαριάνα Κούτουλα – Βρσάλοβιτς που επίσης τραγουδά θαυμάσια και Ιλιάνα Παζαρζή.

***

Κλείνω το σημείωμα με αναφορά σε μια ακόμη κεφάτη νεανική παράσταση με έντονο σωματικό στοιχείο, στο “Νεοκλασικό κτήριο του Κόμη” στα Πατήσια, όπου δίνεται τις Κυριακές ανάμεσα στους θαμώνες μια παράσταση – περμόρμανς με στοιχεία καμπαρέ, άφθονο τραγούδι μουσική και χορό, μιμική και σάτιρα της αθηναϊκής καθημερινότητας. Τα εύστοχα κείμενα είναι της Νίκης Λειβαδάρη και της Αναστασίας Γκολέμα, ενώ παίζουν οι μπριόζες Νίκη Λειβαδάρη και Δανάη Βογιατζή.

• Θεατροποιήσεις στιγματισμένων ηρώων με αναπότρεπτη μοίρα τον γκρεμό

• Γ. Μ. Βιζυηνος, Το αμάρτημα της μητρός μου, σκην.: Κωστής Καπελώνης, θέατρο: Τέχνης (Υπόγειο)

• Αντ. και Κ. Κουφαλης, Η πάχνη, σκην.: Τάκης Τζαμαργιάς, θέατρο: Πορεία (2η σκηνή)

• Μ. Σερμαν, Ιζαντόρα – When she danced, σκην.: Ραζβάν Μαζιλού, θέατρο: Μέλι (ετ. «Πάνδημος Ηώς»)

• Του Γιαννη Bαρβερη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13/12/2009

Το τραγικό τέλος παράνοιας του Γ. Μ. Βιζυηνού (1849-1896) υπήρξε ίσως το τίμημα για την, εκτός των άλλων, προδρομική ψυχογραφική πεζογραφία του. Οι ψυχές του είναι βασανισμένες από συμβάντα, δοξασίες ή έθιμα τα οποία, πολλαπλασιασμένα στην πορεία, οδηγούν σε τραγικές απολήξεις. Γι’ αυτόν τον μέγα ανανεωτή, συνδυαστικό λόγιας και δημοτικής γλώσσας, σελίδες σελίδων δεν αρκούν.

Το κορυφαίο διήγημά του «Το αμάρτημα της μητρός μου» (1883), καταχωνιασμένο παρελθόν αθέλητου μητρικού φόνου αφηγούμενου απ’ τον συγγραφέα, θεατροποίησε ως λιτό, ατμοσφαιρικότατο και λυρικό δρώμενο ο Κωστής Καπελώνης, ευαίσθητος χειριστής και των υποβλητικών φωτισμών. Εδειξε τα αφηγούμενα με γοργότητα, συγκίνηση και εξ όνυχος αναπαράσταση πάνω στο εμπνευσμένο πολύχρωμο φόντο (Ν. Αλεξίου). Πολύτιμα και τα έξοχα κομμάτια μουσικής μελαγχολίας (Στ. Σιόλας). Η Μ. Ζαχαρή (μάνα) στον καλύτερο, δραματικού βάθους, ρόλο της καριέρας της, συνοδεύτηκε από τη λίαν ελπιδοφόρα Εύη Οικονόμου (κόρη) και τους Κ. Βελέντζα, Β. Παπακωνσταντίνου, Διον. Κλάδη, Ορφ. Χατζηδημητρίου. Ομως όλο το εγχείρημα ήταν ο Ηλίας Λογοθέτης. Παρά την ταχυλογία του (και η καθαρεύουσα δυσκολεύει ιδίως τους νέους), ταυτίστηκε πλήρως με τον Βιζυηνό. Αυτό που είδαμε ήταν και ένστικτο και τεχνική, και αντικειμενικός λόγος και αιφνίδια μετάπτωση σε ψυχική συμμετοχή, και ακινησία και πανικόβλητη τρεχάλα, και το διήγημα και το θέατρό του. Οφείλουμε να θυμόμαστε αυτόν τον σπουδαίο καλλιτέχνη με τα σπάνια εναλλασσόμενα προφίλ, τη χρυσή απλότητα, την ένταση, τη συντριβή, τέλος τον βαθύ, σπαρακτικό, εκ βαθέων καημό στο τραγούδι του. Μ’ ένα λόγο: συνταρακτικός.

• «Η πάχνη»

Θεωρώ σημαντική τη σκηνοθετική εργασία του Τάκη Τζαμαργιά στην «Πάχνη» των εκ Καβάλας ορμωμένων αδελφών Αντ. και Κ. Κούφαλη. Δύο νέοι ηθοποιοί, ο Μάνος Καρατζογιάννης και ο Γιώργος Ντούσης, με τη ρωμαλεότητα, την αγριότητα και τις ποικίλες εκφάνσεις αδιεξόδου, πραγμάτωσαν το σκηνοθετικό ντελίριο σκότους, ήχων, καταιγισμών και απόγνωσης στο αρμόδιο σκηνικό του Γιάν. Θεοδωράκη: Ενα ντελίριο που ήταν αναγκαίο για να κρυφτούν όσο γινόταν οι ενδογενείς αδυναμίες ενός φιλόδοξου κειμένου το οποίο, ενώ παρουσιάζεται ως ακραίο, παραληρηματικό, βέβηλο, είναι κατ’ ουσίαν ένα εντυπωσιοθηρικό patchwork με πολλά δάνεια, πάνω σε προβλήματα του περιθωρίου, αντιμετωπισμένα με πρωτοτυπία και γνησιότητα από πολλούς προλαλήσαντες συγγραφείς. Ολες οι «κατάρες» που μπορεί να στιγματίσουν τη νεότητα δίνουν ραντεβού στους δύο νέους αυτού του έργου, το οποίο δεν πείθει και επειδή είναι εμφανώς συμπιληματικό: Αλλού ρεαλίζει, αλλού ποιητικοφέρνει, αλλού προβαίνει σε αιφνίδιες αφαιρέσεις ή καταφεύγει σε φαντασιώσεις, χωρίς να βρίσκει μια συγκεκριμένη υφολογική ρότα. Ακόμη, πάσχει και γλωσσικά: ενώ οι δύο νέοι, επίδοξοι δολοφόνοι των δικών τους, τα ’χουν υποτίθεται «δει» όλα πάνω στο σώμα τους από πολύ νωρίς, ενώ είναι «χαλασμένοι» κι έχουν χάσει κάθε ταυτότητα, ξαφνικά, ανάμεσα στη μόρτικη γλώσσα, παρεμβάλλουν λόγιες εκφράσεις ή λέξεις, επιστημονικούς όρους ή γνώσεις που αδύνατον να τους αναλογούν.

Δεν αρνούμαι τη φιλοτιμία των συγγραφέων, ούτε και τη θεατρική τους παιδεία, όμως κατ’ εμέ, ένα «αμαρτωλά» φορτωμένο κείμενο μπλοφάρει πονηρά και μια παράσταση το μακιγιάρισε όσο καλύτερα μπόρεσε, με πυρετική ανάγνωση και ερμηνευτικό δυναμισμό.

• «Ιζαντόρα»

Ο Ρουμάνος Ραζβάν Μαζιλού είχε πολύ επιτυχώς σκηνοθετήσει τη Δήμητρα Χατούπη στο «Μαρλέν» (2004-5). Φέτος, ένα ανόητο, ανοικονόμητο, ποιητικοφανές κείμενο του Μάρτιν Σέρμαν, το γέμισε υπερβολές, θεατρινισμούς, ακαλαίσθητα γκροτέσκα έως και… τουρτοπόλεμο, εν μέσω πολυεθνικών (άρα και πολυγλωσσικών) ρόλων γύρω απ’ την εκρηκτική προσωπικότητα της Ισιδώρας Ντάνκαν. Δεν ξέρω ποιος ευθύνεται περισσότερο για τη σύγχυση, την ανία και τη χαμένη βραδιά: το έργο ή το ανέβασμα; Και η μετάφραση πάντως τελούσε εν συγχύσει (Αντ. Γαλέος), καθώς και οι αθώοι ηθοποιοί (φωτεινή παρουσία η Ιρ. Μπόικο). Εντούτοις, το θέατρο που έχει μέσα της η Χατούπη την οδήγησε σ’ έναν αέρινο και παθιασμένο ρόλο με σαφή τη λυρική χειραφέτηση της ηρωίδας. Παρά ταύτα, οφείλει στον εαυτό της να ξεχάσει το γρηγορότερο ως σύνολο αυτή της την πρωτοβουλία. Εμείς που την εκτιμούμε θα το πράξουμε αμέσως.

• «Πόλεμος είναι θα περάσει…»

*«Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή Εθνικό Θέατρο – Ρεξ

• Της ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΜΑΤΖΙΡΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009

Και ιδού, σε καιρούς ανοηματικής εξωστρέφειας, ξεκομμένης από κάθε διαπροσωπικό άγγιγμα και επιθυμία, έρχεται από τα βάθη του συλλογικού μνημονικού μας ένα αφήγημα να μας ζεστάνει την ψυχή, θυμίζοντας τη φυλή μας προτού αλλοιωθεί από την έλλειψη βάρους και βάθους της μετανεωτερικής φρενίτιδας, τη μαυρόασπρη Ελλάδα του σημαδιακού πρώτου μισού του περασμένου αιώνα, τους γαλαντόμους με χρόνο και αισθήματα Ελληνες της απαντοχής.

Μερικοί από τους βασικούς ήρωες της παράστασης του Σταμάτη Φασουλή

Η αυτοβιογραφία-μεταμφιεσμένη-σε-μυθιστόρημα του Ταχτσή, αποτελεί μία σπάνια εθνική ψυχανάλυση της παλιάς μικροαστικής Ελλάδας. Τρεις γενιές συμπυκνωμένες σε δύο εμβληματικές γυναικείες περσόνες μεγάλης ψυχογραφικής διαπεραστικότητας. Μια κοινωνία της επιβίωσης, δηλαδή της μιζέριας, του θράσους και της ανθρωπιάς. Μελοδραματική, αγαπημένη, παχύδερμα κυνική, με αδάμαστη φλόγα ζωής. Οπως η κυρα-Εκάβη.

Πίσω από ψηλά διάφανα ριντό προβάλλουν σαν από τον άλλο κόσμο, σε ενδύματα εποχής (κοστούμια: Ντένη Βαχλιώτη), οι χαρακτήρες του έργου. Στον άδειο παστέλ χώρο (σκηνικά: Ελλη Παπαγεωργακοπούλου), τις μινιμάλ σκηνικές αλλαγές (τραπεζαρίες, νοσοκομείο, αυλές, ταράτσες, κρατητήριο κ.λπ.) αναλαμβάνει μια (μάλλον άχαρη) περιστρεφόμενη κατασκευή πολλαπλών χρήσεων. Το παρελθόν, όταν δεν εξιστορείται στους μαραθώνιους μονολόγους της Εκάβης και της Νίνας, σε χειμαρρώδη προφορικά ελληνικά, γεμάτα μικροαστικά κλισέ, αναπαρίσταται. Στην ασφυκτική παρουσία λέξεων ο Σταμάτης Φασουλής αντιτάσσει οπτική αφαίρεση και ερμηνευτική λακωνικότητα. Ομως το πατινάζ σε δεκαετίες και κοινωνικές καταστάσεις αποδεικνύεται τιτάνιο εγχείρημα. Πόσο μάλλον, όταν σκηνοθέτης και συνδιασκευαστής (Θανάσης Νιάρχος) τάσσονται με ιερή μανία στη μάξιμουμ περίσωση αυτού του λογοτεχνικού έπους.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ιλιγγιώδες τετράωρο δρώμενο που δεν παίρνει ανάσα, ούτε εμείς. Από την άλλη, είναι συγκινητική η λεπτότητα, η απουσία σκηνοθετικής εγωπάθειας και η επιστράτευση μιας χυμώδους πείρας, με τα οποία ο Φασουλής παρατηρεί και σχολιάζει χωρίς αντιδικίες το μυθιστόρημα του Ταχτσή.

Απλά και με τεράστια συναισθηματική δύναμη, η Νένα Μεντή σκιαγραφεί έναν χαρακτήρια σχεδόν εξ ολοκλήρου χτισμένο πάνω στο παραλήρημα. Η Εκάβη της παραπαίει, ωρύεται, ικετεύει, καταριέται, πάντα με μια αίσθηση κατεπείγοντος, γεμάτη ακατάπαυστους κλυδωνισμούς. Αυτή η διαρκής ταλάντωση ανάμεσα στην ανάταση και την ποταπότητα, την απελπισία και τον σαρκασμό ορίζει την επιβλητική υπεροχή και της θεατρικής Εκάβης.

Ζεστή, σημαίνουσα η Νίνα της Φιλαρέτης Κομνηνού, είναι ένα αντίβαρο στην επικοινωνιακή παραφορά και τα άγρια ξεκατινιάσματα της πεθεράς της. Οι δύο ηθοποιοί αποτελούν τον στέρεο πυρήνα μιας βραδιάς που, με εξαίρεση τους Γιάννη Στάνκογλου και Γιάννη Νταλιάνη, τείνει να αδικείται από μια πλειάδα άγουρων, συμβατικών ή ποζάτων ερμηνειών, ενίοτε στην κόψη της καρικατούρας.

Η ρεμβώδης εικαστικότητα και οι αλληγορικές πινελιές είναι ένα περίεργο συμπλήρωμα εκζήτησης στη γήινη, επιθεωρησιακή φύση της αφήγησης με τις μελό κορόνες. Οπως η τελευταία εικόνα της Εκάβης, ένα κυρτό, πείσμων χούφταλο, φορτωμένο τον ξύλινο σταυρό του Γολγοθά της. Παράδοξη φαντάζει και η στιλιζαρισμένη σκηνή ξέφρενου «καμπαρέ» του τέλους. Μετά τον ζόφο, ίσως η νότα κατάφασης που εννοούσε, σε πιο αθώα μορφή, ο Ταχτσής, «για να μη γίνει το έργο μια θηλιά γύρω από τον λαιμό του αναγνώστη». Ισως και ένα λασκάρισμα του σκηνοθέτη από τον κορσέ της πιστής συμπόρευσης με ένα μυθιστόρημα αξιώσεων της νεοελληνικής κοινωνίας. Πάντως, μια παράσταση που αξίζει να δούμε για βασικούς λόγους. Δύο από αυτούς: διότι δεν ψεύδεται και διότι μνήμη είναι αυτό που διατηρεί τον άνθρωπο στη ζωή. Και το μέλλον, ένα τέρας μπροστά μας…

Συμμετέχουν: Τάνια Τρύπη, Ολγα Δαμάνη, Μαρία Ζορμπά, Ντόρα Σιμοπούλου, Δημήτρης Κουτρουβιδέας κ.ά. Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου. *

• Θεατρική κατάθεση

• *«Ο Αμπιγιέρ» – Θέατρο «Κάππα»
• Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009

Μετά τα τόσα ανεβάσματα του «Αμπιγιέρ» διεθνώς, αναρωτιέμαι τι μένει να πει κανείς για το ίδιο το έργο του Ρόναλντ Χάργουντ, που πέτυχε -κάπως αναπάντεχα- στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 να σημειώσει ένα από τα μεγαλύτερα σουξέ της αγγλικής σκηνής.

Παραμένει ακόμα και σήμερα μια εντυπωσιακή αναγωγή του φαινομενικά συγκεκριμένου και ειδικού στη σφαίρα της ανθρώπινης ευαισθησίας. Και αποδεικνύει, μια ακόμη φορά, ότι το ίδιο το θέατρο -η ζωή και ο κόσμος του, η εικόνα του, είτε εμπρός είτε πίσω από τα παρασκήνια- παραμένει μια από τις πλέον ισχυρές και γοητευτικές αναλογίες της ανθρώπινης κατάστασης.

Με αυτά τα εφόδια, μια καταρχήν ασήμαντη ιστορία για κάποιον «πρώτο στο χωριό» ηθοποιό της περίφημης παράδοσης των περιοδευόντων αγγλικών θιάσων σεξπιρικού ρεπερτορίου και για τον πιστό αμπιγιέρ του, μοιάζει να κουβαλά στους ώμους της τις αμαρτίες και τις ελπίδες όλου του κόσμου. Στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ένας περιπλανώμενος θίασος -της μαύρης ανάγκης και της συμφοράς- γυρνάει τις πόλεις της Βρετανίας με έργα του Σέξπιρ. Τον κεντρικό ρόλο καταλαμβάνει αυτοδικαίως ο αποκαλούμενος «Σερ», ένας βετεράνος ηθοποιός της επαρχίας στη δύση και την κρίση της καριέρας του. Ο Σερ κουβαλά πάνω του τη νεότητα της τέχνης και το βάρος της. Είναι μαζί γοητευτικός και ανυπόφορος, ρομαντικός και τσαρλατάνος.

Στο έργο του Χάργουντ ωστόσο πρωταγωνιστής δεν είναι αυτός ο Σερ αλλά κάποιος άλλος: πρόκειται για το πρόσωπο των παρασκηνίων, που πίσω από τη λάμψη των προβολέων κρατάει αθόρυβα και ανώνυμα τον οίκο του θεάτρου όρθιο. Ο Αμπιγιέρ είναι και ο ίδιος πλασμένος από το υλικό της σκηνής που υπηρετεί, φέρει μαζί με την παθητικότητα, το μελαγχολικό χιούμορ των ηρώων της. Ακόμα πιο πίσω βρίσκονται οι υπόλοιποι θεατρίνοι του θιάσου, πρόσωπα όλα της ωμής καθημερινότητας και της μυθικής ιδιαιτερότητας του θεάτρου, ένας θίασος εκτός πολιτικής ή ιστορίας, ένα μπουλούκι από ψυχές που έλκονται και καίγονται από το φως. Είναι μια όμορφη ιστορία αυτή του Χάργουντ που δεν διδάσκει και δεν επιβάλλει τίποτα από μόνη της. Δείχνει σεμνά, με μελαγχολία και χιούμορ, μια παραβολή της ζωής και μια μικρογραφία της, σαν κινέζικο θεατρικό κουτί όπου κάθε σκηνή εγκολπώνεται μιαν άλλη, μικρότερή της.

Η επιτυχία του σκηνοθέτη Νίκου Μαστοράκη είναι διπλή: Πρώτον, γιατί ανέδειξε την ατμόσφαιρα του έργου, μια ατμόσφαιρα που αντιστρέφει τον Μπρεχτ και χρησιμοποιεί τη σκηνή του σαν μήτρα μιας πανθεατρικής πραγματικότητας. Δεύτερον, γιατί άφησε τη διδασκαλία του να διδαχθεί από τους ηθοποιούς της. Ο «Αμπιγιέρ» του Χρήστου Στέργιογλου μπορεί να είναι σπουδαίος ρόλος, παραμένει ωστόσο «ρόλος». Ο Σερ όμως του Γιώργου Κωνσταντίνου είναι κάτι άλλο: είναι κατάθεση. Είμαστε τυχεροί που έχουμε στο θέατρό μας έναν ηθοποιό που μπορεί να παίξει αυτόν τον Σερ, γιατί σε αυτόν το ρόλο κρύβεται μια ολόκληρη παραπομπή του θεάτρου μας. Αληθινός και απτός, σκιαγραφεί από μνήμης σχεδόν το προφίλ μιας μορφής του θεάτρου που νιώθουμε πως είναι πια οριστικά χαμένη. Βυθισμένος στη σιωπή και τη φλυαρία του Σερ, μόνος και μοναχικός, ο Γιώργος Κωνσταντίνου διαλύει μπροστά μας τα στεγανά και τα όρια για το πού ξεκινά το θέατρο και το πού καταλήγει.

Ο Χρήστος Στέργιογλου δούλεψε το ρόλο του εξαντλητικά: θέλω να πω δεν υπάρχει άλλο βάθος από αυτό στο οποίο βυθίζεται ο ίδιος για να βρει τη μυστική ζωή του Αμπιγιέρ του. Οι υπόλοιποι συμπληρώνουν μια αξιόλογη παράσταση. Η Υβόννη Μαλτέζου είναι μια αληθινά συγκινητική «Λαίδη», η Γιώτα Φέστα μια ευανάγνωστη Ματζ. Ο Φώτης Θωμαΐδης, ο Δημήτρης Λιόλιος και η Ερατώ Πίσση πολύ καλοί σε μικρότερους ρόλους. Τα σκηνικά της Εύας Μανιδάκη και τα κοστούμια του Παύλου Θανόπουλου πιστά στο ύφος και το πνεύμα της παράστασης. *

Από την παράσταση «Ενα σπίτι παραμύθια»

• (ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Παρασκευή 11 Δεκέμβρη 2009
• Του συνεργάτη μας ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ)

ΚΕΛΛΥΣ ΣΤΑΜΟΥΛΑΚΗ «Αναζητώντας τη Ραπουνζέλ», από το θίασο «Αβάντι», στο Θέατρο «ΒΕΑΚΗ»

Το παρόν έργο αποτελεί μια ενδιαφέρουσα διασκευή του κλασικού παραμυθιού «Ραπουνζέλ» των αδελφών Γκριμ. Μια εκδοχή της σύγχρονης πραγματικότητας, την οποία η δραματουργός Κέλλυ Σταμουλάκη δίνει με ευαισθησία και ευρηματικότητα στα παιδιά του παρόντος/πολίτες του μέλλοντος.

Η υπόθεση του έργου αναφέρεται στην τεχνολογία που μας κατακλύζει. Χρησιμοποιείται, όμως, πάντοτε η τεχνολογία προς όφελος των ανθρώπων και των λαών… ή μήπως κάποιοι εξυφαίνουν σχέδια προκειμένου να ικανοποιήσουν τα διαφόρων ειδών συμφέροντά τους, θέτοντας σε κίνδυνο τα παιδιά, τα οποία, ως πιο ευάλωτα και δεκτικά, πέφτουν θύματα είτε της υπερκατανάλωσης – με σοβαρές συνέπειες τόσο στη σωματική όσο και στην πνευματική τους υγεία – είτε, μακροπρόθεσμα, μιας άνευ όρων παράδοσης της κριτικής τους σκέψης και συνείδησης στους παντός είδους επιτήδειους χειραγωγούς; Θα ήταν, ωστόσο, άδικο να παραγνωρίσει κανείς όλα εκείνα τα θετικά στοιχεία που η επιστήμη και η τεχνολογία εξασφαλίζουν προς όφελος της ανθρωπότητας και της βελτίωσης της ποιότητας ζωής.

Το θέατρο αποτελεί τον πιο άμεσο και ζωντανό τρόπο μετάδοσης μηνυμάτων που ευαισθητοποιεί και προβληματίζει μέσα από την επαφή και επικοινωνία των παιδιών με το κείμενο και τα βαθύτερα νοήματά του. Στο συγκεκριμένο, λοιπόν, θεατρικό κείμενο η δραματουργός πραγματεύεται με ιδιαίτερη επιτυχία: α. Την αναζήτηση χαμένων παιδιών και την παντός είδους εκμετάλλευσή τους, β. Τη χρήση των τεχνολογικών επιτευγμάτων ως μέσων καταστολής (κάμερες/συστήματα παρακολούθησης, μικροτσίπ, προγράμματα ύπνωσης), γ. Τα μεταλλαγμένα τρόφιμα, δ. Το κυνήγι των εξοπλισμών, ε. Ηλεκτρονικά, πολεμικά παιχνίδια, κλπ. Η συγγραφέας εκφράζει και μεταδίδει στα παιδιά/θεατές της παράστασης τους κοινωνικούς προβληματισμούς της για το έλλειμμα της δημοκρατίας – που προκύπτει από την κακή χρήση της τεχνολογίας και της εξουσίας – και την επιχειρούμενη υφαρπαγή της ελευθερίας. Με τρόπο παιδαγωγικό, απευθύνεται έμμεσα στα παιδιά, για όσα κοινωνικά και πολιτικά θέματα θα τα επηρεάσουν ως αυριανούς πολίτες, χρησιμοποιώντας ως όχημα ένα περιεκτικό δραματικό κείμενο και μια άρτια οργανωμένη σκηνική δράση. Αντιλαμβάνεται την κοινωνική ευθύνη, που επιβάλλεται να έχει ο καλλιτέχνης, ιδιαίτερα, αλλά και ο κάθε πολίτης, που η εργασία του έχει κοινωνικό ρόλο και επιδρά στον ψυχισμό και στη συνείδηση του αναπτυσσόμενου και εξελισσόμενου παιδιού και εφήβου (εκπαιδευτικός, γονιός, δραματουργός, σκηνοθέτης, ηθοποιός, κάθε είδους καλλιτέχνης, που έρχεται σε επαφή με τα παιδιά).

Απ’ το «Αναζητώντας τη Ραπουνζέλ»

Αισθητικά, η Κέλλυ Σταμουλάκη επέλεξε μέσα από τον τεράστιο και σημαντικότατο χώρο της λογοτεχνίας και του λαϊκού παραμυθιού το υλικό για τις καλλιτεχνικές της επιδιώξεις. Η σύγχρονη μάγισσα Φράου Φον Κλοπίδου δε μας παρουσιάζεται όπως η μακρινή της πρόγονος καβάλα σε σκουπόξυλο, και δεν επιχειρεί μεταφυσικά μαγικά και ξόρκια για να πετύχει τους σκοπούς της. Η σύγχρονη μάγισσα έχει στην υπηρεσία της ολόκληρη τη σύγχρονη τεχνολογία και τα μαγικά της συμβολίζουν και παραπέμπουν στις σκοπιμότητες που θέτουν κάποιοι για να κοιμίσουν και να αλλοτριώσουν τις συνειδήσεις των παιδιών ειδικά και των ανθρώπων γενικότερα, με αποτέλεσμα την (υπερ)κατανάλωση όλο και περισσότερων προϊόντων, που διαφημίζουν και πωλούν οι εταιρείες και οι κάθε είδους «Εμποροι των Εθνών». Το θύμα της μάγισσας Κλοπίδου είναι η Ραπουνζέλ, η οποία σταδιακά αντιλαμβάνεται τις δόλιες ενέργειες της «μητριάς» της, με τη βοήθεια του ουμανιστή Ιάσονα και του πανέξυπνου παπαγάλου Σ-Τέλειου.Τα μηνύματα του έργου είναι αρκετά αισιόδοξα. Η δραματουργός δίνει διεξόδους προκειμένου να συμβάλει σ’ ένα καλύτερο για την ανθρωπότητα μέλλον. Για την επίτευξη των στόχων της χρησιμοποιεί κοφτούς διαλόγους, γρήγορη δράση και εναλλαγές σκηνών, σασπένς στο μύθο, πλούσιο χιούμορ και παιδικότητα στο ύφος του κειμένου, ώστε να δένει αρμονικά η αισθητική του λόγου με τα μηνύματα του έργου και στη συνέχεια όλα αυτά μετουσιώνονται, δια της σκηνοθετικής φαντασίας του Γιάννη Βούρου, σε εντυπωσιακή σκηνική δράση, με αρωγούς φυσικά τη μαεστρία του σκηνογράφου Γιώργου Κολιού, της ενδυματολόγου Σοφίας Κατσούρα (τα κοστούμια είναι εντυπωσιακά), του μουσικού Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, του χορογράφου Θοδωρή Πανά και του φωτιστή/κινηματογραφιστή Γιάννη Κουρπαδάκη. Οι εικόνες του βίντεο (προσεγμένη η δουλειά των Γιώργου Κολιού και Νίκου Δροσάκη) βοηθούν και αισθητικά και στην εξέλιξη του μύθου επί σκηνής.

Τους ρόλους απέδωσαν υπέροχα, χωρίς να υστερήσει κανένας, οι ηθοποιοί: Στάθης Βούτος (Παπαγάλος Σ-Τέλειος, με ιδιαίτερη υποκριτική ικανότητα), Νατάσα Μαρματάκη (Φράου Φον Κλοπίδου, κατά τη γνώμη μου, ξεχώρισε με την υπέροχη εκφραστικότητά της), Στέλιος Πετράκης (Πατέρας), Μαριάννα Λουκάκη (Μάνα και Μνήμη), Θοδωρής Πανάς (Ιάσονας και Ελεγκτής), Αννα Κολιοφώτη. Η ζωντανή μουσική (Λουκάς Αγγελίνας στο αρμόνιο, υπεύθυνος και για την ενορχήστρωση, Ιάκ. Παυλόπουλος στα κρουστά και Κατερίνα Τεπελένα στο βιολί) έδωσε άλλη διάσταση στην παράσταση.

Το πρόγραμμα της παράστασης είναι από τα καλύτερα της τρέχουσας θεατρικής περιόδου, δεδομένου ότι περιλαμβάνεται επιπλέον σε αυτό ολόκληρο το θεατρικό κείμενο (Εκδόσεις ΩΡΙΩΝ, Αθήνα 2009, σελ. 84).

Το έργο, και η παράστασή του, προβάλλει με αισθητικό και παιδαγωγικό τρόπο το «Χαμόγελο του παιδιού», μια πετυχημένη κοινωνική οργάνωση, για την οποία ο Λ. Μαχαιρίτσας έχει γράψει ένα θαυμάσιο ύμνο, ο οποίος ακούγεται στην παράσταση. Οι θαυμάσιοι στίχοι όλων των τραγουδιών ανήκουν στους Κέλλυ Σταμουλάκη, Γιάννη Προεστάκη, Τερψιχόρη Γκιόκα.

ΛΙΝΑΣ ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – ΣΤΑΜΑΤΗ ΚΡΑΟΥΝΑΚΗ «Ενα σπίτι παραμύθια», από τη ΣΠΕΙΡΑ ΣΠΕΙΡΑ», στην Παιδική Σκηνή της «ΑΘΗΝΑΪΔΑΣ»

Δύο σημαντικοί δημιουργοί, ο συνθέτης Σταμάτης Κραουνάκης και η στιχουργός Λίνα Νικολακοπούλου, έχουν δημιουργήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα παράσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από τη ρυθμική και μελωδική μουσική του Κραουνάκη (βασισμένη σε διάφορα μουσικά μοτίβα, στοιχεία από παλιά λαϊκά τραγούδια, από δημοτικά, από όπερα, και αποτελούμενη και από άλλους ρυθμούς και μελωδίες, που χαρακτηρίζουν τη μουσική διαδρομή του συνθέτη, κλπ.), το θαυμάσιο λιμπρέτο και τους στίχους της Νικολακοπούλου, την έντονη και συνεχή κίνηση των ηθοποιών, τα πολύχρωμα κοστούμια τους, τα τόσα ανάγλυφα αντικείμενα (του Αλέξ. Λόγγου) που αναφέρονται στα κείμενα, το άπλετο χιούμορ, τις υπέροχες φωνές των ηθοποιών (ξεχωρίζει η μελωδική φωνή της Ηρώς Σαΐα), το μπρίο στην υποκριτική απόδοση όλων ανεξαιρέτως των ταλαντούχων ηθοποιών (ιδιαίτερες ικανότητες παρουσιάζει ο στυλοβάτης της παράστασης, ηθοποιός του Θεάτρου Τέχνης, Βασίλης Βασιλάκης).

Η παράσταση έχει μια σπονδυλωτή δομή, συνδυάζοντας τον αφηγηματικό λόγο και συγχρόνως τη δραματοποίηση κλασικών και μη παραμυθιών: «Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα» (Χ. Κ. Αντερσεν), «Το πετροκάραβο» και «Ενα σπίτι παραμύθια» (Λ. Νικολακοπούλου), «Η έξυπνη Γκρέτα» (αδελφών Γκριμ), «Ο Τζακ και η φασολιά» (Ζ. Γιάγκοπς), «Η συναυλία των ζώων» (αδελφών Γκριμ) και «Η Πεντάμορφη και το Τέρας» (G. S. Barbot de Villeneuve, 1695-1755).

Η συνεργασία των δύο δημιουργών, παλιότερα, είχε φέρει στο φως σαράντα επτά τραγουδιστά παραμύθια, από τα οποία επτά παρουσιάζονται στην παρούσα παράσταση και θα ήταν ευχής έργο να δούμε και τα υπόλοιπα επί σκηνής.

Η ζωντανή μουσική (ακορντεόν της Αννας Λάκη και κρουστά της Σοφίας Κακουλίδου) ενθουσιάζει τους μικρούς θεατές της παράστασης. Οι μουσικοί ενσωματώνονται στην παράσταση και κατά σημεία αναλαμβάνουν ρόλους. Οι τραγουδιστές της ομάδας Σπείρα Σπείρα γίνονται ηθοποιοί και ζωντανεύουν με επιτυχία παραμυθιακούς χαρακτήρες.

Πολλά συμβαίνουν επί σκηνής, έτσι που να αναπτύσσεται η δημιουργική φαντασία των παιδιών, τα οποία έκπληκτα παρατηρούν μιαν άλλη σκηνοθετική εκδοχή από εκείνη που τα ίδια είχαν δημιουργήσει με τη φαντασία τους, όταν διάβαζαν τα ίδια παραμύθια.

Πρόκειται για λυρικό θέατρο, με στοιχεία όπερας, που βελτιώνει τη μουσική αισθητική και αντίληψη των παιδιών.

Τα σκηνικά του Μανόλη Παντελιδάκη και τα χάρτινα κοστούμια του Νίκου Φλώρου ευφάνταστα και ευρηματικά, μέσα σε μια σκηνή στο κέντρο της πλατείας, που δίνει μεγαλύτερη αμεσότητα στα δρώμενα και παράγει διαδραστική ενέργεια στους θεατές. Επιτυχείς και οι χορογραφίες της Αναστασίας Γεωργαλά.

Μια παράσταση, που δικαιώνει τις απόψεις του Βασ. Ρώτα για το θέατρο: «Θέατρο (είναι) η τελειότερη και ζωντανότερη μορφή της τέχνης, τελειότερη γιατί μεταχειρίζεται όλα τα εκφραστικά μέσα, όλες τις τέχνες, ζωντανότερη γιατί είναι μαζί και γιορτή. Τέχνη μες στις τέχνες και γιορτή μες στις γιορτές».

Παίζουν: Β. Βασιλάκης, Χρ. Γεροντίδης, Τερέζα Κρητικού, Γιολάντα Σκαφτούρου και Ηρώ Σαΐα.

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

13/11/2009– Εμπνευση από την ελληνική παράδοση

6/11/2009– Οχι στις ταυρομαχίες, αγάπη στους ανθρώπους

27/3/2009– Ονειρο, νοσταλγία και υπερρεαλισμός

5/12/2008– Ταξίδι φαντασίας με τον Μάγο του Οζ, τον Ερωτόκριτο και τον Σίτο τον Σιταράκι

21/11/2008– Παράδοση, υγιεινή διατροφή και μυθολογία

Καλοπροαίρετα δύο παρατηρήσεις: Τα παραμύθια δεν έχουν επιμύθιο, μόνο οι μύθοι. Στέλνεται, κατά τη γνώμη μου, λανθασμένο ιδεολογικό μήνυμα στα παιδιά, αν και αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει δραματουργική σκωπτική διάθεση, η οποία μπορεί να λειτουργήσει πιο θετικά στους ενήλικους θεατές. Επίσης, λανθασμένο μήνυμα (μάλλον αντι-οικολογικό) στέλνεται με τη μάσκα/κεφάλι ζώου (μάλλον λύκου), που φοράει το Τέρας. Η μάσκα μιας αποκρουστικής μορφής τέρατος θα ήταν πιο ταιριαστή στον ήρωα με την καλή καρδιά.