Διάθεση για επιστροφή στα «παλιά»

• Τεχνική «καραγκιόζη», συγκρούσεις με τη θρησκευτική εξουσία  και μονόλογος για ένα μύθο
• Δ. Βυζάντιος, Βαβυλωνία, σκην.: Δήμος Αβδελιώδης. Θέατρο: ΚΘΒΕ
• Θωμάς Ψύρρας, Μαράν Αθά, σκην.: Δήμος Αβδελιώδης. Θέατρο: Μεταξουργείο
• Γιάννης Ρίτσος, Σονάτα των Ατρειδών, σκην.: Γ. Μαργαρίτη. Θέατρο: Ανοιξης

• Του Σπυρου Παγιατακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 08/11/2009

Ανέκαθεν ο Δήμος Αβδελιώδης μου έδινε την εντύπωση ότι βρισκόταν ανάμεσα στη μεγαλοφυΐα και την παράνοια (με την έννοια της παράνοιας που δίνει ο Γ. Μπαμπινιώτης, όταν δηλαδή κάποιος βρίσκεται σε «…κατάσταση στην οποία απουσιάζει η λογική τεκμηρίωση…). Γεννημένος στη Xίο το 1952, μ’ ένα ιδιαίτερα γόνιμο θεατρικό και -κυρίως- κινηματογραφικό έργο, το οποίο χαρακτηρίζεται από την επαναλαμβανόμενη διάθεση για επιστροφή στα «παλιά», στην ηλικία της απονήρευτης παιδικής εποχής, στη «νοσταλγία που όλοι οι άνθρωποι έχουμε να ξαναγυρίσουμε στην αθωότητά μας», όπως είχε πει κι ο ίδιος ο δημιουργός. Χαρακτηριστική είναι και η επιμονή του Δ.Α. στον «ρετρό» Καραγκιόζη με τον οποίο έχει ήδη ασχοληθεί δυο – τρεις φορές.

Τώρα με τη «Βαβυλωνία» (1836) του Δ. Βυζάντιου όπου οι ήρωες «όλοι Ελληνες όντες, να μη δύνανται να εννοώσι ο είς τον άλλον χωρίς της ανάγκης μεταφράσεως, ή εξηγήσεως των προφερομένων αφ’ ένα έκαστον λέξεων», όπως αναφέρει στον πρόλογο ο συγγραφέας, ο Αβδελιώδης επέλεξε να επικεντρώσει τη σκηνοθεσία του πάλι στην τεχνική του θεάτρου σκιών. Η σύγκρουση ανάμεσα σ’ έναν Κρητικό κι έναν Αρβανίτη σ’ αυτή την πρώιμη νεοελληνική κωμωδία δημιουργείται από μια απλοϊκή λεκτική παρεξήγηση, κι αποζητά σκηνικά τερτίπια για να δικαιωθεί. Γιατί το έργο αυτό -«πολύ φτενό σε μύθο, πλοκή και σύγκρουση και γενικώς θεατρικότητα» κατά τον Μ. Καραγάτση- χαρακτηρίζεται έτσι κι αλλιώς από μια «απλοϊκή ελαττωματική τεχνική», όπως σωστά έγραφε το 1947 ο Αλκης Θρύλος.

Προβληματικό έργο

Ακόμα και ο συνήθως γενναιόδωρος ιστορικός του ελληνικού θεάτρου, Γιάννης Σιδέρης, το είχε χαρακτηρίσει ως ένα «ακατασκεύαστο σκαλάθυρμα». Με δυο λόγια έχουμε να κάνουμε με έργο προβληματικό για τη σκηνή, το οποίο επέζησε χάρις στη σεβαστή ηλικία του και σε λίγες μνημειώδεις σκηνοθεσίες (Φ. Πολίτη 1932 και Κ. Κουν πριν από τριάντα πέντε χρόνια βασισμένες στο λαϊκότροπο πανηγυριώτικο στοιχείο). Ομως, για να ολοκληρωθεί μία τεχνική «καραγκιόζη» επάνω στη σκηνή απαιτούνται είτε η άρτια στη συγκεκριμένη, όλο γωνίες, κίνηση εκπαιδευμένων ηθοποιών, είτε μια πολύ μακρόχρονη περίοδος προβών την οποία ο σκηνοθέτης προφανώς δεν διέθετε. Μοιραία, λοιπόν, η παράσταση βγήκε θολή και μουντζουρωμένη ακριβώς εκεί όπου έπρεπε να λάμπει: στην κινησιολογία της. Πολύ πιο δημιουργικός εκεί όπου μπορούσε να δράσει μόνος του, δηλαδή στη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου (σκηνικά – κοστούμια έκανε η Μαρία Γεράρδη-Πασσαλή), στους τολμηρούς φωτισμούς και στη χορογραφία, ο Δ. Αβδελιώδης έδωσε γενναίες γεύσεις από τη μεγαλοφυή προσωπικότητά του.

Ετυχε να δω σε διάστημα λίγων μόνο ημερών -και σε απόσταση 500 χιλιομέτρων, στο Θέατρο Μεταξουργείο- μία άλλη σκηνοθετική Διδασκαλία (μ’ όλη τη σημασία της λέξης!!) του Δ. Αβδελιώδη όπου η φήμη του «μεγαλοφυούς-παρανοϊκού» εδραιώνεται μεγαλοπρεπώς. Σ’ έναν υποκριτικό άθλο δυόμισι ωρών μία συγκλονιστική ηθοποιός, η Γιασεμί Κηλαηδόνη, αφηγείται σ’ έναν μονόλογο όσα αναδύονται στη μνήμη ενός 90χρονου μοναχού, ο οποίος αναγκάστηκε να συγκρουστεί με τη θρησκευτική εξουσία – και τελικά να χάσει.

Ενα γοητευτικό παραμύθι -από το μυθιστόρημα «Μαράν Αθά» του 55χρονου Θωμά Ψύρρα- σε μια ιδιότυπη στην εκφορά της αφήγηση («Και μετ’ αυτά εννόησα καλώς πλέον πως ο νους μ’είχε πιαστεί εις δόκανον, τι όλον τα γυναικεία είχον εις τη σκέψιν. Ο νους μ’ήτον φυλακωμένος εις τον καθρέφτην αυτηνής που θε να σπείρει τον χαλασμόν…») – διασκευασμένο από τον σκηνοθέτη. Κάπου άκουσα ότι ο Αβδελιώδης δούλευε, λέει, με την εντυπωσιακή στο λόγο και στην κίνηση Γιασεμί Κηλαηδόνη επτά μήνες επάνω σ’ αυτό τον μονόλογο. Αλήθεια ψέματα, η αναλυτική δουλειά φαίνεται ολοκάθαρα σ’ αυτή την παράσταση – για τους λίγους ανθεκτικούς, και παθιασμένους θεατρόφιλους.

Ποιητικά κείμενα

Αλλος μονόλογος -από τη Χρ. Δούζη- με τραγούδια (από τον Κ. Θωμαΐδη) στο Θέατρο της Ανοιξης. Ποιητικά κείμενα του Γιάννη Ρίτσου βασισμένα στα πρόσωπα του μύθου των Ατρειδών. Τώρα, να με συμπαθάτε, αλλά εμένα προσωπικά ποτέ δεν μου άρεσε ο αναλυτικότατος, υπερβολικά αφηγηματικός για τα γούστα μου, πολυγραφότατος Γ. Ρίτσος. Σύμφωνοι! Ηταν ένας ποιητής με έντονη κοινωνική συνείδηση, αλλά με κείμενα αραιά, δίχως πυκνότητα.

Τώρα έτσι που τον αντιληφθήκαμε να τον απαγγέλει μία αλλοπαρμένη(;) ώριμη, σαλεμένη Οφηλία (Χρ. Δούζη) με κουρελιασμένα, βρώμικα πέπλα (;!!) και μαραμένο στεφάνι στα μαλλιά της, μου άρεσε ακόμα λιγότερο. Κι η μουσική του Θ. Μικρούτσικου δεν είχε τίποτα παραπάνω να προσθέσει στο αλλόκοτο θέαμα μιας πρωτοπορίας περασμένων εποχών. Μοναδική παρηγοριά η ξεκάθαρη, καλογυμνασμένη φωνή του Κ. Θωμαΐδη.